Adhyāya 62

जनमेजय उवाच । किमर्थं राजशार्दूलो धर्मराजो युधिष्ठिरः । गान्धार्याः प्रेषयामास वासुदेवं परंतपम् ॥

janamejaya uvāca । kimarthaṁ rājaśārdūlo dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ । gāndhāryāḥ preṣayām āsa vāsudevaṁ paraṁtapam ॥

यदा पूर्वं गतः कृष्णः शमार्थं कौरवान्प्रति । न च तं लब्धवान्कामं ततो युद्धमभूदिदम् ॥

yadā pūrvaṁ gataḥ kr̥ṣṇaḥ śamārthaṁ kauravān prati । na ca taṁ labdhavān kāmaṁ tato yuddham abhūd idam ॥

निहतेषु तु योधेषु हते दुर्योधने तथा । पृथिव्यां पाण्डवेयस्य निःसपत्ने कृते युधि ॥

nihateṣu tu yodheṣu hate duryodhane tathā । pr̥thivyāṁ pāṇḍaveyasya niḥsapatne kr̥te yudhi ॥

विद्रुते शिबिरे शून्ये प्राप्ते यशसि चोत्तमे । किं नु तत्कारणं ब्रह्मन्येन कृष्णो गतः पुनः ॥

vidrute śibire śūnye prāpte yaśasi cottame । kiṁ nu tat kāraṇaṁ brahman yena kr̥ṣṇo gataḥ punaḥ ॥

न चैतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं वै प्रतिभाति मे । यत्रागमदमेयात्मा स्वयमेव जनार्दनः ॥

na caitat kāraṇaṁ brahmann alpaṁ vai pratibhāti me । yatrāgamad ameyātmā svayam eva janārdanaḥ ॥

तत्त्वतो वै समाचक्ष्व सर्वमध्वर्युसत्तम । यच्चात्र कारणं ब्रह्मन्कार्यस्यास्य विनिश्चये ॥

tattvato vai samācakṣva sarvam adhvaryusattama । yac cātra kāraṇaṁ brahman kāryasyāsya viniścaye ॥

वैशंपायन उवाच । त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यन्मां पृच्छसि पार्थिव । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावद्भरतर्षभ ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tvadyukto ’yam anupraśno yan māṁ pr̥cchasi pārthiva । tat te ’haṁ saṁpravakṣyāmi yathāvad bharatarṣabha ॥

हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे । व्युत्क्रम्य समयं राजन्धार्तराष्ट्रं महाबलम् ॥

hataṁ duryodhanaṁ dr̥ṣṭvā bhīmasenena saṁyuge । vyutkramya samayaṁ rājan dhārtarāṣṭraṁ mahābalam ॥

अन्यायेन हतं दृष्ट्वा गदायुद्धेन भारत । युधिष्ठिरं महाराज महद्भयमथाविशत् ॥

anyāyena hataṁ dr̥ṣṭvā gadāyuddhena bhārata । yudhiṣṭhiraṁ mahārāja mahad bhayam athāviśat ॥

चिन्तयानो महाभागां गान्धारीं तपसान्विताम् । घोरेण तपसा युक्तां त्रैलोक्यमपि सा दहेत् ॥

cintayāno mahābhāgāṁ gāndhārīṁ tapasānvitām । ghoreṇa tapasā yuktāṁ trailokyam api sā dahet ॥

तस्य चिन्तयमानस्य बुद्धिः समभवत्तदा । गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः पूर्वं प्रशमनं भवेत् ॥

tasya cintayamānasya buddhiḥ samabhavat tadā । gāndhāryāḥ krodhadīptāyāḥ pūrvaṁ praśamanaṁ bhavet ॥

सा हि पुत्रवधं श्रुत्वा कृतमस्माभिरीदृशम् । मानसेनाग्निना क्रुद्धा भस्मसान्नः करिष्यति ॥

sā hi putravadhaṁ śrutvā kr̥tam asmābhir īdr̥śam । mānasenāgninā kruddhā bhasmasān naḥ kariṣyati ॥

कथं दुःखमिदं तीव्रं गान्धारी प्रसहिष्यति । श्रुत्वा विनिहतं पुत्रं छलेनाजिह्मयोधिनम् ॥

kathaṁ duḥkham idaṁ tīvraṁ gāndhārī prasahiṣyati । śrutvā vinihataṁ putraṁ chalenājihmayodhinam ॥

एवं विचिन्त्य बहुधा भयशोकसमन्वितः । वासुदेवमिदं वाक्यं धर्मराजोऽभ्यभाषत ॥

evaṁ vicintya bahudhā bhayaśokasamanvitaḥ । vāsudevam idaṁ vākyaṁ dharmarājo ’bhyabhāṣata ॥

तव प्रसादाद्गोविन्द राज्यं निहतकण्टकम् । अप्राप्यं मनसापीह प्राप्तमस्माभिरच्युत ॥

tava prasādād govinda rājyaṁ nihatakaṇṭakam । aprāpyaṁ manasāpīha prāptam asmābhir acyuta ॥

प्रत्यक्षं मे महाबाहो संग्रामे रोमहर्षणे । विमर्दः सुमहान्प्राप्तस्त्वया यादवनन्दन ॥

pratyakṣaṁ me mahābāho saṁgrāme romaharṣaṇe । vimardaḥ sumahān prāptas tvayā yādavanandana ॥

त्वया देवासुरे युद्धे वधार्थममरद्विषाम् । यथा साह्यं पुरा दत्तं हताश्च विबुधद्विषः ॥

tvayā devāsure yuddhe vadhārtham amaradviṣām । yathā sāhyaṁ purā dattaṁ hatāś ca vibudhadviṣaḥ ॥

साह्यं तथा महाबाहो दत्तमस्माकमच्युत । सारथ्येन च वार्ष्णेय भवता यद्धृता वयम् ॥

sāhyaṁ tathā mahābāho dattam asmākam acyuta । sārathyena ca vārṣṇeya bhavatā yad dhr̥tā vayam ॥

यदि न त्वं भवेन्नाथः फल्गुनस्य महारणे । कथं शक्यो रणे जेतुं भवेदेष बलार्णवः ॥

yadi na tvaṁ bhaven nāthaḥ phalgunasya mahāraṇe । kathaṁ śakyo raṇe jetuṁ bhaved eṣa balārṇavaḥ ॥

गदाप्रहारा विपुलाः परिघैश्चापि ताडनम् । शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च तोमरैः सपरश्वधैः ॥

gadāprahārā vipulāḥ parighaiś cāpi tāḍanam । śaktibhir bhiṇḍipālaiś ca tomaraiḥ saparaśvadhaiḥ ॥

वाचश्च परुषाः प्राप्तास्त्वया ह्यस्मद्धितैषिणा । ताश्च ते सफलाः सर्वा हते दुर्योधनेऽच्युत ॥

vācaś ca paruṣāḥ prāptās tvayā hy asmaddhitaiṣiṇā । tāś ca te saphalāḥ sarvā hate duryodhane ’cyuta ॥

गान्धार्या हि महाबाहो क्रोधं बुध्यस्व माधव । सा हि नित्यं महाभागा तपसोग्रेण कर्शिता ॥

gāndhāryā hi mahābāho krodhaṁ budhyasva mādhava । sā hi nityaṁ mahābhāgā tapasogreṇa karśitā ॥

पुत्रपौत्रवधं श्रुत्वा ध्रुवं नः संप्रधक्ष्यति । तस्याः प्रसादनं वीर प्राप्तकालं मतं मम ॥

putrapautravadhaṁ śrutvā dhruvaṁ naḥ saṁpradhakṣyati । tasyāḥ prasādanaṁ vīra prāptakālaṁ mataṁ mama ॥

कश्च तां क्रोधदीप्ताक्षीं पुत्रव्यसनकर्शिताम् । वीक्षितुं पुरुषः शक्तस्त्वामृते पुरुषोत्तम ॥

kaś ca tāṁ krodhadīptākṣīṁ putravyasanakarśitām । vīkṣituṁ puruṣaḥ śaktas tvām r̥te puruṣottama ॥

तत्र मे गमनं प्राप्तं रोचते तव माधव । गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः प्रशमार्थमरिंदम ॥

tatra me gamanaṁ prāptaṁ rocate tava mādhava । gāndhāryāḥ krodhadīptāyāḥ praśamārtham ariṁdama ॥

त्वं हि कर्ता विकर्ता च लोकानां प्रभवाप्ययः । हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैः कालसमीरितैः ॥

tvaṁ hi kartā vikartā ca lokānāṁ prabhavāpyayaḥ । hetukāraṇasaṁyuktair vākyaiḥ kālasamīritaiḥ ॥

क्षिप्रमेव महाप्राज्ञ गान्धारीं शमयिष्यसि । पितामहश्च भगवान्कृष्णस्तत्र भविष्यति ॥

kṣipram eva mahāprājña gāndhārīṁ śamayiṣyasi । pitāmahaś ca bhagavān kr̥ṣṇas tatra bhaviṣyati ॥

सर्वथा ते महाबाहो गान्धार्याः क्रोधनाशनम् । कर्तव्यं सात्वतश्रेष्ठ पाण्डवानां हितैषिणा ॥

sarvathā te mahābāho gāndhāryāḥ krodhanāśanam । kartavyaṁ sātvataśreṣṭha pāṇḍavānāṁ hitaiṣiṇā ॥

धर्मराजस्य वचनं श्रुत्वा यदुकुलोद्वहः । आमन्त्र्य दारुकं प्राह रथः सज्जो विधीयताम् ॥

dharmarājasya vacanaṁ śrutvā yadukulodvahaḥ । āmantrya dārukaṁ prāha rathaḥ sajjo vidhīyatām ॥

केशवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणोऽथ दारुकः । न्यवेदयद्रथं सज्जं केशवाय महात्मने ॥

keśavasya vacaḥ śrutvā tvaramāṇo ’tha dārukaḥ । nyavedayad rathaṁ sajjaṁ keśavāya mahātmane ॥

तं रथं यादवश्रेष्ठः समारुह्य परंतपः । जगाम हास्तिनपुरं त्वरितः केशवो विभुः ॥

taṁ rathaṁ yādavaśreṣṭhaḥ samāruhya paraṁtapaḥ । jagāma hāstinapuraṁ tvaritaḥ keśavo vibhuḥ ॥

ततः प्रायान्महाराज माधवो भगवान्रथी । नागसाह्वयमासाद्य प्रविवेश च वीर्यवान् ॥

tataḥ prāyān mahārāja mādhavo bhagavān rathī । nāgasāhvayam āsādya praviveśa ca vīryavān ॥

प्रविश्य नगरं वीरो रथघोषेण नादयन् । विदितो धृतराष्ट्रस्य सोऽवतीर्य रथोत्तमात् ॥

praviśya nagaraṁ vīro rathaghoṣeṇa nādayan । vidito dhr̥tarāṣṭrasya so ’vatīrya rathottamāt ॥

अभ्यगच्छददीनात्मा धृतराष्ट्रनिवेशनम् । पूर्वं चाभिगतं तत्र सोऽपश्यदृषिसत्तमम् ॥

abhyagacchad adīnātmā dhr̥tarāṣṭraniveśanam । pūrvaṁ cābhigataṁ tatra so ’paśyad r̥ṣisattamam ॥

पादौ प्रपीड्य कृष्णस्य राज्ञश्चापि जनार्दनः । अभ्यवादयदव्यग्रो गान्धारीं चापि केशवः ॥

pādau prapīḍya kr̥ṣṇasya rājñaś cāpi janārdanaḥ । abhyavādayad avyagro gāndhārīṁ cāpi keśavaḥ ॥

ततस्तु यादवश्रेष्ठो धृतराष्ट्रमधोक्षजः । पाणिमालम्ब्य राज्ञः स सस्वरं प्ररुरोद ह ॥

tatas tu yādavaśreṣṭho dhr̥tarāṣṭram adhokṣajaḥ । pāṇim ālambya rājñaḥ sa sasvaraṁ praruroda ha ॥

स मुहूर्तमिवोत्सृज्य बाष्पं शोकसमुद्भवम् । प्रक्षाल्य वारिणा नेत्रे आचम्य च यथाविधि । उवाच प्रश्रितं वाक्यं धृतराष्ट्रमरिंदमः ॥

sa muhūrtam ivotsr̥jya bāṣpaṁ śokasamudbhavam । prakṣālya vāriṇā netre ācamya ca yathāvidhi । uvāca praśritaṁ vākyaṁ dhr̥tarāṣṭram ariṁdamaḥ ॥

न तेऽस्त्यविदितं किंचिद्भूतभव्यस्य भारत । कालस्य च यथा वृत्तं तत्ते सुविदितं प्रभो ॥

na te ’sty aviditaṁ kiṁ cid bhūtabhavyasya bhārata । kālasya ca yathā vr̥ttaṁ tat te suviditaṁ prabho ॥

यदिदं पाण्डवैः सर्वैस्तव चित्तानुरोधिभिः । कथं कुलक्षयो न स्यात्तथा क्षत्रस्य भारत ॥

yad idaṁ pāṇḍavaiḥ sarvais tava cittānurodhibhiḥ । kathaṁ kulakṣayo na syāt tathā kṣatrasya bhārata ॥

भ्रातृभिः समयं कृत्वा क्षान्तवान्धर्मवत्सलः । द्यूतच्छलजितैः शक्तैर्वनवासोऽभ्युपागतः ॥

bhrātr̥bhiḥ samayaṁ kr̥tvā kṣāntavān dharmavatsalaḥ । dyūtacchalajitaiḥ śaktair vanavāso ’bhyupāgataḥ ॥

अज्ञातवासचर्या च नानावेशसमावृतैः । अन्ये च बहवः क्लेशास्त्वशक्तैरिव नित्यदा ॥

ajñātavāsacaryā ca nānāveśasamāvr̥taiḥ । anye ca bahavaḥ kleśās tv aśaktair iva nityadā ॥

मया च स्वयमागम्य युद्धकाल उपस्थिते । सर्वलोकस्य सांनिध्ये ग्रामांस्त्वं पञ्च याचितः ॥

mayā ca svayam āgamya yuddhakāla upasthite । sarvalokasya sāṁnidhye grāmāṁs tvaṁ pañca yācitaḥ ॥

त्वया कालोपसृष्टेन लोभतो नापवर्जिताः । तवापराधान्नृपते सर्वं क्षत्रं क्षयं गतम् ॥

tvayā kālopasr̥ṣṭena lobhato nāpavarjitāḥ । tavāparādhān nr̥pate sarvaṁ kṣatraṁ kṣayaṁ gatam ॥

भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लिकेन कृपेण च । द्रोणेन च सपुत्रेण विदुरेण च धीमता । याचितस्त्वं शमं नित्यं न च तत्कृतवानसि ॥

bhīṣmeṇa somadattena bāhlikena kr̥peṇa ca । droṇena ca saputreṇa vidureṇa ca dhīmatā । yācitas tvaṁ śamaṁ nityaṁ na ca tat kr̥tavān asi ॥

कालोपहतचित्तो हि सर्वो मुह्यति भारत । यथा मूढो भवान्पूर्वमस्मिन्नर्थे समुद्यते ॥

kālopahatacitto hi sarvo muhyati bhārata । yathā mūḍho bhavān pūrvam asminn arthe samudyate ॥

किमन्यत्कालयोगाद्धि दिष्टमेव परायणम् । मा च दोषं महाराज पाण्डवेषु निवेशय ॥

kim anyat kālayogād dhi diṣṭam eva parāyaṇam । mā ca doṣaṁ mahārāja pāṇḍaveṣu niveśaya ॥

अल्पोऽप्यतिक्रमो नास्ति पाण्डवानां महात्मनाम् । धर्मतो न्यायतश्चैव स्नेहतश्च परंतप ॥

alpo ’py atikramo nāsti pāṇḍavānāṁ mahātmanām । dharmato nyāyataś caiva snehataś ca paraṁtapa ॥

एतत्सर्वं तु विज्ञाय आत्मदोषकृतं फलम् । असूयां पाण्डुपुत्रेषु न भवान्कर्तुमर्हति ॥

etat sarvaṁ tu vijñāya ātmadoṣakr̥taṁ phalam । asūyāṁ pāṇḍuputreṣu na bhavān kartum arhati ॥

कुलं वंशश्च पिण्डश्च यच्च पुत्रकृतं फलम् । गान्धार्यास्तव चैवाद्य पाण्डवेषु प्रतिष्ठितम् ॥

kulaṁ vaṁśaś ca piṇḍaś ca yac ca putrakr̥taṁ phalam । gāndhāryās tava caivādya pāṇḍaveṣu pratiṣṭhitam ॥

एतत्सर्वमनुध्यात्वा आत्मनश्च व्यतिक्रमम् । शिवेन पाण्डवान्ध्याहि नमस्ते भरतर्षभ ॥

etat sarvam anudhyātvā ātmanaś ca vyatikramam । śivena pāṇḍavān dhyāhi namas te bharatarṣabha ॥

जानासि च महाबाहो धर्मराजस्य या त्वयि । भक्तिर्भरतशार्दूल स्नेहश्चापि स्वभावतः ॥

jānāsi ca mahābāho dharmarājasya yā tvayi । bhaktir bharataśārdūla snehaś cāpi svabhāvataḥ ॥

एतच्च कदनं कृत्वा शत्रूणामपकारिणाम् । दह्यते स्म दिवारात्रं न च शर्माधिगच्छति ॥

etac ca kadanaṁ kr̥tvā śatrūṇām apakāriṇām । dahyate sma divārātraṁ na ca śarmādhigacchati ॥

त्वां चैव नरशार्दूल गान्धारीं च यशस्विनीम् । स शोचन्भरतश्रेष्ठ न शान्तिमधिगच्छति ॥

tvāṁ caiva naraśārdūla gāndhārīṁ ca yaśasvinīm । sa śocan bharataśreṣṭha na śāntim adhigacchati ॥

ह्रिया च परयाविष्टो भवन्तं नाधिगच्छति । पुत्रशोकाभिसंतप्तं बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम् ॥

hriyā ca parayāviṣṭo bhavantaṁ nādhigacchati । putraśokābhisaṁtaptaṁ buddhivyākulitendriyam ॥

एवमुक्त्वा महाराज धृतराष्ट्रं यदूत्तमः । उवाच परमं वाक्यं गान्धारीं शोककर्शिताम् ॥

evam uktvā mahārāja dhr̥tarāṣṭraṁ yadūttamaḥ । uvāca paramaṁ vākyaṁ gāndhārīṁ śokakarśitām ॥

सौबलेयि निबोध त्वं यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रते । त्वत्समा नास्ति लोकेऽस्मिन्नद्य सीमन्तिनी शुभे ॥

saubaleyi nibodha tvaṁ yat tvāṁ vakṣyāmi suvrate । tvatsamā nāsti loke ’sminn adya sīmantinī śubhe ॥

जानामि च यथा राज्ञि सभायां मम संनिधौ । धर्मार्थसहितं वाक्यमुभयोः पक्षयोर्हितम् । उक्तवत्यसि कल्याणि न च ते तनयैः श्रुतम् ॥

jānāmi ca yathā rājñi sabhāyāṁ mama saṁnidhau । dharmārthasahitaṁ vākyam ubhayoḥ pakṣayor hitam । uktavaty asi kalyāṇi na ca te tanayaiḥ śrutam ॥

दुर्योधनस्त्वया चोक्तो जयार्थी परुषं वचः । शृणु मूढ वचो मह्यं यतो धर्मस्ततो जयः ॥

duryodhanas tvayā cokto jayārthī paruṣaṁ vacaḥ । śr̥ṇu mūḍha vaco mahyaṁ yato dharmas tato jayaḥ ॥

तदिदं समनुप्राप्तं तव वाक्यं नृपात्मजे । एवं विदित्वा कल्याणि मा स्म शोके मनः कृथाः । पाण्डवानां विनाशाय मा ते बुद्धिः कदाचन ॥

tad idaṁ samanuprāptaṁ tava vākyaṁ nr̥pātmaje । evaṁ viditvā kalyāṇi mā sma śoke manaḥ kr̥thāḥ । pāṇḍavānāṁ vināśāya mā te buddhiḥ kadā cana ॥

शक्ता चासि महाभागे पृथिवीं सचराचराम् । चक्षुषा क्रोधदीप्तेन निर्दग्धुं तपसो बलात् ॥

śaktā cāsi mahābhāge pr̥thivīṁ sacarācarām । cakṣuṣā krodhadīptena nirdagdhuṁ tapaso balāt ॥

वासुदेववचः श्रुत्वा गान्धारी वाक्यमब्रवीत् । एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि केशव ॥

vāsudevavacaḥ śrutvā gāndhārī vākyam abravīt । evam etan mahābāho yathā vadasi keśava ॥

आधिभिर्दह्यमानाया मतिः संचलिता मम । सा मे व्यवस्थिता श्रुत्वा तव वाक्यं जनार्दन ॥

ādhibhir dahyamānāyā matiḥ saṁcalitā mama । sā me vyavasthitā śrutvā tava vākyaṁ janārdana ॥

राज्ञस्त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य केशव । त्वं गतिः सह तैर्वीरैः पाण्डवैर्द्विपदां वर ॥

rājñas tv andhasya vr̥ddhasya hataputrasya keśava । tvaṁ gatiḥ saha tair vīraiḥ pāṇḍavair dvipadāṁ vara ॥

एतावदुक्त्वा वचनं मुखं प्रच्छाद्य वाससा । पुत्रशोकाभिसंतप्ता गान्धारी प्ररुरोद ह ॥

etāvad uktvā vacanaṁ mukhaṁ pracchādya vāsasā । putraśokābhisaṁtaptā gāndhārī praruroda ha ॥

तत एनां महाबाहुः केशवः शोककर्शिताम् । हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैराश्वासयत्प्रभुः ॥

tata enāṁ mahābāhuḥ keśavaḥ śokakarśitām । hetukāraṇasaṁyuktair vākyair āśvāsayat prabhuḥ ॥

समाश्वास्य च गान्धारीं धृतराष्ट्रं च माधवः । द्रौणेः संकल्पितं भावमन्वबुध्यत केशवः ॥

samāśvāsya ca gāndhārīṁ dhr̥tarāṣṭraṁ ca mādhavaḥ । drauṇeḥ saṁkalpitaṁ bhāvam anvabudhyata keśavaḥ ॥

ततस्त्वरित उत्थाय पादौ मूर्ध्ना प्रणम्य च । द्वैपायनस्य राजेन्द्र ततः कौरवमब्रवीत् ॥

tatas tvarita utthāya pādau mūrdhnā praṇamya ca । dvaipāyanasya rājendra tataḥ kauravam abravīt ॥

आपृच्छे त्वां कुरुश्रेष्ठ मा च शोके मनः कृथाः । द्रौणेः पापोऽस्त्यभिप्रायस्तेनास्मि सहसोत्थितः । पाण्डवानां वधे रात्रौ बुद्धिस्तेन प्रदर्शिता ॥

āpr̥cche tvāṁ kuruśreṣṭha mā ca śoke manaḥ kr̥thāḥ । drauṇeḥ pāpo ’sty abhiprāyas tenāsmi sahasotthitaḥ । pāṇḍavānāṁ vadhe rātrau buddhis tena pradarśitā ॥

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गान्धार्या सहितोऽब्रवीत् । धृतराष्ट्रो महाबाहुः केशवं केशिसूदनम् ॥

etac chrutvā tu vacanaṁ gāndhāryā sahito ’bravīt । dhr̥tarāṣṭro mahābāhuḥ keśavaṁ keśisūdanam ॥

शीघ्रं गच्छ महाबाहो पाण्डवान्परिपालय । भूयस्त्वया समेष्यामि क्षिप्रमेव जनार्दन । प्रायात्ततस्तु त्वरितो दारुकेण सहाच्युतः ॥

śīghraṁ gaccha mahābāho pāṇḍavān paripālaya । bhūyas tvayā sameṣyāmi kṣipram eva janārdana । prāyāt tatas tu tvarito dārukeṇa sahācyutaḥ ॥

वासुदेवे गते राजन्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् । आश्वासयदमेयात्मा व्यासो लोकनमस्कृतः ॥

vāsudeve gate rājan dhr̥tarāṣṭraṁ janeśvaram । āśvāsayad ameyātmā vyāso lokanamaskr̥taḥ ॥

वासुदेवोऽपि धर्मात्मा कृतकृत्यो जगाम ह । शिबिरं हास्तिनपुराद्दिदृक्षुः पाण्डवान्नृप ॥

vāsudevo ’pi dharmātmā kr̥takr̥tyo jagāma ha । śibiraṁ hāstinapurād didr̥kṣuḥ pāṇḍavān nr̥pa ॥

आगम्य शिबिरं रात्रौ सोऽभ्यगच्छत पाण्डवान् । तच्च तेभ्यः समाख्याय सहितस्तैः समाविशत् ॥

āgamya śibiraṁ rātrau so ’bhyagacchata pāṇḍavān । tac ca tebhyaḥ samākhyāya sahitas taiḥ samāviśat ॥