Śānti Parva · Adhyaya 12.176

Adhyāya 176

अध्यायः 176

Who speaks here भरद्वाज bharadvāja

English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §182–184 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
176.1MBH-12-176-1

भरद्वाज उवाच । प्रजाविसर्गं विविधं कथं स सृजते प्रभुः । मेरुमध्ये स्थितो ब्रह्मा तद्ब्रूहि द्विजसत्तम ॥

bharadvāja uvāca । prajāvisargaṁ vividhaṁ kathaṁ sa sr̥jate prabhuḥ । merumadhye sthito brahmā tad brūhi dvijasattama ॥

176.2MBH-12-176-2

भृगुरुवाच । प्रजाविसर्गं विविधं मानसो मनसासृजत् । संधुक्षणार्थं भूतानां सृष्टं प्रथमतो जलम् ॥

bhr̥gur uvāca । prajāvisargaṁ vividhaṁ mānaso manasāsr̥jat । saṁdhukṣaṇārthaṁ bhūtānāṁ sr̥ṣṭaṁ prathamato jalam ॥

176.3MBH-12-176-3

यत्प्राणाः सर्वभूतानां वर्धन्ते येन च प्रजाः । परित्यक्ताश्च नश्यन्ति तेनेदं सर्वमावृतम् ॥

yat prāṇāḥ sarvabhūtānāṁ vardhante yena ca prajāḥ । parityaktāś ca naśyanti tenedaṁ sarvam āvr̥tam ॥

176.4MBH-12-176-4

पृथिवी पर्वता मेघा मूर्तिमन्तश्च ये परे । सर्वं तद्वारुणं ज्ञेयमापस्तस्तम्भिरे पुनः ॥

pr̥thivī parvatā meghā mūrtimantaś ca ye pare । sarvaṁ tad vāruṇaṁ jñeyam āpas tastambhire punaḥ ॥

176.5MBH-12-176-5

भरद्वाज उवाच । कथं सलिलमुत्पन्नं कथं चैवाग्निमारुतौ । कथं च मेदिनी सृष्टेत्यत्र मे संशयो महान् ॥

bharadvāja uvāca । kathaṁ salilam utpannaṁ kathaṁ caivāgnimārutau । kathaṁ ca medinī sr̥ṣṭety atra me saṁśayo mahān ॥

176.6MBH-12-176-6

भृगुरुवाच । ब्रह्मकल्पे पुरा ब्रह्मन्ब्रह्मर्षीणां समागमे । लोकसंभवसंदेहः समुत्पन्नो महात्मनाम् ॥

bhr̥gur uvāca । brahmakalpe purā brahman brahmarṣīṇāṁ samāgame । lokasaṁbhavasaṁdehaḥ samutpanno mahātmanām ॥

176.7MBH-12-176-7

तेऽतिष्ठन्ध्यानमालम्ब्य मौनमास्थाय निश्चलाः । त्यक्ताहाराः पवनपा दिव्यं वर्षशतं द्विजाः ॥

te ’tiṣṭhan dhyānam ālambya maunam āsthāya niścalāḥ । tyaktāhārāḥ pavanapā divyaṁ varṣaśataṁ dvijāḥ ॥

176.8MBH-12-176-8

तेषां धर्ममयी वाणी सर्वेषां श्रोत्रमागमत् । दिव्या सरस्वती तत्र संबभूव नभस्तलात् ॥

teṣāṁ dharmamayī vāṇī sarveṣāṁ śrotram āgamat । divyā sarasvatī tatra saṁbabhūva nabhastalāt ॥

176.9MBH-12-176-9

पुरा स्तिमितनिःशब्दमाकाशमचलोपमम् । नष्टचन्द्रार्कपवनं प्रसुप्तमिव संबभौ ॥

purā stimitaniḥśabdam ākāśam acalopamam । naṣṭacandrārkapavanaṁ prasuptam iva saṁbabhau ॥

176.10MBH-12-176-10

ततः सलिलमुत्पन्नं तमसीवापरं तमः । तस्माच्च सलिलोत्पीडादुदतिष्ठत मारुतः ॥

tataḥ salilam utpannaṁ tamasīvāparaṁ tamaḥ । tasmāc ca salilotpīḍād udatiṣṭhata mārutaḥ ॥

176.11MBH-12-176-11

यथा भाजनमच्छिद्रं निःशब्दमिव लक्ष्यते । तच्चाम्भसा पूर्यमाणं सशब्दं कुरुतेऽनिलः ॥

yathā bhājanam acchidraṁ niḥśabdam iva lakṣyate । tac cāmbhasā pūryamāṇaṁ saśabdaṁ kurute ’nilaḥ ॥

176.12MBH-12-176-12

तथा सलिलसंरुद्धे नभसोऽन्ते निरन्तरे । भित्त्वार्णवतलं वायुः समुत्पतति घोषवान् ॥

tathā salilasaṁruddhe nabhaso ’nte nirantare । bhittvārṇavatalaṁ vāyuḥ samutpatati ghoṣavān ॥

176.13MBH-12-176-13

स एष चरते वायुरर्णवोत्पीडसंभवः । आकाशस्थानमासाद्य प्रशान्तिं नाधिगच्छति ॥

sa eṣa carate vāyur arṇavotpīḍasaṁbhavaḥ । ākāśasthānam āsādya praśāntiṁ nādhigacchati ॥

176.14MBH-12-176-14

तस्मिन्वाय्वम्बुसंघर्षे दीप्ततेजा महाबलः । प्रादुर्भवत्यूर्ध्वशिखः कृत्वा वितिमिरं नभः ॥

tasmin vāyvambusaṁgharṣe dīptatejā mahābalaḥ । prādurbhavaty ūrdhvaśikhaḥ kr̥tvā vitimiraṁ nabhaḥ ॥

176.15MBH-12-176-15

अग्निः पवनसंयुक्तः खात्समुत्पतते जलम् । सोऽग्निर्मारुतसंयोगाद्घनत्वमुपपद्यते ॥

agniḥ pavanasaṁyuktaḥ khāt samutpatate jalam । so ’gnir mārutasaṁyogād ghanatvam upapadyate ॥

176.16MBH-12-176-16

तस्याकाशे निपतितः स्नेहस्तिष्ठति योऽपरः । स संघातत्वमापन्नो भूमित्वमुपगच्छति ॥

tasyākāśe nipatitaḥ snehas tiṣṭhati yo ’paraḥ । sa saṁghātatvam āpanno bhūmitvam upagacchati ॥

176.17MBH-12-176-17

रसानां सर्वगन्धानां स्नेहानां प्राणिनां तथा । भूमिर्योनिरिह ज्ञेया यस्यां सर्वं प्रसूयते ॥

rasānāṁ sarvagandhānāṁ snehānāṁ prāṇināṁ tathā । bhūmir yonir iha jñeyā yasyāṁ sarvaṁ prasūyate ॥