246.1MBH-12-246-1
व्यास उवाच । हृदि कामद्रुमश्चित्रो मोहसंचयसंभवः । क्रोधमानमहास्कन्धो विवित्सापरिमोचनः ॥
vyāsa uvāca । hr̥di kāmadrumaś citro mohasaṁcayasaṁbhavaḥ । krodhamānamahāskandho vivitsāparimocanaḥ ॥
Śānti Parva · Adhyaya 12.246
Adhyāya 246
अध्यायः 246
Who speaks here व्यास vyāsa
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §253–255 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
246.2MBH-12-246-2
तस्य चाज्ञानमाधारः प्रमादः परिषेचनम् । सोऽभ्यसूयापलाशो हि पुरादुष्कृतसारवान् ॥
tasya cājñānam ādhāraḥ pramādaḥ pariṣecanam । so ’bhyasūyāpalāśo hi purāduṣkr̥tasāravān ॥
246.3MBH-12-246-3
संमोहचिन्ताविटपः शोकशाखो भयंकरः । मोहनीभिः पिपासाभिर्लताभिः परिवेष्टितः ॥
saṁmohacintāviṭapaḥ śokaśākho bhayaṁkaraḥ । mohanībhiḥ pipāsābhir latābhiḥ pariveṣṭitaḥ ॥
246.4MBH-12-246-4
उपासते महावृक्षं सुलुब्धास्तं फलेप्सवः । आयासैः संयतः पाशैः फलानि परिवेष्टयन् ॥
upāsate mahāvr̥kṣaṁ sulubdhās taṁ phalepsavaḥ । āyāsaiḥ saṁyataḥ pāśaiḥ phalāni pariveṣṭayan ॥
246.5MBH-12-246-5
यस्तान्पाशान्वशे कृत्वा तं वृक्षमपकर्षति । गतः स दुःखयोरन्तं यतमानस्तयोर्द्वयोः ॥
yas tān pāśān vaśe kr̥tvā taṁ vr̥kṣam apakarṣati । gataḥ sa duḥkhayor antaṁ yatamānas tayor dvayoḥ ॥
246.6MBH-12-246-6
संरोहत्यकृतप्रज्ञः संतापेन हि पादपम् । स तमेव ततो हन्ति विषं ग्रस्तमिवातुरम् ॥
saṁrohaty akr̥taprajñaḥ saṁtāpena hi pādapam । sa tam eva tato hanti viṣaṁ grastam ivāturam ॥
246.7MBH-12-246-7
तस्यानुशयमूलस्य मूलमुद्ध्रियते बलात् । त्यागाप्रमादाकृतिना साम्येन परमासिना ॥
tasyānuśayamūlasya mūlam uddhriyate balāt । tyāgāpramādākr̥tinā sāmyena paramāsinā ॥
246.8MBH-12-246-8
एवं यो वेद कामस्य केवलं परिकर्षणम् । वधं वै कामशास्त्रस्य स दुःखान्यतिवर्तते ॥
evaṁ yo veda kāmasya kevalaṁ parikarṣaṇam । vadhaṁ vai kāmaśāstrasya sa duḥkhāny ativartate ॥
246.9MBH-12-246-9
शरीरं पुरमित्याहुः स्वामिनी बुद्धिरिष्यते । तत्र बुद्धेः शरीरस्थं मनो नामार्थचिन्तकम् ॥
śarīraṁ puram ity āhuḥ svāminī buddhir iṣyate । tatra buddheḥ śarīrasthaṁ mano nāmārthacintakam ॥
246.10MBH-12-246-10
इन्द्रियाणि जनाः पौरास्तदर्थं तु परा कृतिः । तत्र द्वौ दारुणौ दोषौ तमो नाम रजस्तथा ॥
indriyāṇi janāḥ paurās tadarthaṁ tu parā kr̥tiḥ । tatra dvau dāruṇau doṣau tamo nāma rajas tathā ॥
246.11MBH-12-246-11
यदर्थमुपजीवन्ति पौराः सहपुरेश्वराः । अद्वारेण तमेवार्थं द्वौ दोषावुपजीवतः ॥
yadartham upajīvanti paurāḥ sahapureśvarāḥ । advāreṇa tam evārthaṁ dvau doṣāv upajīvataḥ ॥
246.12MBH-12-246-12
तत्र बुद्धिर्हि दुर्धर्षा मनः साधर्म्यमुच्यते । पौराश्चापि मनस्त्रस्तास्तेषामपि चला स्थितिः ॥
tatra buddhir hi durdharṣā manaḥ sādharmyam ucyate । paurāś cāpi manas trastās teṣām api calā sthitiḥ ॥
246.13MBH-12-246-13
यदर्थं बुद्धिरध्यास्ते न सोऽर्थः परिषीदति । यदर्थं पृथगध्यास्ते मनस्तत्परिषीदति ॥
yadarthaṁ buddhir adhyāste na so ’rthaḥ pariṣīdati । yadarthaṁ pr̥thag adhyāste manas tat pariṣīdati ॥
246.14MBH-12-246-14
पृथग्भूतं यदा बुद्ध्या मनो भवति केवलम् । तत्रैनं विवृतं शून्यं रजः पर्यवतिष्ठते ॥
pr̥thagbhūtaṁ yadā buddhyā mano bhavati kevalam । tatrainaṁ vivr̥taṁ śūnyaṁ rajaḥ paryavatiṣṭhate ॥
246.15MBH-12-246-15
तन्मनः कुरुते सख्यं रजसा सह संगतम् । तं चादाय जनं पौरं रजसे संप्रयच्छति ॥
tan manaḥ kurute sakhyaṁ rajasā saha saṁgatam । taṁ cādāya janaṁ pauraṁ rajase saṁprayacchati ॥