वैशंपायन उवाच । तस्मिन्वाक्यान्तरे वाक्यं पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् । विषण्णमनसं ज्येष्ठमिदं भ्रातरमीश्वरम् ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । tasmin vākyāntare vākyaṁ punar evārjuno ’bravīt । viṣaṇṇamanasaṁ jyeṣṭham idaṁ bhrātaram īśvaram ॥
Who speaks here वैशंपायन vaiśaṃpāyana
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §21–23 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
वैशंपायन उवाच । तस्मिन्वाक्यान्तरे वाक्यं पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् । विषण्णमनसं ज्येष्ठमिदं भ्रातरमीश्वरम् ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । tasmin vākyāntare vākyaṁ punar evārjuno ’bravīt । viṣaṇṇamanasaṁ jyeṣṭham idaṁ bhrātaram īśvaram ॥
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ प्राप्य राज्यमनुत्तमम् । जित्वा चारीन्नरश्रेष्ठ तप्यते किं भवान्भृशम् ॥
kṣatradharmeṇa dharmajña prāpya rājyam anuttamam । jitvā cārīn naraśreṣṭha tapyate kiṁ bhavān bhr̥śam ॥
क्षत्रियाणां महाराज संग्रामे निधनं स्मृतम् । विशिष्टं बहुभिर्यज्ञैः क्षत्रधर्ममनुस्मर ॥
kṣatriyāṇāṁ mahārāja saṁgrāme nidhanaṁ smr̥tam । viśiṣṭaṁ bahubhir yajñaiḥ kṣatradharmam anusmara ॥
ब्राह्मणानां तपस्त्यागः प्रेत्यधर्मविधिः स्मृतः । क्षत्रियाणां च विहितं संग्रामे निधनं विभो ॥
brāhmaṇānāṁ tapas tyāgaḥ pretyadharmavidhiḥ smr̥taḥ । kṣatriyāṇāṁ ca vihitaṁ saṁgrāme nidhanaṁ vibho ॥
क्षत्रधर्मो महारौद्रः शस्त्रनित्य इति स्मृतः । वधश्च भरतश्रेष्ठ काले शस्त्रेण संयुगे ॥
kṣatradharmo mahāraudraḥ śastranitya iti smr̥taḥ । vadhaś ca bharataśreṣṭha kāle śastreṇa saṁyuge ॥
ब्राह्मणस्यापि चेद्राजन्क्षत्रधर्मेण तिष्ठतः । प्रशस्तं जीवितं लोके क्षत्रं हि ब्रह्मसंस्थितम् ॥
brāhmaṇasyāpi ced rājan kṣatradharmeṇa tiṣṭhataḥ । praśastaṁ jīvitaṁ loke kṣatraṁ hi brahmasaṁsthitam ॥
न त्यागो न पुनर्याच्ञा न तपो मनुजेश्वर । क्षत्रियस्य विधीयन्ते न परस्वोपजीवनम् ॥
na tyāgo na punar yācñā na tapo manujeśvara । kṣatriyasya vidhīyante na parasvopajīvanam ॥
स भवान्सर्वधर्मज्ञः सर्वात्मा भरतर्षभ । राजा मनीषी निपुणो लोके दृष्टपरावरः ॥
sa bhavān sarvadharmajñaḥ sarvātmā bharatarṣabha । rājā manīṣī nipuṇo loke dr̥ṣṭaparāvaraḥ ॥
त्यक्त्वा संतापजं शोकं दंशितो भव कर्मणि । क्षत्रियस्य विशेषेण हृदयं वज्रसंहतम् ॥
tyaktvā saṁtāpajaṁ śokaṁ daṁśito bhava karmaṇi । kṣatriyasya viśeṣeṇa hr̥dayaṁ vajrasaṁhatam ॥
जित्वारीन्क्षत्रधर्मेण प्राप्य राज्यमकण्टकम् । विजितात्मा मनुष्येन्द्र यज्ञदानपरो भव ॥
jitvārīn kṣatradharmeṇa prāpya rājyam akaṇṭakam । vijitātmā manuṣyendra yajñadānaparo bhava ॥
इन्द्रो वै ब्रह्मणः पुत्रः कर्मणा क्षत्रियोऽभवत् । ज्ञातीनां पापवृत्तीनां जघान नवतीर्नव ॥
indro vai brahmaṇaḥ putraḥ karmaṇā kṣatriyo ’bhavat । jñātīnāṁ pāpavr̥ttīnāṁ jaghāna navatīr nava ॥
तच्चास्य कर्म पूज्यं हि प्रशस्यं च विशां पते । तेन चेन्द्रत्वमापेदे देवानामिति नः श्रुतम् ॥
tac cāsya karma pūjyaṁ hi praśasyaṁ ca viśāṁ pate । tena cendratvam āpede devānām iti naḥ śrutam ॥
स त्वं यज्ञैर्महाराज यजस्व बहुदक्षिणैः । यथैवेन्द्रो मनुष्येन्द्र चिराय विगतज्वरः ॥
sa tvaṁ yajñair mahārāja yajasva bahudakṣiṇaiḥ । yathaivendro manuṣyendra cirāya vigatajvaraḥ ॥
मा त्वमेवंगते किंचित्क्षत्रियर्षभ शोचिथाः । गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूताः परां गतिम् ॥
mā tvam evaṁgate kiṁ cit kṣatriyarṣabha śocithāḥ । gatās te kṣatradharmeṇa śastrapūtāḥ parāṁ gatim ॥
भवितव्यं तथा तच्च यद्वृत्तं भरतर्षभ । दिष्टं हि राजशार्दूल न शक्यमतिवर्तितुम् ॥
bhavitavyaṁ tathā tac ca yad vr̥ttaṁ bharatarṣabha । diṣṭaṁ hi rājaśārdūla na śakyam ativartitum ॥