Adhyāya 105

नारद उवाच । एवमुक्तस्तदा तेन विश्वामित्रेण धीमता । नास्ते न शेते नाहारं कुरुते गालवस्तदा ॥

nārada uvāca । evam uktas tadā tena viśvāmitreṇa dhīmatā । nāste na śete nāhāraṁ kurute gālavas tadā ॥

त्वगस्थिभूतो हरिणश्चिन्ताशोकपरायणः । शोचमानोऽतिमात्रं स दह्यमानश्च मन्युना ॥

tvagasthibhūto hariṇaś cintāśokaparāyaṇaḥ । śocamāno ’timātraṁ sa dahyamānaś ca manyunā ॥

कुतः पुष्टानि मित्राणि कुतोऽर्थाः संचयः कुतः । हयानां चन्द्रशुभ्राणां शतान्यष्टौ कुतो मम ॥

kutaḥ puṣṭāni mitrāṇi kuto ’rthāḥ saṁcayaḥ kutaḥ । hayānāṁ candraśubhrāṇāṁ śatāny aṣṭau kuto mama ॥

कुतो मे भोजनश्रद्धा सुखश्रद्धा कुतश्च मे । श्रद्धा मे जीवितस्यापि छिन्ना किं जीवितेन मे ॥

kuto me bhojanaśraddhā sukhaśraddhā kutaś ca me । śraddhā me jīvitasyāpi chinnā kiṁ jīvitena me ॥

अहं पारं समुद्रस्य पृथिव्या वा परं परात् । गत्वात्मानं विमुञ्चामि किं फलं जीवितेन मे ॥

ahaṁ pāraṁ samudrasya pr̥thivyā vā paraṁ parāt । gatvātmānaṁ vimuñcāmi kiṁ phalaṁ jīvitena me ॥

अधनस्याकृतार्थस्य त्यक्तस्य विविधैः फलैः । ऋणं धारयमाणस्य कुतः सुखमनीहया ॥

adhanasyākr̥tārthasya tyaktasya vividhaiḥ phalaiḥ । r̥ṇaṁ dhārayamāṇasya kutaḥ sukham anīhayā ॥

सुहृदां हि धनं भुक्त्वा कृत्वा प्रणयमीप्सितम् । प्रतिकर्तुमशक्तस्य जीवितान्मरणं वरम् ॥

suhr̥dāṁ hi dhanaṁ bhuktvā kr̥tvā praṇayam īpsitam । pratikartum aśaktasya jīvitān maraṇaṁ varam ॥

प्रतिश्रुत्य करिष्येति कर्तव्यं तदकुर्वतः । मिथ्यावचनदग्धस्य इष्टापूर्तं प्रणश्यति ॥

pratiśrutya kariṣyeti kartavyaṁ tad akurvataḥ । mithyāvacanadagdhasya iṣṭāpūrtaṁ praṇaśyati ॥

न रूपमनृतस्यास्ति नानृतस्यास्ति संततिः । नानृतस्याधिपत्यं च कुत एव गतिः शुभा ॥

na rūpam anr̥tasyāsti nānr̥tasyāsti saṁtatiḥ । nānr̥tasyādhipatyaṁ ca kuta eva gatiḥ śubhā ॥

कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम् । अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥

kutaḥ kr̥taghnasya yaśaḥ kutaḥ sthānaṁ kutaḥ sukham । aśraddheyaḥ kr̥taghno hi kr̥taghne nāsti niṣkr̥tiḥ ॥

न जीवत्यधनः पापः कुतः पापस्य तन्त्रणम् । पापो ध्रुवमवाप्नोति विनाशं नाशयन्कृतम् ॥

na jīvaty adhanaḥ pāpaḥ kutaḥ pāpasya tantraṇam । pāpo dhruvam avāpnoti vināśaṁ nāśayan kr̥tam ॥

सोऽहं पापः कृतघ्नश्च कृपणश्चानृतोऽपि च । गुरोर्यः कृतकार्यः संस्तत्करोमि न भाषितम् । सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि कृत्वा यत्नमनुत्तमम् ॥

so ’haṁ pāpaḥ kr̥taghnaś ca kr̥paṇaś cānr̥to ’pi ca । guror yaḥ kr̥takāryaḥ saṁs tat karomi na bhāṣitam । so ’haṁ prāṇān vimokṣyāmi kr̥tvā yatnam anuttamam ॥

अर्थना न मया काचित्कृतपूर्वा दिवौकसाम् । मानयन्ति च मां सर्वे त्रिदशा यज्ञसंस्तरे ॥

arthanā na mayā kā cit kr̥tapūrvā divaukasām । mānayanti ca māṁ sarve tridaśā yajñasaṁstare ॥

अहं तु विबुधश्रेष्ठं देवं त्रिभुवनेश्वरम् । विष्णुं गच्छाम्यहं कृष्णं गतिं गतिमतां वरम् ॥

ahaṁ tu vibudhaśreṣṭhaṁ devaṁ tribhuvaneśvaram । viṣṇuṁ gacchāmy ahaṁ kr̥ṣṇaṁ gatiṁ gatimatāṁ varam ॥

भोगा यस्मात्प्रतिष्ठन्ते व्याप्य सर्वान्सुरासुरान् । प्रयतो द्रष्टुमिच्छामि महायोगिनमव्ययम् ॥

bhogā yasmāt pratiṣṭhante vyāpya sarvān surāsurān । prayato draṣṭum icchāmi mahāyoginam avyayam ॥

एवमुक्ते सखा तस्य गरुडो विनतात्मजः । दर्शयामास तं प्राह संहृष्टः प्रियकाम्यया ॥

evam ukte sakhā tasya garuḍo vinatātmajaḥ । darśayām āsa taṁ prāha saṁhr̥ṣṭaḥ priyakāmyayā ॥

सुहृद्भवान्मम मतः सुहृदां च मतः सुहृत् । ईप्सितेनाभिलाषेण योक्तव्यो विभवे सति ॥

suhr̥d bhavān mama mataḥ suhr̥dāṁ ca mataḥ suhr̥t । īpsitenābhilāṣeṇa yoktavyo vibhave sati ॥

विभवश्चास्ति मे विप्र वासवावरजो द्विज । पूर्वमुक्तस्त्वदर्थं च कृतः कामश्च तेन मे ॥

vibhavaś cāsti me vipra vāsavāvarajo dvija । pūrvam uktas tvadarthaṁ ca kr̥taḥ kāmaś ca tena me ॥

स भवानेतु गच्छाव नयिष्ये त्वां यथासुखम् । देशं पारं पृथिव्या वा गच्छ गालव माचिरम् ॥

sa bhavān etu gacchāva nayiṣye tvāṁ yathāsukham । deśaṁ pāraṁ pr̥thivyā vā gaccha gālava māciram ॥