Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §319–321 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
युधिष्ठिर उवाच । ऐश्वर्यं वा महत्प्राप्य धनं वा भरतर्षभ । दीर्घमायुरवाप्याथ कथं मृत्युमतिक्रमेत् ॥
yudhiṣṭhira uvāca । aiśvaryaṁ vā mahat prāpya dhanaṁ vā bharatarṣabha । dīrgham āyur avāpyātha kathaṁ mr̥tyum atikramet ॥
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा । रसायनप्रयोगैर्वा कैर्नोपैति जरान्तकौ ॥
tapasā vā sumahatā karmaṇā vā śrutena vā । rasāyanaprayogair vā kair nopaiti jarāntakau ॥
भीष्म उवाच । अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । भिक्षोः पञ्चशिखस्येह संवादं जनकस्य च ॥
bhīṣma uvāca । atrāpy udāharantīmam itihāsaṁ purātanam । bhikṣoḥ pañcaśikhasyeha saṁvādaṁ janakasya ca ॥
वैदेहो जनको राजा महर्षिं वेदवित्तमम् । पर्यपृच्छत्पञ्चशिखं छिन्नधर्मार्थसंशयम् ॥
vaideho janako rājā maharṣiṁ vedavittamam । paryapr̥cchat pañcaśikhaṁ chinnadharmārthasaṁśayam ॥
केन वृत्तेन भगवन्नतिक्रामेज्जरान्तकौ । तपसा वाथ बुद्ध्या वा कर्मणा वा श्रुतेन वा ॥
kena vr̥ttena bhagavann atikrāmej jarāntakau । tapasā vātha buddhyā vā karmaṇā vā śrutena vā ॥
एवमुक्तः स वैदेहं प्रत्युवाच परोक्षवित् । निवृत्तिर्नैतयोरस्ति नानिवृत्तिः कथंचन ॥
evam uktaḥ sa vaidehaṁ pratyuvāca parokṣavit । nivr̥ttir naitayor asti nānivr̥ttiḥ kathaṁ cana ॥
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः । सोऽयं प्रपद्यतेऽध्वानं चिराय ध्रुवमध्रुवः ॥
na hy ahāni nivartante na māsā na punaḥ kṣapāḥ । so ’yaṁ prapadyate ’dhvānaṁ cirāya dhruvam adhruvaḥ ॥
सर्वभूतसमुच्छेदः स्रोतसेवोह्यते सदा । उह्यमानं निमज्जन्तमप्लवे कालसागरे । जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदभिपद्यते ॥
sarvabhūtasamucchedaḥ srotasevohyate sadā । uhyamānaṁ nimajjantam aplave kālasāgare । jarāmr̥tyumahāgrāhe na kaś cid abhipadyate ॥
नैवास्य भविता कश्चिन्नासौ भवति कस्यचित् । पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः । नायमत्यन्तसंवासो लब्धपूर्वो हि केनचित् ॥
naivāsya bhavitā kaś cin nāsau bhavati kasya cit । pathi saṁgatam evedaṁ dārair anyaiś ca bandhubhiḥ । nāyam atyantasaṁvāso labdhapūrvo hi kena cit ॥
क्षिप्यन्ते तेन तेनैव निष्टनन्तः पुनः पुनः । कालेन जाता जाता हि वायुनेवाभ्रसंचयाः ॥
kṣipyante tena tenaiva niṣṭanantaḥ punaḥ punaḥ । kālena jātā jātā hi vāyunevābhrasaṁcayāḥ ॥
जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव । बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि ॥
jarāmr̥tyū hi bhūtānāṁ khāditārau vr̥kāv iva । balināṁ durbalānāṁ ca hrasvānāṁ mahatām api ॥
एवंभूतेषु भूतेषु नित्यभूताध्रुवेषु च । कथं हृष्येत जातेषु मृतेषु च कथं ज्वरेत् ॥
evaṁbhūteṣu bhūteṣu nityabhūtādhruveṣu ca । kathaṁ hr̥ṣyeta jāteṣu mr̥teṣu ca kathaṁ jvaret ॥
कुतोऽहमागतः कोऽस्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा । कस्मिन्स्थितः क्व भविता कस्मात्किमनुशोचसि ॥
kuto ’ham āgataḥ ko ’smi kva gamiṣyāmi kasya vā । kasmin sthitaḥ kva bhavitā kasmāt kim anuśocasi ॥
द्रष्टा स्वर्गस्य न ह्यस्ति तथैव नरकस्य च । आगमांस्त्वनतिक्रम्य दद्याच्चैव यजेत च ॥
draṣṭā svargasya na hy asti tathaiva narakasya ca । āgamāṁs tv anatikramya dadyāc caiva yajeta ca ॥