Adhyāya 193

युधिष्ठिर उवाच । किमुत्तरं तदा तौ स्म चक्रतुस्तेन भाषिते । ब्राह्मणो वाथ वा राजा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥

yudhiṣṭhira uvāca । kim uttaraṁ tadā tau sma cakratus tena bhāṣite । brāhmaṇo vātha vā rājā tan me brūhi pitāmaha ॥

अथ वा तौ गतौ तत्र यदेतत्कीर्तितं त्वया । संवादो वा तयोः कोऽभूत्किं वा तौ तत्र चक्रतुः ॥

atha vā tau gatau tatra yad etat kīrtitaṁ tvayā । saṁvādo vā tayoḥ ko ’bhūt kiṁ vā tau tatra cakratuḥ ॥

भीष्म उवाच । तथेत्येवं प्रतिश्रुत्य धर्मं संपूज्य चाभिभो । यमं कालं च मृत्युं च स्वर्गं संपूज्य चार्हतः ॥

bhīṣma uvāca । tathety evaṁ pratiśrutya dharmaṁ saṁpūjya cābhibho । yamaṁ kālaṁ ca mr̥tyuṁ ca svargaṁ saṁpūjya cārhataḥ ॥

पूर्वं ये चापरे तत्र समेता ब्राह्मणर्षभाः । सर्वान्संपूज्य शिरसा राजानं सोऽब्रवीद्वचः ॥

pūrvaṁ ye cāpare tatra sametā brāhmaṇarṣabhāḥ । sarvān saṁpūjya śirasā rājānaṁ so ’bravīd vacaḥ ॥

फलेनानेन संयुक्तो राजर्षे गच्छ पुण्यताम् । भवता चाभ्यनुज्ञातो जपेयं भूय एव हि ॥

phalenānena saṁyukto rājarṣe gaccha puṇyatām । bhavatā cābhyanujñāto japeyaṁ bhūya eva hi ॥

वरश्च मम पूर्वं हि देव्या दत्तो महाबल । श्रद्धा ते जपतो नित्यं भवितेति विशां पते ॥

varaś ca mama pūrvaṁ hi devyā datto mahābala । śraddhā te japato nityaṁ bhaviteti viśāṁ pate ॥

राजोवाच । यद्येवमफला सिद्धिः श्रद्धा च जपितुं तव । गच्छ विप्र मया सार्धं जापकं फलमाप्नुहि ॥

rājovāca । yady evam aphalā siddhiḥ śraddhā ca japituṁ tava । gaccha vipra mayā sārdhaṁ jāpakaṁ phalam āpnuhi ॥

ब्राह्मण उवाच । कृतः प्रयत्नः सुमहान्सर्वेषां संनिधाविह । सह तुल्यफलौ चावां गच्छावो यत्र नौ गतिः ॥

brāhmaṇa uvāca । kr̥taḥ prayatnaḥ sumahān sarveṣāṁ saṁnidhāv iha । saha tulyaphalau cāvāṁ gacchāvo yatra nau gatiḥ ॥

भीष्म उवाच । व्यवसायं तयोस्तत्र विदित्वा त्रिदशेश्वरः । सह देवैरुपययौ लोकपालैस्तथैव च ॥

bhīṣma uvāca । vyavasāyaṁ tayos tatra viditvā tridaśeśvaraḥ । saha devair upayayau lokapālais tathaiva ca ॥

साध्या विश्वेऽथ मरुतो ज्योतींषि सुमहान्ति च । नद्यः शैलाः समुद्राश्च तीर्थानि विविधानि च ॥

sādhyā viśve ’tha maruto jyotīṁṣi sumahānti ca । nadyaḥ śailāḥ samudrāś ca tīrthāni vividhāni ca ॥

तपांसि संयोगविधिर्वेदाः स्तोभाः सरस्वती । नारदः पर्वतश्चैव विश्वावसुर्हहा हुहूः ॥

tapāṁsi saṁyogavidhir vedāḥ stobhāḥ sarasvatī । nāradaḥ parvataś caiva viśvāvasur hahā huhūḥ ॥

गन्धर्वश्चित्रसेनश्च परिवारगणैर्युतः । नागाः सिद्धाश्च मुनयो देवदेवः प्रजापतिः । विष्णुः सहस्रशीर्षश्च देवोऽचिन्त्यः समागमत् ॥

gandharvaś citrasenaś ca parivāragaṇair yutaḥ । nāgāḥ siddhāś ca munayo devadevaḥ prajāpatiḥ । viṣṇuḥ sahasraśīrṣaś ca devo ’cintyaḥ samāgamat ॥

अवाद्यन्तान्तरिक्षे च भेर्यस्तूर्याणि चाभिभो । पुष्पवर्षाणि दिव्यानि तत्र तेषां महात्मनाम् । ननृतुश्चाप्सरःसंघास्तत्र तत्र समन्ततः ॥

avādyantāntarikṣe ca bheryas tūryāṇi cābhibho । puṣpavarṣāṇi divyāni tatra teṣāṁ mahātmanām । nanr̥tuś cāpsaraḥsaṁghās tatra tatra samantataḥ ॥

अथ स्वर्गस्तथा रूपी ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् । संसिद्धस्त्वं महाभाग त्वं च सिद्धस्तथा नृप ॥

atha svargas tathā rūpī brāhmaṇaṁ vākyam abravīt । saṁsiddhas tvaṁ mahābhāga tvaṁ ca siddhas tathā nr̥pa ॥

अथ तौ सहितौ राजन्नन्योन्येन विधानतः । विषयप्रतिसंहारमुभावेव प्रचक्रतुः ॥

atha tau sahitau rājann anyonyena vidhānataḥ । viṣayapratisaṁhāram ubhāv eva pracakratuḥ ॥

प्राणापानौ तथोदानं समानं व्यानमेव च । एवं तान्मनसि स्थाप्य दधतुः प्राणयोर्मनः ॥

prāṇāpānau tathodānaṁ samānaṁ vyānam eva ca । evaṁ tān manasi sthāpya dadhatuḥ prāṇayor manaḥ ॥

उपस्थितकृतौ तत्र नासिकाग्रमधो भ्रुवौ । कुङ्कुण्यां चैव मनसा शनैर्धारयतः स्म तौ ॥

upasthitakr̥tau tatra nāsikāgram adho bhruvau । kuṅkuṇyāṁ caiva manasā śanair dhārayataḥ sma tau ॥

निश्चेष्टाभ्यां शरीराभ्यां स्थिरदृष्टी समाहितौ । जितासनौ तथाधाय मूर्धन्यात्मानमेव च ॥

niśceṣṭābhyāṁ śarīrābhyāṁ sthiradr̥ṣṭī samāhitau । jitāsanau tathādhāya mūrdhany ātmānam eva ca ॥

तालुदेशमथोद्दाल्य ब्राह्मणस्य महात्मनः । ज्योतिर्ज्वाला सुमहती जगाम त्रिदिवं तदा ॥

tāludeśam athoddālya brāhmaṇasya mahātmanaḥ । jyotirjvālā sumahatī jagāma tridivaṁ tadā ॥

हाहाकारस्ततो दिक्षु सर्वासु सुमहानभूत् । तज्ज्योतिः स्तूयमानं स्म ब्रह्माणं प्राविशत्तदा ॥

hāhākāras tato dikṣu sarvāsu sumahān abhūt । taj jyotiḥ stūyamānaṁ sma brahmāṇaṁ prāviśat tadā ॥

ततः स्वागतमित्याह तत्तेजः स पितामहः । प्रादेशमात्रं पुरुषं प्रत्युद्गम्य विशां पते ॥

tataḥ svāgatam ity āha tat tejaḥ sa pitāmahaḥ । prādeśamātraṁ puruṣaṁ pratyudgamya viśāṁ pate ॥

भूयश्चैवापरं प्राह वचनं मधुरं स्म सः । जापकैस्तुल्यफलता योगानां नात्र संशयः ॥

bhūyaś caivāparaṁ prāha vacanaṁ madhuraṁ sma saḥ । jāpakais tulyaphalatā yogānāṁ nātra saṁśayaḥ ॥

योगस्य तावदेतेभ्यः फलं प्रत्यक्षदर्शनम् । जापकानां विशिष्टं तु प्रत्युत्थानं समाधिकम् ॥

yogasya tāvad etebhyaḥ phalaṁ pratyakṣadarśanam । jāpakānāṁ viśiṣṭaṁ tu pratyutthānaṁ samādhikam ॥

उष्यतां मयि चेत्युक्त्वाचेतयत्स ततः पुनः । अथास्य प्रविवेशास्यं ब्राह्मणो विगतज्वरः ॥

uṣyatāṁ mayi cety uktvācetayat sa tataḥ punaḥ । athāsya praviveśāsyaṁ brāhmaṇo vigatajvaraḥ ॥

राजाप्येतेन विधिना भगवन्तं पितामहम् । यथैव द्विजशार्दूलस्तथैव प्राविशत्तदा ॥

rājāpy etena vidhinā bhagavantaṁ pitāmaham । yathaiva dvijaśārdūlas tathaiva prāviśat tadā ॥

स्वयंभुवमथो देवा अभिवाद्य ततोऽब्रुवन् । जापकार्थमयं यत्नस्तदर्थं वयमागताः ॥

svayaṁbhuvam atho devā abhivādya tato ’bruvan । jāpakārtham ayaṁ yatnas tadarthaṁ vayam āgatāḥ ॥

कृतपूजाविमौ तुल्यं त्वया तुल्यफलाविमौ । योगजापकयोर्दृष्टं फलं सुमहदद्य वै । सर्वाँल्लोकानतीत्यैतौ गच्छेतां यत्र वाञ्छितम् ॥

kr̥tapūjāv imau tulyaṁ tvayā tulyaphalāv imau । yogajāpakayor dr̥ṣṭaṁ phalaṁ sumahad adya vai । sarvām̐l lokān atītyaitau gacchetāṁ yatra vāñchitam ॥

ब्रह्मोवाच । महास्मृतिं पठेद्यस्तु तथैवानुस्मृतिं शुभाम् । तावप्येतेन विधिना गच्छेतां मत्सलोकताम् ॥

brahmovāca । mahāsmr̥tiṁ paṭhed yas tu tathaivānusmr̥tiṁ śubhām । tāv apy etena vidhinā gacchetāṁ matsalokatām ॥

यश्च योगे भवेद्भक्तः सोऽपि नास्त्यत्र संशयः । विधिनानेन देहान्ते मम लोकानवाप्नुयात् । गम्यतां साधयिष्यामि यथास्थानानि सिद्धये ॥

yaś ca yoge bhaved bhaktaḥ so ’pi nāsty atra saṁśayaḥ । vidhinānena dehānte mama lokān avāpnuyāt । gamyatāṁ sādhayiṣyāmi yathāsthānāni siddhaye ॥

भीष्म उवाच । इत्युक्त्वा स तदा देवस्तत्रैवान्तरधीयत । आमन्त्र्य तं ततो देवा ययुः स्वं स्वं निवेशनम् ॥

bhīṣma uvāca । ity uktvā sa tadā devas tatraivāntaradhīyata । āmantrya taṁ tato devā yayuḥ svaṁ svaṁ niveśanam ॥

ते च सर्वे महात्मानो धर्मं सत्कृत्य तत्र वै । पृष्ठतोऽनुययू राजन्सर्वे सुप्रीतमानसाः ॥

te ca sarve mahātmāno dharmaṁ satkr̥tya tatra vai । pr̥ṣṭhato ’nuyayū rājan sarve suprītamānasāḥ ॥

एतत्फलं जापकानां गतिश्चैव प्रकीर्तिता । यथाश्रुतं महाराज किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥

etat phalaṁ jāpakānāṁ gatiś caiva prakīrtitā । yathāśrutaṁ mahārāja kiṁ bhūyaḥ śrotum icchasi ॥