भीष्म उवाच । अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः । येन मार्गेण राजानः कोशं संजनयन्ति च ॥
bhīṣma uvāca । atra gāthā brahmagītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ । yena mārgeṇa rājānaḥ kośaṁ saṁjanayanti ca ॥
Who speaks here भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §135–137 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
भीष्म उवाच । अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः । येन मार्गेण राजानः कोशं संजनयन्ति च ॥
bhīṣma uvāca । atra gāthā brahmagītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ । yena mārgeṇa rājānaḥ kośaṁ saṁjanayanti ca ॥
न धनं यज्ञशीलानां हार्यं देवस्वमेव तत् । दस्यूनां निष्क्रियाणां च क्षत्रियो हर्तुमर्हति ॥
na dhanaṁ yajñaśīlānāṁ hāryaṁ devasvam eva tat । dasyūnāṁ niṣkriyāṇāṁ ca kṣatriyo hartum arhati ॥
इमाः प्रजाः क्षत्रियाणां रक्ष्याश्चाद्याश्च भारत । धनं हि क्षत्रियस्येह द्वितीयस्य न विद्यते ॥
imāḥ prajāḥ kṣatriyāṇāṁ rakṣyāś cādyāś ca bhārata । dhanaṁ hi kṣatriyasyeha dvitīyasya na vidyate ॥
तदस्य स्याद्बलार्थं वा धनं यज्ञार्थमेव वा । अभोग्या ह्योषधीश्छित्त्वा भोग्या एव पचन्त्युत ॥
tad asya syād balārthaṁ vā dhanaṁ yajñārtham eva vā । abhogyā hy oṣadhīś chittvā bhogyā eva pacanty uta ॥
यो वै न देवान्न पितॄन्न मर्त्यान्हविषार्चति । आनन्तिकां तां धनितामाहुर्वेदविदो जनाः ॥
yo vai na devān na pitr̥̄n na martyān haviṣārcati । ānantikāṁ tāṁ dhanitām āhur vedavido janāḥ ॥
हरेत्तद्द्रविणं राजन्धार्मिकः पृथिवीपतिः । न हि तत्प्रीणयेल्लोकान्न कोशं तद्विधं नृपः ॥
haret tad draviṇaṁ rājan dhārmikaḥ pr̥thivīpatiḥ । na hi tat prīṇayel lokān na kośaṁ tadvidhaṁ nr̥paḥ ॥
असाधुभ्यो निरादाय साधुभ्यो यः प्रयच्छति । आत्मानं संक्रमं कृत्वा मन्ये धर्मविदेव सः ॥
asādhubhyo nirādāya sādhubhyo yaḥ prayacchati । ātmānaṁ saṁkramaṁ kr̥tvā manye dharmavid eva saḥ ॥
औद्भिज्जा जन्तवः केचिद्युक्तवाचो यथा तथा । अनिष्टतः संभवन्ति तथायज्ञः प्रतायते ॥
audbhijjā jantavaḥ ke cid yuktavāco yathā tathā । aniṣṭataḥ saṁbhavanti tathāyajñaḥ pratāyate ॥
यथैव दंशमशकं यथा चाण्डपिपीलिकम् । सैव वृत्तिरयज्ञेषु तथा धर्मो विधीयते ॥
yathaiva daṁśamaśakaṁ yathā cāṇḍapipīlikam । saiva vr̥ttir ayajñeṣu tathā dharmo vidhīyate ॥
यथा ह्यकस्माद्भवति भूमौ पांसुतृणोलपम् । तथैवेह भवेद्धर्मः सूक्ष्मः सूक्ष्मतरोऽपि च ॥
yathā hy akasmād bhavati bhūmau pāṁsutr̥ṇolapam । tathaiveha bhaved dharmaḥ sūkṣmaḥ sūkṣmataro ’pi ca ॥