Adhyāya 147

भीष्म उवाच । एवमुक्तः प्रत्युवाच तं मुनिं जनमेजयः । गर्ह्यं भवान्गर्हयति निन्द्यं निन्दति मा भवान् ॥

bhīṣma uvāca । evam uktaḥ pratyuvāca taṁ muniṁ janamejayaḥ । garhyaṁ bhavān garhayati nindyaṁ nindati mā bhavān ॥

धिक्कार्यं मा धिक्कुरुते तस्मात्त्वाहं प्रसादये । सर्वं हीदं स्वकृतं मे ज्वलाम्यग्नाविवाहितः ॥

dhikkāryaṁ mā dhikkurute tasmāt tvāhaṁ prasādaye । sarvaṁ hīdaṁ svakr̥taṁ me jvalāmy agnāv ivāhitaḥ ॥

स्वकर्माण्यभिसंधाय नाभिनन्दति मे मनः । प्राप्तं नूनं मया घोरं भयं वैवस्वतादपि ॥

svakarmāṇy abhisaṁdhāya nābhinandati me manaḥ । prāptaṁ nūnaṁ mayā ghoraṁ bhayaṁ vaivasvatād api ॥

तत्तु शल्यमनिर्हृत्य कथं शक्ष्यामि जीवितुम् । सर्वमन्यून्विनीय त्वमभि मा वद शौनक ॥

tat tu śalyam anirhr̥tya kathaṁ śakṣyāmi jīvitum । sarvamanyūn vinīya tvam abhi mā vada śaunaka ॥

महानसं ब्राह्मणानां भविष्याम्यर्थवान्पुनः । अस्तु शेषं कुलस्यास्य मा पराभूदिदं कुलम् ॥

mahānasaṁ brāhmaṇānāṁ bhaviṣyāmy arthavān punaḥ । astu śeṣaṁ kulasyāsya mā parābhūd idaṁ kulam ॥

न हि नो ब्रह्मशप्तानां शेषो भवितुमर्हति । श्रुतीरलभमानानां संविदं वेदनिश्चयात् ॥

na hi no brahmaśaptānāṁ śeṣo bhavitum arhati । śrutīr alabhamānānāṁ saṁvidaṁ vedaniścayāt ॥

निर्विद्यमानः सुभृशं भूयो वक्ष्यामि सांप्रतम् । भूयश्चैवाभिनङ्क्षन्ति निर्धर्मा निर्जपा इव ॥

nirvidyamānaḥ subhr̥śaṁ bhūyo vakṣyāmi sāṁpratam । bhūyaś caivābhinaṅkṣanti nirdharmā nirjapā iva ॥

अर्वाक्च प्रतितिष्ठन्ति पुलिन्दशबरा इव । न ह्ययज्ञा अमुं लोकं प्राप्नुवन्ति कथंचन ॥

arvāk ca pratitiṣṭhanti pulindaśabarā iva । na hy ayajñā amuṁ lokaṁ prāpnuvanti kathaṁ cana ॥

अविज्ञायैव मे प्रज्ञां बालस्येव सुपण्डितः । ब्रह्मन्पितेव पुत्रेभ्यः प्रति मां वाञ्छ शौनक ॥

avijñāyaiva me prajñāṁ bālasyeva supaṇḍitaḥ । brahman piteva putrebhyaḥ prati māṁ vāñcha śaunaka ॥

शौनक उवाच । किमाश्चर्यं यतः प्राज्ञो बहु कुर्याद्धि सांप्रतम् । इति वै पण्डितो भूत्वा भूतानां नोपतप्यति ॥

śaunaka uvāca । kim āścaryaṁ yataḥ prājño bahu kuryād dhi sāṁpratam । iti vai paṇḍito bhūtvā bhūtānāṁ nopatapyati ॥

प्रज्ञाप्रासादमारुह्य अशोच्यः शोचते जनान् । जगतीस्थानिवाद्रिस्थः प्रज्ञया प्रतिपश्यति ॥

prajñāprāsādam āruhya aśocyaḥ śocate janān । jagatīsthān ivādristhaḥ prajñayā pratipaśyati ॥

न चोपलभते तत्र न च कार्याणि पश्यति । निर्विण्णात्मा परोक्षो वा धिक्कृतः सर्वसाधुषु ॥

na copalabhate tatra na ca kāryāṇi paśyati । nirviṇṇātmā parokṣo vā dhikkr̥taḥ sarvasādhuṣu ॥

विदित्वोभयतो वीर्यं माहात्म्यं वेद आगमे । कुरुष्वेह महाशान्तिं ब्रह्मा शरणमस्तु ते ॥

viditvobhayato vīryaṁ māhātmyaṁ veda āgame । kuruṣveha mahāśāntiṁ brahmā śaraṇam astu te ॥

तद्वै पारत्रिकं चारु ब्राह्मणानामकुप्यताम् । अथ चेत्तप्यसे पापैर्धर्मं चेदनुपश्यसि ॥

tad vai pāratrikaṁ cāru brāhmaṇānām akupyatām । atha cet tapyase pāpair dharmaṁ ced anupaśyasi ॥

जनमेजय उवाच । अनुतप्ये च पापेन न चाधर्मं चराम्यहम् । बुभूषुं भजमानं च प्रतिवाञ्छामि शौनक ॥

janamejaya uvāca । anutapye ca pāpena na cādharmaṁ carāmy aham । bubhūṣuṁ bhajamānaṁ ca prativāñchāmi śaunaka ॥

शौनक उवाच । छित्त्वा स्तम्भं च मानं च प्रीतिमिच्छामि ते नृप । सर्वभूतहिते तिष्ठ धर्मं चैव प्रतिस्मर ॥

śaunaka uvāca । chittvā stambhaṁ ca mānaṁ ca prītim icchāmi te nr̥pa । sarvabhūtahite tiṣṭha dharmaṁ caiva pratismara ॥

न भयान्न च कार्पण्यान्न लोभात्त्वामुपाह्वये । तां मे देवा गिरं सत्यां शृण्वन्तु ब्राह्मणैः सह ॥

na bhayān na ca kārpaṇyān na lobhāt tvām upāhvaye । tāṁ me devā giraṁ satyāṁ śr̥ṇvantu brāhmaṇaiḥ saha ॥

सोऽहं न केनचिच्चार्थी त्वां च धर्ममुपाह्वये । क्रोशतां सर्वभूतानामहो धिगिति कुर्वताम् ॥

so ’haṁ na kena cic cārthī tvāṁ ca dharmam upāhvaye । krośatāṁ sarvabhūtānām aho dhig iti kurvatām ॥

वक्ष्यन्ति मामधर्मज्ञा वक्ष्यन्त्यसुहृदो जनाः । वाचस्ताः सुहृदः श्रुत्वा संज्वरिष्यन्ति मे भृशम् ॥

vakṣyanti mām adharmajñā vakṣyanty asuhr̥do janāḥ । vācas tāḥ suhr̥daḥ śrutvā saṁjvariṣyanti me bhr̥śam ॥

केचिदेव महाप्राज्ञाः परिज्ञास्यन्ति कार्यताम् । जानीहि मे कृतं तात ब्राह्मणान्प्रति भारत ॥

ke cid eva mahāprājñāḥ parijñāsyanti kāryatām । jānīhi me kr̥taṁ tāta brāhmaṇān prati bhārata ॥

यथा ते मत्कृते क्षेमं लभेरंस्तत्तथा कुरु । प्रतिजानीहि चाद्रोहं ब्राह्मणानां नराधिप ॥

yathā te matkr̥te kṣemaṁ labheraṁs tat tathā kuru । pratijānīhi cādrohaṁ brāhmaṇānāṁ narādhipa ॥

जनमेजय उवाच । नैव वाचा न मनसा न पुनर्जातु कर्मणा । द्रोग्धास्मि ब्राह्मणान्विप्र चरणावेव ते स्पृशे ॥

janamejaya uvāca । naiva vācā na manasā na punar jātu karmaṇā । drogdhāsmi brāhmaṇān vipra caraṇāv eva te spr̥śe ॥