English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §209–211 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
गुरुरुवाच । चतुर्विधानि भूतानि स्थावराणि चराणि च । अव्यक्तप्रभवान्याहुरव्यक्तनिधनानि च । अव्यक्तनिधनं विद्यादव्यक्तात्मात्मकं मनः ॥
gurur uvāca । caturvidhāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca । avyaktaprabhavāny āhur avyaktanidhanāni ca । avyaktanidhanaṁ vidyād avyaktātmātmakaṁ manaḥ ॥
यथाश्वत्थकणीकायामन्तर्भूतो महाद्रुमः । निष्पन्नो दृश्यते व्यक्तमव्यक्तात्संभवस्तथा ॥
yathāśvatthakaṇīkāyām antarbhūto mahādrumaḥ । niṣpanno dr̥śyate vyaktam avyaktāt saṁbhavas tathā ॥
अभिद्रवत्ययस्कान्तमयो निश्चेतनावुभौ । स्वभावहेतुजा भावा यद्वदन्यदपीदृशम् ॥
abhidravaty ayaskāntam ayo niścetanāv ubhau । svabhāvahetujā bhāvā yadvad anyad apīdr̥śam ॥
तद्वदव्यक्तजा भावाः कर्तुः कारणलक्षणाः । अचेतनाश्चेतयितुः कारणादभिसंहिताः ॥
tadvad avyaktajā bhāvāḥ kartuḥ kāraṇalakṣaṇāḥ । acetanāś cetayituḥ kāraṇād abhisaṁhitāḥ ॥
न भूः खं द्यौर्न भूतानि नर्षयो न सुरासुराः । नान्यदासीदृते जीवमासेदुर्न तु संहितम् ॥
na bhūḥ khaṁ dyaur na bhūtāni narṣayo na surāsurāḥ । nānyad āsīd r̥te jīvam āsedur na tu saṁhitam ॥
सर्वनीत्या सर्वगतं मनोहेतु सलक्षणम् । अज्ञानकर्म निर्दिष्टमेतत्कारणलक्षणम् ॥
sarvanītyā sarvagataṁ manohetu salakṣaṇam । ajñānakarma nirdiṣṭam etat kāraṇalakṣaṇam ॥
तत्कारणैर्हि संयुक्तं कार्यसंग्रहकारकम् । येनैतद्वर्तते चक्रमनादिनिधनं महत् ॥
tat kāraṇair hi saṁyuktaṁ kāryasaṁgrahakārakam । yenaitad vartate cakram anādinidhanaṁ mahat ॥
अव्यक्तनाभं व्यक्तारं विकारपरिमण्डलम् । क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं चक्रं स्निग्धाक्षं वर्तते ध्रुवम् ॥
avyaktanābhaṁ vyaktāraṁ vikāraparimaṇḍalam । kṣetrajñādhiṣṭhitaṁ cakraṁ snigdhākṣaṁ vartate dhruvam ॥
स्निग्धत्वात्तिलवत्सर्वं चक्रेऽस्मिन्पीड्यते जगत् । तिलपीडैरिवाक्रम्य भोगैरज्ञानसंभवैः ॥
snigdhatvāt tilavat sarvaṁ cakre ’smin pīḍyate jagat । tilapīḍair ivākramya bhogair ajñānasaṁbhavaiḥ ॥
कर्म तत्कुरुते तर्षादहंकारपरिग्रहम् । कार्यकारणसंयोगे स हेतुरुपपादितः ॥
karma tat kurute tarṣād ahaṁkāraparigraham । kāryakāraṇasaṁyoge sa hetur upapāditaḥ ॥
नात्येति कारणं कार्यं न कार्यं कारणं तथा । कार्याणां तूपकरणे कालो भवति हेतुमान् ॥
nātyeti kāraṇaṁ kāryaṁ na kāryaṁ kāraṇaṁ tathā । kāryāṇāṁ tūpakaraṇe kālo bhavati hetumān ॥
हेतुयुक्ताः प्रकृतयो विकाराश्च परस्परम् । अन्योन्यमभिवर्तन्ते पुरुषाधिष्ठिताः सदा ॥
hetuyuktāḥ prakr̥tayo vikārāś ca parasparam । anyonyam abhivartante puruṣādhiṣṭhitāḥ sadā ॥
सरजस्तामसैर्भावैश्च्युतो हेतुबलान्वितः । क्षेत्रज्ञमेवानुयाति पांसुर्वातेरितो यथा । न च तैः स्पृश्यते भावो न ते तेन महात्मना ॥
sarajastāmasair bhāvaiś cyuto hetubalānvitaḥ । kṣetrajñam evānuyāti pāṁsur vāterito yathā । na ca taiḥ spr̥śyate bhāvo na te tena mahātmanā ॥
सरजस्कोऽरजस्कश्च स वै वायुर्यथा भवेत् । तथैतदन्तरं विद्यात्क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्बुधः । अभ्यासात्स तथा युक्तो न गच्छेत्प्रकृतिं पुनः ॥
sarajasko ’rajaskaś ca sa vai vāyur yathā bhavet । tathaitad antaraṁ vidyāt kṣetrakṣetrajñayor budhaḥ । abhyāsāt sa tathā yukto na gacchet prakr̥tiṁ punaḥ ॥
संदेहमेतमुत्पन्नमच्छिनद्भगवानृषिः । तथा वार्तां समीक्षेत कृतलक्षणसंमिताम् ॥
saṁdeham etam utpannam acchinad bhagavān r̥ṣiḥ । tathā vārtāṁ samīkṣeta kr̥talakṣaṇasaṁmitām ॥
बीजान्यग्न्युपदग्धानि न रोहन्ति यथा पुनः । ज्ञानदग्धैस्तथा क्लेशैर्नात्मा संबध्यते पुनः ॥
bījāny agnyupadagdhāni na rohanti yathā punaḥ । jñānadagdhais tathā kleśair nātmā saṁbadhyate punaḥ ॥