Adhyāya 145

भीष्म उवाच । विमानस्थौ तु तौ राजँल्लुब्धको वै ददर्श ह । दृष्ट्वा तौ दंपती दुःखादचिन्तयत सद्गतिम् ॥

bhīṣma uvāca । vimānasthau tu tau rājam̐l lubdhako vai dadarśa ha । dr̥ṣṭvā tau daṁpatī duḥkhād acintayata sadgatim ॥

कीदृशेनेह तपसा गच्छेयं परमां गतिम् । इति बुद्ध्या विनिश्चित्य गमनायोपचक्रमे ॥

kīdr̥śeneha tapasā gaccheyaṁ paramāṁ gatim । iti buddhyā viniścitya gamanāyopacakrame ॥

महाप्रस्थानमाश्रित्य लुब्धकः पक्षिजीवनः । निश्चेष्टो मारुताहारो निर्ममः स्वर्गकाङ्क्षया ॥

mahāprasthānam āśritya lubdhakaḥ pakṣijīvanaḥ । niśceṣṭo mārutāhāro nirmamaḥ svargakāṅkṣayā ॥

ततोऽपश्यत्सुविस्तीर्णं हृद्यं पद्मविभूषितम् । नानाद्विजगणाकीर्णं सरः शीतजलं शुभम् । पिपासार्तोऽपि तद्दृष्ट्वा तृप्तः स्यान्नात्र संशयः ॥

tato ’paśyat suvistīrṇaṁ hr̥dyaṁ padmavibhūṣitam । nānādvijagaṇākīrṇaṁ saraḥ śītajalaṁ śubham । pipāsārto ’pi tad dr̥ṣṭvā tr̥ptaḥ syān nātra saṁśayaḥ ॥

उपवासकृशोऽत्यर्थं स तु पार्थिव लुब्धकः । उपसर्पत संहृष्टः श्वापदाध्युषितं वनम् ॥

upavāsakr̥śo ’tyarthaṁ sa tu pārthiva lubdhakaḥ । upasarpata saṁhr̥ṣṭaḥ śvāpadādhyuṣitaṁ vanam ॥

महान्तं निश्चयं कृत्वा लुब्धकः प्रविवेश ह । प्रविशन्नेव च वनं निगृहीतः स कण्टकैः ॥

mahāntaṁ niścayaṁ kr̥tvā lubdhakaḥ praviveśa ha । praviśann eva ca vanaṁ nigr̥hītaḥ sa kaṇṭakaiḥ ॥

स कण्टकविभुग्नाङ्गो लोहितार्द्रीकृतच्छविः । बभ्राम तस्मिन्विजने नानामृगसमाकुले ॥

sa kaṇṭakavibhugnāṅgo lohitārdrīkr̥tacchaviḥ । babhrāma tasmin vijane nānāmr̥gasamākule ॥

ततो द्रुमाणां महतां पवनेन वने तदा । उदतिष्ठत संघर्षात्सुमहान्हव्यवाहनः ॥

tato drumāṇāṁ mahatāṁ pavanena vane tadā । udatiṣṭhata saṁgharṣāt sumahān havyavāhanaḥ ॥

तद्वनं वृक्षसंकीर्णं लताविटपसंकुलम् । ददाह पावकः क्रुद्धो युगान्ताग्निसमप्रभः ॥

tad vanaṁ vr̥kṣasaṁkīrṇaṁ latāviṭapasaṁkulam । dadāha pāvakaḥ kruddho yugāntāgnisamaprabhaḥ ॥

सज्वालैः पवनोद्धूतैर्विस्फुलिङ्गैः समन्वितः । ददाह तद्वनं घोरं मृगपक्षिसमाकुलम् ॥

sajvālaiḥ pavanoddhūtair visphuliṅgaiḥ samanvitaḥ । dadāha tad vanaṁ ghoraṁ mr̥gapakṣisamākulam ॥

ततः स देहमोक्षार्थं संप्रहृष्टेन चेतसा । अभ्यधावत संवृद्धं पावकं लुब्धकस्तदा ॥

tataḥ sa dehamokṣārthaṁ saṁprahr̥ṣṭena cetasā । abhyadhāvata saṁvr̥ddhaṁ pāvakaṁ lubdhakas tadā ॥

ततस्तेनाग्निना दग्धो लुब्धको नष्टकिल्बिषः । जगाम परमां सिद्धिं तदा भरतसत्तम ॥

tatas tenāgninā dagdho lubdhako naṣṭakilbiṣaḥ । jagāma paramāṁ siddhiṁ tadā bharatasattama ॥

ततः स्वर्गस्थमात्मानं सोऽपश्यद्विगतज्वरः । यक्षगन्धर्वसिद्धानां मध्ये भ्राजन्तमिन्द्रवत् ॥

tataḥ svargastham ātmānaṁ so ’paśyad vigatajvaraḥ । yakṣagandharvasiddhānāṁ madhye bhrājantam indravat ॥

एवं खलु कपोतश्च कपोती च पतिव्रता । लुब्धकेन सह स्वर्गं गताः पुण्येन कर्मणा ॥

evaṁ khalu kapotaś ca kapotī ca pativratā । lubdhakena saha svargaṁ gatāḥ puṇyena karmaṇā ॥

यापि चैवंविधा नारी भर्तारमनुवर्तते । विराजते हि सा क्षिप्रं कपोतीव दिवि स्थिता ॥

yāpi caivaṁvidhā nārī bhartāram anuvartate । virājate hi sā kṣipraṁ kapotīva divi sthitā ॥

एवमेतत्पुरा वृत्तं लुब्धकस्य महात्मनः । कपोतस्य च धर्मिष्ठा गतिः पुण्येन कर्मणा ॥

evam etat purā vr̥ttaṁ lubdhakasya mahātmanaḥ । kapotasya ca dharmiṣṭhā gatiḥ puṇyena karmaṇā ॥

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं यश्चेदं परिकीर्तयेत् । नाशुभं विद्यते तस्य मनसापि प्रमाद्यतः ॥

yaś cedaṁ śr̥ṇuyān nityaṁ yaś cedaṁ parikīrtayet । nāśubhaṁ vidyate tasya manasāpi pramādyataḥ ॥

युधिष्ठिर महानेष धर्मो धर्मभृतां वर । गोघ्नेष्वपि भवेदस्मिन्निष्कृतिः पापकर्मणः । निष्कृतिर्न भवेत्तस्मिन्यो हन्याच्छरणागतम् ॥

yudhiṣṭhira mahān eṣa dharmo dharmabhr̥tāṁ vara । goghneṣv api bhaved asmin niṣkr̥tiḥ pāpakarmaṇaḥ । niṣkr̥tir na bhavet tasmin yo hanyāc charaṇāgatam ॥