Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §276–278 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
युधिष्ठिर उवाच । किंशीलः किंसमाचारः किंविद्यः किंपरायणः । प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम् ॥
yudhiṣṭhira uvāca । kiṁśīlaḥ kiṁsamācāraḥ kiṁvidyaḥ kiṁparāyaṇaḥ । prāpnoti brahmaṇaḥ sthānaṁ yat paraṁ prakr̥ter dhruvam ॥
भीष्म उवाच । मोक्षधर्मेषु निरतो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः । प्राप्नोति परमं स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम् ॥
bhīṣma uvāca । mokṣadharmeṣu nirato laghvāhāro jitendriyaḥ । prāpnoti paramaṁ sthānaṁ yat paraṁ prakr̥ter dhruvam ॥
स्वगृहादभिनिःसृत्य लाभालाभे समो मुनिः । समुपोढेषु कामेषु निरपेक्षः परिव्रजेत् ॥
svagr̥hād abhiniḥsr̥tya lābhālābhe samo muniḥ । samupoḍheṣu kāmeṣu nirapekṣaḥ parivrajet ॥
न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेदपि । न प्रत्यक्षं परोक्षं वा दूषणं व्याहरेत्क्वचित् ॥
na cakṣuṣā na manasā na vācā dūṣayed api । na pratyakṣaṁ parokṣaṁ vā dūṣaṇaṁ vyāharet kva cit ॥
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतिश्चरेत् । नेदं जीवितमासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥
na hiṁsyāt sarvabhūtāni maitrāyaṇagatiś caret । nedaṁ jīvitam āsādya vairaṁ kurvīta kena cit ॥
अतिवादांस्तितिक्षेत नाभिमन्येत्कथंचन । क्रोध्यमानः प्रियं ब्रूयादाक्रुष्टः कुशलं वदेत् ॥
ativādāṁs titikṣeta nābhimanyet kathaṁ cana । krodhyamānaḥ priyaṁ brūyād ākruṣṭaḥ kuśalaṁ vadet ॥
प्रदक्षिणं प्रसव्यं च ग्राममध्ये न चाचरेत् । भैक्षचर्यामनापन्नो न गच्छेत्पूर्वकेतितः ॥
pradakṣiṇaṁ prasavyaṁ ca grāmamadhye na cācaret । bhaikṣacaryām anāpanno na gacchet pūrvaketitaḥ ॥
अवकीर्णः सुगुप्तश्च न वाचा ह्यप्रियं वदेत् । मृदुः स्यादप्रतिक्रूरो विस्रब्धः स्यादरोषणः ॥
avakīrṇaḥ suguptaś ca na vācā hy apriyaṁ vadet । mr̥duḥ syād apratikrūro visrabdhaḥ syād aroṣaṇaḥ ॥
विधूमे न्यस्तमुसले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने । अतीते पात्रसंचारे भिक्षां लिप्सेत वै मुनिः ॥
vidhūme nyastamusale vyaṅgāre bhuktavaj jane । atīte pātrasaṁcāre bhikṣāṁ lipseta vai muniḥ ॥
अनुयात्रिकमर्थस्य मात्रालाभेष्वनादृतः । अलाभे न विहन्येत लाभश्चैनं न हर्षयेत् ॥
anuyātrikam arthasya mātrālābheṣv anādr̥taḥ । alābhe na vihanyeta lābhaś cainaṁ na harṣayet ॥
लाभं साधारणं नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः । अभिपूजितलाभं हि जुगुप्सेतैव तादृशः ॥
lābhaṁ sādhāraṇaṁ necchen na bhuñjītābhipūjitaḥ । abhipūjitalābhaṁ hi jugupsetaiva tādr̥śaḥ ॥
न चान्नदोषान्निन्देत न गुणानभिपूजयेत् । शय्यासने विविक्ते च नित्यमेवाभिपूजयेत् ॥
na cānnadoṣān nindeta na guṇān abhipūjayet । śayyāsane vivikte ca nityam evābhipūjayet ॥
शून्यागारं वृक्षमूलमरण्यमथ वा गुहाम् । अज्ञातचर्यां गत्वान्यां ततोऽन्यत्रैव संविशेत् ॥
śūnyāgāraṁ vr̥kṣamūlam araṇyam atha vā guhām । ajñātacaryāṁ gatvānyāṁ tato ’nyatraiva saṁviśet ॥
अनुरोधविरोधाभ्यां समः स्यादचलो ध्रुवः । सुकृतं दुष्कृतं चोभे नानुरुध्येत कर्मणि ॥
anurodhavirodhābhyāṁ samaḥ syād acalo dhruvaḥ । sukr̥taṁ duṣkr̥taṁ cobhe nānurudhyeta karmaṇi ॥
वाचो वेगं मनसः क्रोधवेगं; विवित्सावेगमुदरोपस्थवेगम् । एतान्वेगान्विनयेद्वै तपस्वी; निन्दा चास्य हृदयं नोपहन्यात् ॥
vāco vegaṁ manasaḥ krodhavegaṁ; vivitsāvegam udaropasthavegam । etān vegān vinayed vai tapasvī; nindā cāsya hr̥dayaṁ nopahanyāt ॥
मध्यस्थ एव तिष्ठेत प्रशंसानिन्दयोः समः । एतत्पवित्रं परमं परिव्राजक आश्रमे ॥
madhyastha eva tiṣṭheta praśaṁsānindayoḥ samaḥ । etat pavitraṁ paramaṁ parivrājaka āśrame ॥
महात्मा सुव्रतो दान्तः सर्वत्रैवानपाश्रितः । अपूर्वचारकः सौम्यो अनिकेतः समाहितः ॥
mahātmā suvrato dāntaḥ sarvatraivānapāśritaḥ । apūrvacārakaḥ saumyo aniketaḥ samāhitaḥ ॥
वानप्रस्थगृहस्थाभ्यां न संसृज्येत कर्हिचित् । अज्ञातलिप्सां लिप्सेत न चैनं हर्ष आविशेत् ॥
vānaprasthagr̥hasthābhyāṁ na saṁsr̥jyeta karhi cit । ajñātalipsāṁ lipseta na cainaṁ harṣa āviśet ॥
विजानतां मोक्ष एष श्रमः स्यादविजानताम् । मोक्षयानमिदं कृत्स्नं विदुषां हारितोऽब्रवीत् ॥
vijānatāṁ mokṣa eṣa śramaḥ syād avijānatām । mokṣayānam idaṁ kr̥tsnaṁ viduṣāṁ hārito ’bravīt ॥
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यः प्रव्रजेद्गृहात् । लोकास्तेजोमयास्तस्य तथानन्त्याय कल्पते ॥
abhayaṁ sarvabhūtebhyo dattvā yaḥ pravrajed gr̥hāt । lokās tejomayās tasya tathānantyāya kalpate ॥