Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma · उग्रसेन ugrasena
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §229–231 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
युधिष्ठिर उवाच । प्रियः सर्वस्य लोकस्य सर्वसत्त्वाभिनन्दिता । गुणैः सर्वैरुपेतश्च को न्वस्ति भुवि मानवः ॥
yudhiṣṭhira uvāca । priyaḥ sarvasya lokasya sarvasattvābhinanditā । guṇaiḥ sarvair upetaś ca ko nv asti bhuvi mānavaḥ ॥
भीष्म उवाच । अत्र ते वर्तयिष्यामि पृच्छतो भरतर्षभ । उग्रसेनस्य संवादं नारदे केशवस्य च ॥
bhīṣma uvāca । atra te vartayiṣyāmi pr̥cchato bharatarṣabha । ugrasenasya saṁvādaṁ nārade keśavasya ca ॥
उग्रसेन उवाच । पश्य संकल्पते लोको नारदस्य प्रकीर्तने । मन्ये स गुणसंपन्नो ब्रूहि तन्मम पृच्छतः ॥
ugrasena uvāca । paśya saṁkalpate loko nāradasya prakīrtane । manye sa guṇasaṁpanno brūhi tan mama pr̥cchataḥ ॥
वासुदेव उवाच । कुकुराधिप यान्मन्ये शृणु तान्मे विवक्षतः । नारदस्य गुणान्साधून्संक्षेपेण नराधिप ॥
vāsudeva uvāca । kukurādhipa yān manye śr̥ṇu tān me vivakṣataḥ । nāradasya guṇān sādhūn saṁkṣepeṇa narādhipa ॥
न चारित्रनिमित्तोऽस्याहंकारो देहपातनः । अभिन्नश्रुतचारित्रस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
na cāritranimitto ’syāhaṁkāro dehapātanaḥ । abhinnaśrutacāritras tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
तपस्वी नारदो बाढं वाचि नास्य व्यतिक्रमः । कामाद्वा यदि वा लोभात्तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
tapasvī nārado bāḍhaṁ vāci nāsya vyatikramaḥ । kāmād vā yadi vā lobhāt tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
अध्यात्मविधितत्त्वज्ञः क्षान्तः शक्तो जितेन्द्रियः । ऋजुश्च सत्यवादी च तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
adhyātmavidhitattvajñaḥ kṣāntaḥ śakto jitendriyaḥ । r̥juś ca satyavādī ca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
तेजसा यशसा बुद्ध्या नयेन विनयेन च । जन्मना तपसा वृद्धस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
tejasā yaśasā buddhyā nayena vinayena ca । janmanā tapasā vr̥ddhas tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
सुखशीलः सुसंभोगः सुभोज्यः स्वादरः शुचिः । सुवाक्यश्चाप्यनीर्ष्यश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
sukhaśīlaḥ susaṁbhogaḥ subhojyaḥ svādaraḥ śuciḥ । suvākyaś cāpy anīrṣyaś ca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
कल्याणं कुरुते बाढं पापमस्मिन्न विद्यते । न प्रीयते परानर्थैस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
kalyāṇaṁ kurute bāḍhaṁ pāpam asmin na vidyate । na prīyate parān arthais tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
वेदश्रुतिभिराख्यानैरर्थानभिजिगीषते । तितिक्षुरनवज्ञश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
vedaśrutibhir ākhyānair arthān abhijigīṣate । titikṣur anavajñaś ca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
समत्वाद्धि प्रियो नास्ति नाप्रियश्च कथंचन । मनोनुकूलवादी च तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
samatvād dhi priyo nāsti nāpriyaś ca kathaṁ cana । manonukūlavādī ca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
बहुश्रुतश्चैत्रकथः पण्डितोऽनलसोऽशठः । अदीनोऽक्रोधनोऽलुब्धस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
bahuśrutaś caitrakathaḥ paṇḍito ’nalaso ’śaṭhaḥ । adīno ’krodhano ’lubdhas tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
नार्थे न धर्मे कामे वा भूतपूर्वोऽस्य विग्रहः । दोषाश्चास्य समुच्छिन्नास्तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
nārthe na dharme kāme vā bhūtapūrvo ’sya vigrahaḥ । doṣāś cāsya samucchinnās tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
दृढभक्तिरनिन्द्यात्मा श्रुतवाननृशंसवान् । वीतसंमोहदोषश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
dr̥ḍhabhaktir anindyātmā śrutavān anr̥śaṁsavān । vītasaṁmohadoṣaś ca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
असक्तः सर्वसङ्गेषु सक्तात्मेव च लक्ष्यते । अदीर्घसंशयो वाग्मी तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
asaktaḥ sarvasaṅgeṣu saktātmeva ca lakṣyate । adīrghasaṁśayo vāgmī tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
समाधिर्नास्य मानार्थे नात्मानं स्तौति कर्हिचित् । अनीर्ष्युर्दृढसंभाषस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
samādhir nāsya mānārthe nātmānaṁ stauti karhi cit । anīrṣyur dr̥ḍhasaṁbhāṣas tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
लोकस्य विविधं वृत्तं प्रकृतेश्चाप्यकुत्सयन् । संसर्गविद्याकुशलस्तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
lokasya vividhaṁ vr̥ttaṁ prakr̥teś cāpy akutsayan । saṁsargavidyākuśalas tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
नासूयत्यागमं कंचित्स्वं तपो नोपजीवति । अवन्ध्यकालो वश्यात्मा तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
nāsūyaty āgamaṁ kaṁ cit svaṁ tapo nopajīvati । avandhyakālo vaśyātmā tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
कृतश्रमः कृतप्रज्ञो न च तृप्तः समाधितः । नियमस्थोऽप्रमत्तश्च तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
kr̥taśramaḥ kr̥taprajño na ca tr̥ptaḥ samādhitaḥ । niyamastho ’pramattaś ca tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
सापत्रपश्च युक्तश्च सुनेयः श्रेयसे परैः । अभेत्ता परगुह्यानां तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
sāpatrapaś ca yuktaś ca suneyaḥ śreyase paraiḥ । abhettā paraguhyānāṁ tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
न हृष्यत्यर्थलाभेषु नालाभेषु व्यथत्यपि । स्थिरबुद्धिरसक्तात्मा तस्मात्सर्वत्र पूजितः ॥
na hr̥ṣyaty arthalābheṣu nālābheṣu vyathaty api । sthirabuddhir asaktātmā tasmāt sarvatra pūjitaḥ ॥
तं सर्वगुणसंपन्नं दक्षं शुचिमकातरम् । कालज्ञं च नयज्ञं च कः प्रियं न करिष्यति ॥
taṁ sarvaguṇasaṁpannaṁ dakṣaṁ śucim akātaram । kālajñaṁ ca nayajñaṁ ca kaḥ priyaṁ na kariṣyati ॥