Adhyāya 107

सुपर्ण उवाच । इयं विवस्वता पूर्वं श्रौतेन विधिना किल । गुरवे दक्षिणा दत्ता दक्षिणेत्युच्यतेऽथ दिक् ॥

suparṇa uvāca । iyaṁ vivasvatā pūrvaṁ śrautena vidhinā kila । gurave dakṣiṇā dattā dakṣiṇety ucyate ’tha dik ॥

अत्र लोकत्रयस्यास्य पितृपक्षः प्रतिष्ठितः । अत्रोष्मपानां देवानां निवासः श्रूयते द्विज ॥

atra lokatrayasyāsya pitr̥pakṣaḥ pratiṣṭhitaḥ । atroṣmapānāṁ devānāṁ nivāsaḥ śrūyate dvija ॥

अत्र विश्वे सदा देवाः पितृभिः सार्धमासते । इज्यमानाः स्म लोकेषु संप्राप्तास्तुल्यभागताम् ॥

atra viśve sadā devāḥ pitr̥bhiḥ sārdham āsate । ijyamānāḥ sma lokeṣu saṁprāptās tulyabhāgatām ॥

एतद्द्वितीयं धर्मस्य द्वारमाचक्षते द्विज । त्रुटिशो लवशश्चात्र गण्यते कालनिश्चयः ॥

etad dvitīyaṁ dharmasya dvāram ācakṣate dvija । truṭiśo lavaśaś cātra gaṇyate kālaniścayaḥ ॥

अत्र देवर्षयो नित्यं पितृलोकर्षयस्तथा । तथा राजर्षयः सर्वे निवसन्ति गतव्यथाः ॥

atra devarṣayo nityaṁ pitr̥lokarṣayas tathā । tathā rājarṣayaḥ sarve nivasanti gatavyathāḥ ॥

अत्र धर्मश्च सत्यं च कर्म चात्र निशाम्यते । गतिरेषा द्विजश्रेष्ठ कर्मणात्मावसादिनः ॥

atra dharmaś ca satyaṁ ca karma cātra niśāmyate । gatir eṣā dvijaśreṣṭha karmaṇātmāvasādinaḥ ॥

एषा दिक्सा द्विजश्रेष्ठ यां सर्वः प्रतिपद्यते । वृता त्वनवबोधेन सुखं तेन न गम्यते ॥

eṣā dik sā dvijaśreṣṭha yāṁ sarvaḥ pratipadyate । vr̥tā tv anavabodhena sukhaṁ tena na gamyate ॥

नैरृतानां सहस्राणि बहून्यत्र द्विजर्षभ । सृष्टानि प्रतिकूलानि द्रष्टव्यान्यकृतात्मभिः ॥

nairr̥tānāṁ sahasrāṇi bahūny atra dvijarṣabha । sr̥ṣṭāni pratikūlāni draṣṭavyāny akr̥tātmabhiḥ ॥

अत्र मन्दरकुञ्जेषु विप्रर्षिसदनेषु च । गन्धर्वा गान्ति गाथा वै चित्तबुद्धिहरा द्विज ॥

atra mandarakuñjeṣu viprarṣisadaneṣu ca । gandharvā gānti gāthā vai cittabuddhiharā dvija ॥

अत्र सामानि गाथाभिः श्रुत्वा गीतानि रैवतः । गतदारो गतामात्यो गतराज्यो वनं गतः ॥

atra sāmāni gāthābhiḥ śrutvā gītāni raivataḥ । gatadāro gatāmātyo gatarājyo vanaṁ gataḥ ॥

अत्र सावर्णिना चैव यवक्रीतात्मजेन च । मर्यादा स्थापिता ब्रह्मन्यां सूर्यो नातिवर्तते ॥

atra sāvarṇinā caiva yavakrītātmajena ca । maryādā sthāpitā brahman yāṁ sūryo nātivartate ॥

अत्र राक्षसराजेन पौलस्त्येन महात्मना । रावणेन तपश्चीर्त्वा सुरेभ्योऽमरता वृता ॥

atra rākṣasarājena paulastyena mahātmanā । rāvaṇena tapaś cīrtvā surebhyo ’maratā vr̥tā ॥

अत्र वृत्तेन वृत्रोऽपि शक्रशत्रुत्वमीयिवान् । अत्र सर्वासवः प्राप्ताः पुनर्गच्छन्ति पञ्चधा ॥

atra vr̥ttena vr̥tro ’pi śakraśatrutvam īyivān । atra sarvāsavaḥ prāptāḥ punar gacchanti pañcadhā ॥

अत्र दुष्कृतकर्माणो नराः पच्यन्ति गालव । अत्र वैतरणी नाम नदी वितरणैर्वृता । अत्र गत्वा सुखस्यान्तं दुःखस्यान्तं प्रपद्यते ॥

atra duṣkr̥takarmāṇo narāḥ pacyanti gālava । atra vaitaraṇī nāma nadī vitaraṇair vr̥tā । atra gatvā sukhasyāntaṁ duḥkhasyāntaṁ prapadyate ॥

अत्रावृत्तो दिनकरः क्षरते सुरसं पयः । काष्ठां चासाद्य धानिष्ठां हिममुत्सृजते पुनः ॥

atrāvr̥tto dinakaraḥ kṣarate surasaṁ payaḥ । kāṣṭhāṁ cāsādya dhāniṣṭhāṁ himam utsr̥jate punaḥ ॥

अत्राहं गालव पुरा क्षुधार्तः परिचिन्तयन् । लब्धवान्युध्यमानौ द्वौ बृहन्तौ गजकच्छपौ ॥

atrāhaṁ gālava purā kṣudhārtaḥ paricintayan । labdhavān yudhyamānau dvau br̥hantau gajakacchapau ॥

अत्र शक्रधनुर्नाम सूर्याज्जातो महानृषिः । विदुर्यं कपिलं देवं येनात्ताः सगरात्मजाः ॥

atra śakradhanur nāma sūryāj jāto mahān r̥ṣiḥ । vidur yaṁ kapilaṁ devaṁ yenāttāḥ sagarātmajāḥ ॥

अत्र सिद्धाः शिवा नाम ब्राह्मणा वेदपारगाः । अधीत्य सखिलान्वेदानालभन्ते यमक्षयम् ॥

atra siddhāḥ śivā nāma brāhmaṇā vedapāragāḥ । adhītya sakhilān vedān ālabhante yamakṣayam ॥

अत्र भोगवती नाम पुरी वासुकिपालिता । तक्षकेण च नागेन तथैवैरावतेन च ॥

atra bhogavatī nāma purī vāsukipālitā । takṣakeṇa ca nāgena tathaivairāvatena ca ॥

अत्र निर्याणकालेषु तमः संप्राप्यते महत् । अभेद्यं भास्करेणापि स्वयं वा कृष्णवर्त्मना ॥

atra niryāṇakāleṣu tamaḥ saṁprāpyate mahat । abhedyaṁ bhāskareṇāpi svayaṁ vā kr̥ṣṇavartmanā ॥

एष तस्यापि ते मार्गः परितापस्य गालव । ब्रूहि मे यदि गन्तव्यं प्रतीचीं शृणु वा मम ॥

eṣa tasyāpi te mārgaḥ paritāpasya gālava । brūhi me yadi gantavyaṁ pratīcīṁ śr̥ṇu vā mama ॥