Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §275–277 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
युधिष्ठिर उवाच । भ्रातरः पितरः पुत्रा ज्ञातयः सुहृदस्तथा । अर्थहेतोर्हताः क्रूरैरस्माभिः पापबुद्धिभिः ॥
yudhiṣṭhira uvāca । bhrātaraḥ pitaraḥ putrā jñātayaḥ suhr̥das tathā । arthahetor hatāḥ krūrair asmābhiḥ pāpabuddhibhiḥ ॥
येयमर्थोद्भवा तृष्णा कथमेतां पितामह । निवर्तयेम पापं हि तृष्णया कारिता वयम् ॥
yeyam arthodbhavā tr̥ṣṇā katham etāṁ pitāmaha । nivartayema pāpaṁ hi tr̥ṣṇayā kāritā vayam ॥
भीष्म उवाच । अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । गीतं विदेहराजेन माण्डव्यायानुपृच्छते ॥
bhīṣma uvāca । atrāpy udāharantīmam itihāsaṁ purātanam । gītaṁ videharājena māṇḍavyāyānupr̥cchate ॥
सुसुखं बत जीवामि यस्य मे नास्ति किंचन । मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन ॥
susukhaṁ bata jīvāmi yasya me nāsti kiṁ cana । mithilāyāṁ pradīptāyāṁ na me dahyati kiṁ cana ॥
अर्थाः खलु समृद्धा हि बाढं दुःखं विजानताम् । असमृद्धास्त्वपि सदा मोहयन्त्यविचक्षणान् ॥
arthāḥ khalu samr̥ddhā hi bāḍhaṁ duḥkhaṁ vijānatām । asamr̥ddhās tv api sadā mohayanty avicakṣaṇān ॥
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् । तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥
yac ca kāmasukhaṁ loke yac ca divyaṁ mahat sukham । tr̥ṣṇākṣayasukhasyaite nārhataḥ ṣoḍaśīṁ kalām ॥
यथैव शृङ्गं गोः काले वर्धमानस्य वर्धते । तथैव तृष्णा वित्तेन वर्धमानेन वर्धते ॥
yathaiva śr̥ṅgaṁ goḥ kāle vardhamānasya vardhate । tathaiva tr̥ṣṇā vittena vardhamānena vardhate ॥
किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् । तदेव परितापाय नाशे संपद्यते पुनः ॥
kiṁ cid eva mamatvena yadā bhavati kalpitam । tad eva paritāpāya nāśe saṁpadyate punaḥ ॥
न कामाननुरुध्येत दुःखं कामेषु वै रतिः । प्राप्यार्थमुपयुञ्जीत धर्मे कामं विवर्जयेत् ॥
na kāmān anurudhyeta duḥkhaṁ kāmeṣu vai ratiḥ । prāpyārtham upayuñjīta dharme kāmaṁ vivarjayet ॥
विद्वान्सर्वेषु भूतेषु व्याघ्रमांसोपमो भवेत् । कृतकृत्यो विशुद्धात्मा सर्वं त्यजति वै सह ॥
vidvān sarveṣu bhūteṣu vyāghramāṁsopamo bhavet । kr̥takr̥tyo viśuddhātmā sarvaṁ tyajati vai saha ॥
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ प्रियाप्रिये । भयाभये च संत्यज्य संप्रशान्तो निरामयः ॥
ubhe satyānr̥te tyaktvā śokānandau priyāpriye । bhayābhaye ca saṁtyajya saṁpraśānto nirāmayaḥ ॥
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥
yā dustyajā durmatibhir yā na jīryati jīryataḥ । yo ’sau prāṇāntiko rogas tāṁ tr̥ṣṇāṁ tyajataḥ sukham ॥
चारित्रमात्मनः पश्यंश्चन्द्रशुद्धमनामयम् । धर्मात्मा लभते कीर्तिं प्रेत्य चेह यथासुखम् ॥
cāritram ātmanaḥ paśyaṁś candraśuddham anāmayam । dharmātmā labhate kīrtiṁ pretya ceha yathāsukham ॥
राज्ञस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतिमानभवद्द्विजः । पूजयित्वा च तद्वाक्यं माण्डव्यो मोक्षमाश्रितः ॥
rājñas tad vacanaṁ śrutvā prītimān abhavad dvijaḥ । pūjayitvā ca tad vākyaṁ māṇḍavyo mokṣam āśritaḥ ॥