Adhyāya 106

मुनिरुवाच । अथ चेत्पौरुषं किंचित्क्षत्रियात्मनि पश्यसि । ब्रवीमि हन्त ते नीतिं राज्यस्य प्रतिपत्तये ॥

munir uvāca । atha cet pauruṣaṁ kiṁ cit kṣatriyātmani paśyasi । bravīmi hanta te nītiṁ rājyasya pratipattaye ॥

तां चेच्छक्ष्यस्यनुष्ठातुं कर्म चैव करिष्यसि । शृणु सर्वमशेषेण यत्त्वां वक्ष्यामि तत्त्वतः ॥

tāṁ cec chakṣyasy anuṣṭhātuṁ karma caiva kariṣyasi । śr̥ṇu sarvam aśeṣeṇa yat tvāṁ vakṣyāmi tattvataḥ ॥

आचरिष्यसि चेत्कर्म महतोऽर्थानवाप्स्यसि । राज्यं राज्यस्य मन्त्रं वा महतीं वा पुनः श्रियम् । यद्येतद्रोचते राजन्पुनर्ब्रूहि ब्रवीमि ते ॥

ācariṣyasi cet karma mahato ’rthān avāpsyasi । rājyaṁ rājyasya mantraṁ vā mahatīṁ vā punaḥ śriyam । yady etad rocate rājan punar brūhi bravīmi te ॥

राजपुत्र उवाच । ब्रवीतु भगवान्नीतिमुपपन्नोऽस्म्यहं प्रभो । अमोघमिदमद्यास्तु त्वया सह समागतम् ॥

rājaputra uvāca । bravītu bhagavān nītim upapanno ’smy ahaṁ prabho । amogham idam adyāstu tvayā saha samāgatam ॥

मुनिरुवाच । हित्वा स्तम्भं च मानं च क्रोधहर्षौ भयं तथा । प्रत्यमित्रं निषेवस्व प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ॥

munir uvāca । hitvā stambhaṁ ca mānaṁ ca krodhaharṣau bhayaṁ tathā । praty amitraṁ niṣevasva praṇipatya kr̥tāñjaliḥ ॥

तमुत्तमेन शौचेन कर्मणा चाभिराधय । दातुमर्हति ते वृत्तिं वैदेहः सत्यसंगरः ॥

tam uttamena śaucena karmaṇā cābhirādhaya । dātum arhati te vr̥ttiṁ vaidehaḥ satyasaṁgaraḥ ॥

प्रमाणं सर्वभूतेषु प्रग्रहं च गमिष्यसि । ततः सहायान्सोत्साहाँल्लप्स्यसेऽव्यसनाञ्शुचीन् ॥

pramāṇaṁ sarvabhūteṣu pragrahaṁ ca gamiṣyasi । tataḥ sahāyān sotsāhām̐l lapsyase ’vyasanāñ śucīn ॥

वर्तमानः स्वशास्त्रे वै संयतात्मा जितेन्द्रियः । अभ्युद्धरति चात्मानं प्रसादयति च प्रजाः ॥

vartamānaḥ svaśāstre vai saṁyatātmā jitendriyaḥ । abhyuddharati cātmānaṁ prasādayati ca prajāḥ ॥

तेनैव त्वं धृतिमता श्रीमता चाभिसत्कृतः । प्रमाणं सर्वभूतेषु गत्वा प्रग्रहणं महत् ॥

tenaiva tvaṁ dhr̥timatā śrīmatā cābhisatkr̥taḥ । pramāṇaṁ sarvabhūteṣu gatvā pragrahaṇaṁ mahat ॥

ततः सुहृद्बलं लब्ध्वा मन्त्रयित्वा सुमन्त्रितम् । अन्तरैर्भेदयित्वारीन्बिल्वं बिल्वेन शातय । परैर्वा संविदं कृत्वा बलमप्यस्य घातय ॥

tataḥ suhr̥dbalaṁ labdhvā mantrayitvā sumantritam । antarair bhedayitvārīn bilvaṁ bilvena śātaya । parair vā saṁvidaṁ kr̥tvā balam apy asya ghātaya ॥

अलभ्या ये शुभा भावाः स्त्रियश्चाच्छादनानि च । शय्यासनानि यानानि महार्हाणि गृहाणि च ॥

alabhyā ye śubhā bhāvāḥ striyaś cācchādanāni ca । śayyāsanāni yānāni mahārhāṇi gr̥hāṇi ca ॥

पक्षिणो मृगजातानि रसा गन्धाः फलानि च । तेष्वेव सज्जयेथास्त्वं यथा नश्येत्स्वयं परः ॥

pakṣiṇo mr̥gajātāni rasā gandhāḥ phalāni ca । teṣv eva sajjayethās tvaṁ yathā naśyet svayaṁ paraḥ ॥

यद्येव प्रतिषेद्धव्यो यद्युपेक्षणमर्हति । न जातु विवृतः कार्यः शत्रुर्विनयमिच्छता ॥

yady eva pratiṣeddhavyo yady upekṣaṇam arhati । na jātu vivr̥taḥ kāryaḥ śatrur vinayam icchatā ॥

वसस्व परमामित्रविषये प्राज्ञसंमते । भजस्व श्वेतकाकीयैर्मित्राधममनर्थकैः ॥

vasasva paramāmitraviṣaye prājñasaṁmate । bhajasva śvetakākīyair mitrādhamam anarthakaiḥ ॥

आरम्भांश्चास्य महतो दुष्करांस्त्वं प्रयोजय । नदीबन्धविरोधांश्च बलवद्भिर्विरुध्यताम् ॥

ārambhāṁś cāsya mahato duṣkarāṁs tvaṁ prayojaya । nadībandhavirodhāṁś ca balavadbhir virudhyatām ॥

उद्यानानि महार्हाणि शयनान्यासनानि च । प्रतिभोगसुखेनैव कोशमस्य विरेचय ॥

udyānāni mahārhāṇi śayanāny āsanāni ca । pratibhogasukhenaiva kośam asya virecaya ॥

यज्ञदानप्रशंसास्मै ब्राह्मणेष्वनुवर्ण्यताम् । ते त्वत्प्रियं करिष्यन्ति तं चेष्यन्ति वृका इव ॥

yajñadānapraśaṁsāsmai brāhmaṇeṣv anuvarṇyatām । te tvatpriyaṁ kariṣyanti taṁ ceṣyanti vr̥kā iva ॥

असंशयं पुण्यशीलः प्राप्नोति परमां गतिम् । त्रिविष्टपे पुण्यतमं स्थानं प्राप्नोति पार्थिवः । कोशक्षये त्वमित्राणां वशं कौसल्य गच्छति ॥

asaṁśayaṁ puṇyaśīlaḥ prāpnoti paramāṁ gatim । triviṣṭape puṇyatamaṁ sthānaṁ prāpnoti pārthivaḥ । kośakṣaye tv amitrāṇāṁ vaśaṁ kausalya gacchati ॥

उभयत्र प्रसक्तस्य धर्मे चाधर्म एव च । बलार्थमूलं व्युच्छिद्येत्तेन नन्दन्ति शत्रवः ॥

ubhayatra prasaktasya dharme cādharma eva ca । balārthamūlaṁ vyucchidyet tena nandanti śatravaḥ ॥

निन्द्यास्य मानुषं कर्म दैवमस्योपवर्णय । असंशयं दैवपरः क्षिप्रमेव विनश्यति ॥

nindyāsya mānuṣaṁ karma daivam asyopavarṇaya । asaṁśayaṁ daivaparaḥ kṣipram eva vinaśyati ॥

याजयैनं विश्वजिता सर्वस्वेन वियुज्यताम् । ततो गच्छत्वसिद्धार्थः पीड्यमानो महाजनम् ॥

yājayainaṁ viśvajitā sarvasvena viyujyatām । tato gacchatv asiddhārthaḥ pīḍyamāno mahājanam ॥

त्यागधर्मविदं मुण्डं कंचिदस्योपवर्णय । अपि त्यागं बुभूषेत कच्चिद्गच्छेदनामयम् ॥

tyāgadharmavidaṁ muṇḍaṁ kaṁ cid asyopavarṇaya । api tyāgaṁ bubhūṣeta kaccid gacched anāmayam ॥

सिद्धेनौषधयोगेन सर्वशत्रुविनाशिना । नागानश्वान्मनुष्यांश्च कृतकैरुपघातय ॥

siddhenauṣadhayogena sarvaśatruvināśinā । nāgān aśvān manuṣyāṁś ca kr̥takair upaghātaya ॥

एते चान्ये च बहवो दम्भयोगाः सुनिश्चिताः । शक्या विषहता कर्तुं नक्लीबेन नृपात्मज ॥

ete cānye ca bahavo dambhayogāḥ suniścitāḥ । śakyā viṣahatā kartuṁ naklībena nr̥pātmaja ॥