वैशंपायन उवाच । एतावदुक्त्वा देवर्षिर्विरराम स नारदः । युधिष्ठिरस्तु राजर्षिर्दध्यौ शोकपरिप्लुतः ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । etāvad uktvā devarṣir virarāma sa nāradaḥ । yudhiṣṭhiras tu rājarṣir dadhyau śokapariplutaḥ ॥
Who speaks here वैशंपायन vaiśaṃpāyana
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §5–7 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
वैशंपायन उवाच । एतावदुक्त्वा देवर्षिर्विरराम स नारदः । युधिष्ठिरस्तु राजर्षिर्दध्यौ शोकपरिप्लुतः ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । etāvad uktvā devarṣir virarāma sa nāradaḥ । yudhiṣṭhiras tu rājarṣir dadhyau śokapariplutaḥ ॥
तं दीनमनसं वीरमधोवदनमातुरम् । निःश्वसन्तं यथा नागं पर्यश्रुनयनं तथा ॥
taṁ dīnamanasaṁ vīram adhovadanam āturam । niḥśvasantaṁ yathā nāgaṁ paryaśrunayanaṁ tathā ॥
कुन्ती शोकपरीताङ्गी दुःखोपहतचेतना । अब्रवीन्मधुराभाषा काले वचनमर्थवत् ॥
kuntī śokaparītāṅgī duḥkhopahatacetanā । abravīn madhurābhāṣā kāle vacanam arthavat ॥
युधिष्ठिर महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि । जहि शोकं महाप्राज्ञ शृणु चेदं वचो मम ॥
yudhiṣṭhira mahābāho nainaṁ śocitum arhasi । jahi śokaṁ mahāprājña śr̥ṇu cedaṁ vaco mama ॥
यतितः स मया पूर्वं भ्रात्र्यं ज्ञापयितुं तव । भास्करेण च देवेन पित्रा धर्मभृतां वर ॥
yatitaḥ sa mayā pūrvaṁ bhrātryaṁ jñāpayituṁ tava । bhāskareṇa ca devena pitrā dharmabhr̥tāṁ vara ॥
यद्वाच्यं हितकामेन सुहृदा भूतिमिच्छता । तथा दिवाकरेणोक्तः स्वप्नान्ते मम चाग्रतः ॥
yad vācyaṁ hitakāmena suhr̥dā bhūtim icchatā । tathā divākareṇoktaḥ svapnānte mama cāgrataḥ ॥
न चैनमशकद्भानुरहं वा स्नेहकारणैः । पुरा प्रत्यनुनेतुं वा नेतुं वाप्येकतां त्वया ॥
na cainam aśakad bhānur ahaṁ vā snehakāraṇaiḥ । purā pratyanunetuṁ vā netuṁ vāpy ekatāṁ tvayā ॥
ततः कालपरीतः स वैरस्योद्धुक्षणे रतः । प्रतीपकारी युष्माकमिति चोपेक्षितो मया ॥
tataḥ kālaparītaḥ sa vairasyoddhukṣaṇe rataḥ । pratīpakārī yuṣmākam iti copekṣito mayā ॥
इत्युक्तो धर्मराजस्तु मात्रा बाष्पाकुलेक्षणः । उवाच वाक्यं धर्मात्मा शोकव्याकुलचेतनः ॥
ity ukto dharmarājas tu mātrā bāṣpākulekṣaṇaḥ । uvāca vākyaṁ dharmātmā śokavyākulacetanaḥ ॥
भवत्या गूढमन्त्रत्वात्पीडितोऽस्मीत्युवाच ताम् । शशाप च महातेजाः सर्वलोकेषु च स्त्रियः । न गुह्यं धारयिष्यन्तीत्यतिदुःखसमन्वितः ॥
bhavatyā gūḍhamantratvāt pīḍito ’smīty uvāca tām । śaśāpa ca mahātejāḥ sarvalokeṣu ca striyaḥ । na guhyaṁ dhārayiṣyantīty atiduḥkhasamanvitaḥ ॥
स राजा पुत्रपौत्राणां संबन्धिसुहृदां तथा । स्मरन्नुद्विग्नहृदयो बभूवास्वस्थचेतनः ॥
sa rājā putrapautrāṇāṁ saṁbandhisuhr̥dāṁ tathā । smarann udvignahr̥dayo babhūvāsvasthacetanaḥ ॥
ततः शोकपरीतात्मा सधूम इव पावकः । निर्वेदमकरोद्धीमान्राजा संतापपीडितः ॥
tataḥ śokaparītātmā sadhūma iva pāvakaḥ । nirvedam akarod dhīmān rājā saṁtāpapīḍitaḥ ॥