225.1MBH-12-225-1
व्यास उवाच । पृथिव्यां यानि भूतानि जङ्गमानि ध्रुवाणि च । तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च ॥
vyāsa uvāca । pr̥thivyāṁ yāni bhūtāni jaṅgamāni dhruvāṇi ca । tāny evāgre pralīyante bhūmitvam upayānti ca ॥
Śānti Parva · Adhyaya 12.225
Adhyāya 225
अध्यायः 225
Who speaks here व्यास vyāsa
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §232–234 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
225.2MBH-12-225-2
ततः प्रलीने सर्वस्मिन्स्थावरे जङ्गमे तथा । अकाष्ठा निस्तृणा भूमिर्दृश्यते कूर्मपृष्ठवत् ॥
tataḥ pralīne sarvasmin sthāvare jaṅgame tathā । akāṣṭhā nistr̥ṇā bhūmir dr̥śyate kūrmapr̥ṣṭhavat ॥
225.3MBH-12-225-3
भूमेरपि गुणं गन्धमाप आददते यदा । आत्तगन्धा तदा भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते ॥
bhūmer api guṇaṁ gandham āpa ādadate yadā । āttagandhā tadā bhūmiḥ pralayatvāya kalpate ॥
225.4MBH-12-225-4
आपस्ततः प्रतिष्ठन्ति ऊर्मिमत्यो महास्वनाः । सर्वमेवेदमापूर्य तिष्ठन्ति च चरन्ति च ॥
āpas tataḥ pratiṣṭhanti ūrmimatyo mahāsvanāḥ । sarvam evedam āpūrya tiṣṭhanti ca caranti ca ॥
225.5MBH-12-225-5
अपामपि गुणांस्तात ज्योतिराददते यदा । आपस्तदा आत्तगुणा ज्योतिष्युपरमन्ति च ॥
apām api guṇāṁs tāta jyotir ādadate yadā । āpas tadā āttaguṇā jyotiṣy uparamanti ca ॥
225.6MBH-12-225-6
यदादित्यं स्थितं मध्ये गूहन्ति शिखिनोऽर्चिषः । सर्वमेवेदमर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते नभः ॥
yadādityaṁ sthitaṁ madhye gūhanti śikhino ’rciṣaḥ । sarvam evedam arcirbhiḥ pūrṇaṁ jājvalyate nabhaḥ ॥
225.7MBH-12-225-7
ज्योतिषोऽपि गुणं रूपं वायुराददते यदा । प्रशाम्यति तदा ज्योतिर्वायुर्दोधूयते महान् ॥
jyotiṣo ’pi guṇaṁ rūpaṁ vāyur ādadate yadā । praśāmyati tadā jyotir vāyur dodhūyate mahān ॥
225.8MBH-12-225-8
ततस्तु मूलमासाद्य वायुः संभवमात्मनः । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्च दोधवीति दिशो दश ॥
tatas tu mūlam āsādya vāyuḥ saṁbhavam ātmanaḥ । adhaś cordhvaṁ ca tiryak ca dodhavīti diśo daśa ॥
225.9MBH-12-225-9
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते यदा । प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठति नानदत् ॥
vāyor api guṇaṁ sparśam ākāśaṁ grasate yadā । praśāmyati tadā vāyuḥ khaṁ tu tiṣṭhati nānadat ॥
225.10MBH-12-225-10
आकाशस्य गुणं शब्दमभिव्यक्तात्मकं मनः । मनसो व्यक्तमव्यक्तं ब्राह्मः स प्रतिसंचरः ॥
ākāśasya guṇaṁ śabdam abhivyaktātmakaṁ manaḥ । manaso vyaktam avyaktaṁ brāhmaḥ sa pratisaṁcaraḥ ॥
225.11MBH-12-225-11
तदात्मगुणमाविश्य मनो ग्रसति चन्द्रमाः । मनस्युपरतेऽध्यात्मा चन्द्रमस्यवतिष्ठते ॥
tad ātmaguṇam āviśya mano grasati candramāḥ । manasy uparate ’dhyātmā candramasy avatiṣṭhate ॥
225.12MBH-12-225-12
तं तु कालेन महता संकल्पः कुरुते वशे । चित्तं ग्रसति संकल्पस्तच्च ज्ञानमनुत्तमम् ॥
taṁ tu kālena mahatā saṁkalpaḥ kurute vaśe । cittaṁ grasati saṁkalpas tac ca jñānam anuttamam ॥
225.13MBH-12-225-13
कालो गिरति विज्ञानं कालो बलमिति श्रुतिः । बलं कालो ग्रसति तु तं विद्वान्कुरुते वशे ॥
kālo girati vijñānaṁ kālo balam iti śrutiḥ । balaṁ kālo grasati tu taṁ vidvān kurute vaśe ॥
225.14MBH-12-225-14
आकाशस्य तदा घोषं तं विद्वान्कुरुतेऽऽत्मनि । तदव्यक्तं परं ब्रह्म तच्छाश्वतमनुत्तमम् । एवं सर्वाणि भूतानि ब्रह्मैव प्रतिसंचरः ॥
ākāśasya tadā ghoṣaṁ taṁ vidvān kurute ’’tmani । tad avyaktaṁ paraṁ brahma tac chāśvatam anuttamam । evaṁ sarvāṇi bhūtāni brahmaiva pratisaṁcaraḥ ॥
225.15MBH-12-225-15
यथावत्कीर्तितं सम्यगेवमेतदसंशयम् । बोध्यं विद्यामयं दृष्ट्वा योगिभिः परमात्मभिः ॥
yathāvat kīrtitaṁ samyag evam etad asaṁśayam । bodhyaṁ vidyāmayaṁ dr̥ṣṭvā yogibhiḥ paramātmabhiḥ ॥
225.16MBH-12-225-16
एवं विस्तारसंक्षेपौ ब्रह्माव्यक्ते पुनः पुनः । युगसाहस्रयोरादावह्नो रात्र्यास्तथैव च ॥
evaṁ vistārasaṁkṣepau brahmāvyakte punaḥ punaḥ । yugasāhasrayor ādāv ahno rātryās tathaiva ca ॥