Adhyāya 45

जनमेजय उवाच । प्राप्य राज्यं महातेजा धर्मराजो युधिष्ठिरः । यदन्यदकरोद्विप्र तन्मे वक्तुमिहार्हसि ॥

janamejaya uvāca । prāpya rājyaṁ mahātejā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ । yad anyad akarod vipra tan me vaktum ihārhasi ॥

भगवान्वा हृषीकेशस्त्रैलोक्यस्य परो गुरुः । ऋषे यदकरोद्वीरस्तच्च व्याख्यातुमर्हसि ॥

bhagavān vā hr̥ṣīkeśas trailokyasya paro guruḥ । r̥ṣe yad akarod vīras tac ca vyākhyātum arhasi ॥

वैशंपायन उवाच । शृणु राजेन्द्र तत्त्वेन कीर्त्यमानं मयानघ । वासुदेवं पुरस्कृत्य यदकुर्वत पाण्डवाः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । śr̥ṇu rājendra tattvena kīrtyamānaṁ mayānagha । vāsudevaṁ puraskr̥tya yad akurvata pāṇḍavāḥ ॥

प्राप्य राज्यं महातेजा धर्मराजो युधिष्ठिरः । चातुर्वर्ण्यं यथायोगं स्वे स्वे धर्मे न्यवेशयत् ॥

prāpya rājyaṁ mahātejā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ । cāturvarṇyaṁ yathāyogaṁ sve sve dharme nyaveśayat ॥

ब्राह्मणानां सहस्रं च स्नातकानां महात्मनाम् । सहस्रनिष्कमेकैकं वाचयामास पाण्डवः ॥

brāhmaṇānāṁ sahasraṁ ca snātakānāṁ mahātmanām । sahasraniṣkam ekaikaṁ vācayām āsa pāṇḍavaḥ ॥

तथानुजीविनो भृत्यान्संश्रितानतिथीनपि । कामैः संतर्पयामास कृपणांस्तर्ककानपि ॥

tathānujīvino bhr̥tyān saṁśritān atithīn api । kāmaiḥ saṁtarpayām āsa kr̥paṇāṁs tarkakān api ॥

पुरोहिताय धौम्याय प्रादादयुतशः स गाः । धनं सुवर्णं रजतं वासांसि विविधानि च ॥

purohitāya dhaumyāya prādād ayutaśaḥ sa gāḥ । dhanaṁ suvarṇaṁ rajataṁ vāsāṁsi vividhāni ca ॥

कृपाय च महाराज गुरुवृत्तिमवर्तत । विदुराय च धर्मात्मा पूजां चक्रे यतव्रतः ॥

kr̥pāya ca mahārāja guruvr̥ttim avartata । vidurāya ca dharmātmā pūjāṁ cakre yatavrataḥ ॥

भक्षान्नपानैर्विविधैर्वासोभिः शयनासनैः । सर्वान्संतोषयामास संश्रितान्ददतां वरः ॥

bhakṣānnapānair vividhair vāsobhiḥ śayanāsanaiḥ । sarvān saṁtoṣayām āsa saṁśritān dadatāṁ varaḥ ॥

लब्धप्रशमनं कृत्वा स राजा राजसत्तम । युयुत्सोर्धार्तराष्ट्रस्य पूजां चक्रे महायशाः ॥

labdhapraśamanaṁ kr̥tvā sa rājā rājasattama । yuyutsor dhārtarāṣṭrasya pūjāṁ cakre mahāyaśāḥ ॥

धृतराष्ट्राय तद्राज्यं गान्धार्यै विदुराय च । निवेद्य स्वस्थवद्राजन्नास्ते राजा युधिष्ठिरः ॥

dhr̥tarāṣṭrāya tad rājyaṁ gāndhāryai vidurāya ca । nivedya svasthavad rājann āste rājā yudhiṣṭhiraḥ ॥

तथा सर्वं स नगरं प्रसाद्य जनमेजय । वासुदेवं महात्मानमभ्यगच्छत्कृताञ्जलिः ॥

tathā sarvaṁ sa nagaraṁ prasādya janamejaya । vāsudevaṁ mahātmānam abhyagacchat kr̥tāñjaliḥ ॥

ततो महति पर्यङ्के मणिकाञ्चनभूषिते । ददर्श कृष्णमासीनं नीलं मेराविवाम्बुदम् ॥

tato mahati paryaṅke maṇikāñcanabhūṣite । dadarśa kr̥ṣṇam āsīnaṁ nīlaṁ merāv ivāmbudam ॥

जाज्वल्यमानं वपुषा दिव्याभरणभूषितम् । पीतकौशेयसंवीतं हेम्नीवोपहितं मणिम् ॥

jājvalyamānaṁ vapuṣā divyābharaṇabhūṣitam । pītakauśeyasaṁvītaṁ hemnīvopahitaṁ maṇim ॥

कौस्तुभेन उरःस्थेन मणिनाभिविराजितम् । उद्यतेवोदयं शैलं सूर्येणाप्तकिरीटिनम् । नौपम्यं विद्यते यस्य त्रिषु लोकेषु किंचन ॥

kaustubhena uraḥsthena maṇinābhivirājitam । udyatevodayaṁ śailaṁ sūryeṇāptakirīṭinam । naupamyaṁ vidyate yasya triṣu lokeṣu kiṁ cana ॥

सोऽभिगम्य महात्मानं विष्णुं पुरुषविग्रहम् । उवाच मधुराभाषः स्मितपूर्वमिदं तदा ॥

so ’bhigamya mahātmānaṁ viṣṇuṁ puruṣavigraham । uvāca madhurābhāṣaḥ smitapūrvam idaṁ tadā ॥

सुखेन ते निशा कच्चिद्व्युष्टा बुद्धिमतां वर । कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रसन्नानि तवाच्युत ॥

sukhena te niśā kaccid vyuṣṭā buddhimatāṁ vara । kaccij jñānāni sarvāṇi prasannāni tavācyuta ॥

तव ह्याश्रित्य तां देवीं बुद्धिं बुद्धिमतां वर । वयं राज्यमनुप्राप्ताः पृथिवी च वशे स्थिता ॥

tava hy āśritya tāṁ devīṁ buddhiṁ buddhimatāṁ vara । vayaṁ rājyam anuprāptāḥ pr̥thivī ca vaśe sthitā ॥

भवत्प्रसादाद्भगवंस्त्रिलोकगतिविक्रम । जयः प्राप्तो यशश्चाग्र्यं न च धर्माच्च्युता वयम् ॥

bhavatprasādād bhagavaṁs trilokagativikrama । jayaḥ prāpto yaśaś cāgryaṁ na ca dharmāc cyutā vayam ॥

तं तथा भाषमाणं तु धर्मराजं युधिष्ठिरम् । नोवाच भगवान्किंचिद्ध्यानमेवान्वपद्यत ॥

taṁ tathā bhāṣamāṇaṁ tu dharmarājaṁ yudhiṣṭhiram । novāca bhagavān kiṁ cid dhyānam evānvapadyata ॥