23.1MBH-12-23-1
वैशंपायन उवाच । एवमुक्तस्तु कौन्तेयो गुडाकेशेन भारत । नोवाच किंचित्कौरव्यस्ततो द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktas tu kaunteyo guḍākeśena bhārata । novāca kiṁ cit kauravyas tato dvaipāyano ’bravīt ॥
Śānti Parva · Adhyaya 12.23
Adhyāya 23
अध्यायः 23
Who speaks here वैशंपायन vaiśaṃpāyana
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §22–24 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
23.2MBH-12-23-2
बीभत्सोर्वचनं सम्यक्सत्यमेतद्युधिष्ठिर । शास्त्रदृष्टः परो धर्मः स्मृतो गार्हस्थ्य आश्रमः ॥
bībhatsor vacanaṁ samyak satyam etad yudhiṣṭhira । śāstradr̥ṣṭaḥ paro dharmaḥ smr̥to gārhasthya āśramaḥ ॥
23.3MBH-12-23-3
स्वधर्मं चर धर्मज्ञ यथाशास्त्रं यथाविधि । न हि गार्हस्थ्यमुत्सृज्य तवारण्यं विधीयते ॥
svadharmaṁ cara dharmajña yathāśāstraṁ yathāvidhi । na hi gārhasthyam utsr̥jya tavāraṇyaṁ vidhīyate ॥
23.4MBH-12-23-4
गृहस्थं हि सदा देवाः पितर ऋषयस्तथा । भृत्याश्चैवोपजीवन्ति तान्भजस्व महीपते ॥
gr̥hasthaṁ hi sadā devāḥ pitara r̥ṣayas tathā । bhr̥tyāś caivopajīvanti tān bhajasva mahīpate ॥
23.5MBH-12-23-5
वयांसि पशवश्चैव भूतानि च महीपते । गृहस्थैरेव धार्यन्ते तस्माज्ज्येष्ठाश्रमो गृही ॥
vayāṁsi paśavaś caiva bhūtāni ca mahīpate । gr̥hasthair eva dhāryante tasmāj jyeṣṭhāśramo gr̥hī ॥
23.6MBH-12-23-6
सोऽयं चतुर्णामेतेषामाश्रमाणां दुराचरः । तं चराविमनाः पार्थ दुश्चरं दुर्बलेन्द्रियैः ॥
so ’yaṁ caturṇām eteṣām āśramāṇāṁ durācaraḥ । taṁ carāvimanāḥ pārtha duścaraṁ durbalendriyaiḥ ॥
23.7MBH-12-23-7
वेदज्ञानं च ते कृत्स्नं तपश्च चरितं महत् । पितृपैतामहे राज्ये धुरमुद्वोढुमर्हसि ॥
vedajñānaṁ ca te kr̥tsnaṁ tapaś ca caritaṁ mahat । pitr̥paitāmahe rājye dhuram udvoḍhum arhasi ॥
23.8MBH-12-23-8
तपो यज्ञस्तथा विद्या भैक्षमिन्द्रियनिग्रहः । ध्यानमेकान्तशीलत्वं तुष्टिर्दानं च शक्तितः ॥
tapo yajñas tathā vidyā bhaikṣam indriyanigrahaḥ । dhyānam ekāntaśīlatvaṁ tuṣṭir dānaṁ ca śaktitaḥ ॥
23.9MBH-12-23-9
ब्राह्मणानां महाराज चेष्टाः संसिद्धिकारिकाः । क्षत्रियाणां च वक्ष्यामि तवापि विदितं पुनः ॥
brāhmaṇānāṁ mahārāja ceṣṭāḥ saṁsiddhikārikāḥ । kṣatriyāṇāṁ ca vakṣyāmi tavāpi viditaṁ punaḥ ॥
23.10MBH-12-23-10
यज्ञो विद्या समुत्थानमसंतोषः श्रियं प्रति । दण्डधारणमत्युग्रं प्रजानां परिपालनम् ॥
yajño vidyā samutthānam asaṁtoṣaḥ śriyaṁ prati । daṇḍadhāraṇam atyugraṁ prajānāṁ paripālanam ॥
23.11MBH-12-23-11
वेदज्ञानं तथा कृत्स्नं तपः सुचरितं तथा । द्रविणोपार्जनं भूरि पात्रेषु प्रतिपादनम् ॥
vedajñānaṁ tathā kr̥tsnaṁ tapaḥ sucaritaṁ tathā । draviṇopārjanaṁ bhūri pātreṣu pratipādanam ॥
23.12MBH-12-23-12
एतानि राज्ञां कर्माणि सुकृतानि विशां पते । इमं लोकममुं लोकं साधयन्तीति नः श्रुतम् ॥
etāni rājñāṁ karmāṇi sukr̥tāni viśāṁ pate । imaṁ lokam amuṁ lokaṁ sādhayantīti naḥ śrutam ॥
23.13MBH-12-23-13
तेषां ज्यायस्तु कौन्तेय दण्डधारणमुच्यते । बलं हि क्षत्रिये नित्यं बले दण्डः समाहितः ॥
teṣāṁ jyāyas tu kaunteya daṇḍadhāraṇam ucyate । balaṁ hi kṣatriye nityaṁ bale daṇḍaḥ samāhitaḥ ॥
23.14MBH-12-23-14
एताश्चेष्टाः क्षत्रियाणां राजन्संसिद्धिकारिकाः । अपि गाथामिमां चापि बृहस्पतिरभाषत ॥
etāś ceṣṭāḥ kṣatriyāṇāṁ rājan saṁsiddhikārikāḥ । api gāthām imāṁ cāpi br̥haspatir abhāṣata ॥
23.15MBH-12-23-15
भूमिरेतौ निगिरति सर्पो बिलशयानिव । राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥
bhūmir etau nigirati sarpo bilaśayān iva । rājānaṁ cāviroddhāraṁ brāhmaṇaṁ cāpravāsinam ॥
23.16MBH-12-23-16
सुद्युम्नश्चापि राजर्षिः श्रूयते दण्डधारणात् । प्राप्तवान्परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा ॥
sudyumnaś cāpi rājarṣiḥ śrūyate daṇḍadhāraṇāt । prāptavān paramāṁ siddhiṁ dakṣaḥ prācetaso yathā ॥