245.1MBH-12-245-1
व्यास उवाच । शरीराद्विप्रमुक्तं हि सूक्ष्मभूतं शरीरिणम् । कर्मभिः परिपश्यन्ति शास्त्रोक्तैः शास्त्रचेतसः ॥
vyāsa uvāca । śarīrād vipramuktaṁ hi sūkṣmabhūtaṁ śarīriṇam । karmabhiḥ paripaśyanti śāstroktaiḥ śāstracetasaḥ ॥
Śānti Parva · Adhyaya 12.245
Adhyāya 245
अध्यायः 245
Who speaks here व्यास vyāsa
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §251–253 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
245.2MBH-12-245-2
यथा मरीच्यः सहिताश्चरन्ति; गच्छन्ति तिष्ठन्ति च दृश्यमानाः । देहैर्विमुक्ता विचरन्ति लोकां;स्तथैव सत्त्वान्यतिमानुषाणि ॥
yathā marīcyaḥ sahitāś caranti; gacchanti tiṣṭhanti ca dr̥śyamānāḥ । dehair vimuktā vicaranti lokāṁs; tathaiva sattvāny atimānuṣāṇi ॥
245.3MBH-12-245-3
प्रतिरूपं यथैवाप्सु तापः सूर्यस्य लक्ष्यते । सत्त्ववांस्तु तथा सत्त्वं प्रतिरूपं प्रपश्यति ॥
pratirūpaṁ yathaivāpsu tāpaḥ sūryasya lakṣyate । sattvavāṁs tu tathā sattvaṁ pratirūpaṁ prapaśyati ॥
245.4MBH-12-245-4
तानि सूक्ष्माणि सत्त्वस्था विमुक्तानि शरीरतः । स्वेन तत्त्वेन तत्त्वज्ञाः पश्यन्ति नियतेन्द्रियाः ॥
tāni sūkṣmāṇi sattvasthā vimuktāni śarīrataḥ । svena tattvena tattvajñāḥ paśyanti niyatendriyāḥ ॥
245.5MBH-12-245-5
स्वपतां जाग्रतां चैव सर्वेषामात्मचिन्तितम् । प्रधानद्वैधयुक्तानां जहतां कर्मजं रजः ॥
svapatāṁ jāgratāṁ caiva sarveṣām ātmacintitam । pradhānadvaidhayuktānāṁ jahatāṁ karmajaṁ rajaḥ ॥
245.6MBH-12-245-6
यथाहनि तथा रात्रौ यथा रात्रौ तथाहनि । वशे तिष्ठति सत्त्वात्मा सततं योगयोगिनाम् ॥
yathāhani tathā rātrau yathā rātrau tathāhani । vaśe tiṣṭhati sattvātmā satataṁ yogayoginām ॥
245.7MBH-12-245-7
तेषां नित्यं सदानित्यो भूतात्मा सततं गुणैः । सप्तभिस्त्वन्वितः सूक्ष्मैश्चरिष्णुरजरामरः ॥
teṣāṁ nityaṁ sadānityo bhūtātmā satataṁ guṇaiḥ । saptabhis tv anvitaḥ sūkṣmaiś cariṣṇur ajarāmaraḥ ॥
245.8MBH-12-245-8
मनोबुद्धिपराभूतः स्वदेहपरदेहवित् । स्वप्नेष्वपि भवत्येष विज्ञाता सुखदुःखयोः ॥
manobuddhiparābhūtaḥ svadehaparadehavit । svapneṣv api bhavaty eṣa vijñātā sukhaduḥkhayoḥ ॥
245.9MBH-12-245-9
तत्रापि लभते दुःखं तत्रापि लभते सुखम् । क्रोधलोभौ तु तत्रापि कृत्वा व्यसनमर्छति ॥
tatrāpi labhate duḥkhaṁ tatrāpi labhate sukham । krodhalobhau tu tatrāpi kr̥tvā vyasanam archati ॥
245.10MBH-12-245-10
प्रीणितश्चापि भवति महतोऽर्थानवाप्य च । करोति पुण्यं तत्रापि जाग्रन्निव च पश्यति ॥
prīṇitaś cāpi bhavati mahato ’rthān avāpya ca । karoti puṇyaṁ tatrāpi jāgrann iva ca paśyati ॥
245.11MBH-12-245-11
तमेवमतितेजोंशं भूतात्मानं हृदि स्थितम् । तमोरजोभ्यामाविष्टा नानुपश्यन्ति मूर्तिषु ॥
tam evam atitejoṁśaṁ bhūtātmānaṁ hr̥di sthitam । tamorajobhyām āviṣṭā nānupaśyanti mūrtiṣu ॥
245.12MBH-12-245-12
शास्त्रयोगपरा भूत्वा स्वमात्मानं परीप्सवः । अनुच्छ्वासान्यमूर्तीनि यानि वज्रोपमान्यपि ॥
śāstrayogaparā bhūtvā svam ātmānaṁ parīpsavaḥ । anucchvāsāny amūrtīni yāni vajropamāny api ॥
245.13MBH-12-245-13
पृथग्भूतेषु सृष्टेषु चतुर्ष्वाश्रमकर्मसु । समाधौ योगमेवैतच्छाण्डिल्यः शममब्रवीत् ॥
pr̥thagbhūteṣu sr̥ṣṭeṣu caturṣv āśramakarmasu । samādhau yogam evaitac chāṇḍilyaḥ śamam abravīt ॥
245.14MBH-12-245-14
विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडङ्गं च महेश्वरम् । प्रधानविनियोगस्थः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥
viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍaṅgaṁ ca maheśvaram । pradhānaviniyogasthaḥ paraṁ brahmādhigacchati ॥