Adhyāya 47

दुर्योधन उवाच । यन्मया पाण्डवानां तु दृष्टं तच्छृणु भारत । आहृतं भूमिपालैर्हि वसु मुख्यं ततस्ततः ॥

duryodhana uvāca । yan mayā pāṇḍavānāṁ tu dr̥ṣṭaṁ tac chr̥ṇu bhārata । āhr̥taṁ bhūmipālair hi vasu mukhyaṁ tatas tataḥ ॥

न विन्दे दृढमात्मानं दृष्ट्वाहं तदरेर्धनम् । फलतो भूमितो वापि प्रतिपद्यस्व भारत ॥

na vinde dr̥ḍham ātmānaṁ dr̥ṣṭvāhaṁ tad arer dhanam । phalato bhūmito vāpi pratipadyasva bhārata ॥

ऐडांश्चैलान्वार्षदंशाञ्जातरूपपरिष्कृतान् । प्रावाराजिनमुख्यांश्च काम्बोजः प्रददौ वसु ॥

aiḍāṁś cailān vārṣadaṁśāñ jātarūpapariṣkr̥tān । prāvārājinamukhyāṁś ca kāmbojaḥ pradadau vasu ॥

अश्वांस्तित्तिरिकल्माषांस्त्रिशतं शुकनासिकान् । उष्ट्रवामीस्त्रिशतं च पुष्टाः पीलुशमीङ्गुदैः ॥

aśvāṁs tittirikalmāṣāṁs triśataṁ śukanāsikān । uṣṭravāmīs triśataṁ ca puṣṭāḥ pīluśamīṅgudaiḥ ॥

गोवासना ब्राह्मणाश्च दासमीयाश्च सर्वशः । प्रीत्यर्थं ते महाभागा धर्मराज्ञो महात्मनः । त्रिखर्वं बलिमादाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥

govāsanā brāhmaṇāś ca dāsamīyāś ca sarvaśaḥ । prītyarthaṁ te mahābhāgā dharmarājño mahātmanaḥ । trikharvaṁ balim ādāya dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ ॥

कमण्डलूनुपादाय जातरूपमयाञ्शुभान् । एवं बलिं प्रदायाथ प्रवेशं लेभिरे ततः ॥

kamaṇḍalūn upādāya jātarūpamayāñ śubhān । evaṁ baliṁ pradāyātha praveśaṁ lebhire tataḥ ॥

शतं दासीसहस्राणां कार्पासिकनिवासिनाम् । श्यामास्तन्व्यो दीर्घकेश्यो हेमाभरणभूषिताः । शूद्रा विप्रोत्तमार्हाणि राङ्कवान्यजिनानि च ॥

śataṁ dāsīsahasrāṇāṁ kārpāsikanivāsinām । śyāmās tanvyo dīrghakeśyo hemābharaṇabhūṣitāḥ । śūdrā viprottamārhāṇi rāṅkavāny ajināni ca ॥

बलिं च कृत्स्नमादाय भरुकच्छनिवासिनः । उपनिन्युर्महाराज हयान्गान्धारदेशजान् ॥

baliṁ ca kr̥tsnam ādāya bharukacchanivāsinaḥ । upaninyur mahārāja hayān gāndhāradeśajān ॥

इन्द्रकृष्टैर्वर्तयन्ति धान्यैर्नदीमुखैश्च ये । समुद्रनिष्कुटे जाताः परिसिन्धु च मानवाः ॥

indrakr̥ṣṭair vartayanti dhānyair nadīmukhaiś ca ye । samudraniṣkuṭe jātāḥ parisindhu ca mānavāḥ ॥

ते वैरामाः पारदाश्च वङ्गाश्च कितवैः सह । विविधं बलिमादाय रत्नानि विविधानि च ॥

te vairāmāḥ pāradāś ca vaṅgāś ca kitavaiḥ saha । vividhaṁ balim ādāya ratnāni vividhāni ca ॥

अजाविकं गोहिरण्यं खरोष्ट्रं फलजं मधु । कम्बलान्विविधांश्चैव द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥

ajāvikaṁ gohiraṇyaṁ kharoṣṭraṁ phalajaṁ madhu । kambalān vividhāṁś caiva dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ ॥

प्राग्ज्योतिषाधिपः शूरो म्लेच्छानामधिपो बली । यवनैः सहितो राजा भगदत्तो महारथः ॥

prāgjyotiṣādhipaḥ śūro mlecchānām adhipo balī । yavanaiḥ sahito rājā bhagadatto mahārathaḥ ॥

आजानेयान्हयाञ्शीघ्रानादायानिलरंहसः । बलिं च कृत्स्नमादाय द्वारि तिष्ठति वारितः ॥

ājāneyān hayāñ śīghrān ādāyānilaraṁhasaḥ । baliṁ ca kr̥tsnam ādāya dvāri tiṣṭhati vāritaḥ ॥

अश्मसारमयं भाण्डं शुद्धदन्तत्सरूनसीन् । प्राग्ज्योतिषोऽथ तद्दत्त्वा भगदत्तोऽव्रजत्तदा ॥

aśmasāramayaṁ bhāṇḍaṁ śuddhadantatsarūn asīn । prāgjyotiṣo ’tha tad dattvā bhagadatto ’vrajat tadā ॥

द्व्यक्षांस्त्र्यक्षाँल्ललाटाक्षान्नानादिग्भ्यः समागतान् । औष्णीषाननिवासांश्च बाहुकान्पुरुषादकान् ॥

dvyakṣāṁs tryakṣām̐l lalāṭākṣān nānādigbhyaḥ samāgatān । auṣṇīṣān anivāsāṁś ca bāhukān puruṣādakān ॥

एकपादांश्च तत्राहमपश्यं द्वारि वारितान् । बल्यर्थं ददतस्तस्मै हिरण्यं रजतं बहु ॥

ekapādāṁś ca tatrāham apaśyaṁ dvāri vāritān । balyarthaṁ dadatas tasmai hiraṇyaṁ rajataṁ bahu ॥

इन्द्रगोपकवर्णाभाञ्शुकवर्णान्मनोजवान् । तथैवेन्द्रायुधनिभान्संध्याभ्रसदृशानपि ॥

indragopakavarṇābhāñ śukavarṇān manojavān । tathaivendrāyudhanibhān saṁdhyābhrasadr̥śān api ॥

अनेकवर्णानारण्यान्गृहीत्वाश्वान्मनोजवान् । जातरूपमनर्घ्यं च ददुस्तस्यैकपादकाः ॥

anekavarṇān āraṇyān gr̥hītvāśvān manojavān । jātarūpam anarghyaṁ ca dadus tasyaikapādakāḥ ॥

चीनान्हूणाञ्शकानोड्रान्पर्वतान्तरवासिनः । वार्ष्णेयान्हारहूणांश्च कृष्णान्हैमवतांस्तथा ॥

cīnān hūṇāñ śakān oḍrān parvatāntaravāsinaḥ । vārṣṇeyān hārahūṇāṁś ca kr̥ṣṇān haimavatāṁs tathā ॥

न पारयाम्यभिगतान्विविधान्द्वारि वारितान् । बल्यर्थं ददतस्तस्य नानारूपाननेकशः ॥

na pārayāmy abhigatān vividhān dvāri vāritān । balyarthaṁ dadatas tasya nānārūpān anekaśaḥ ॥

कृष्णग्रीवान्महाकायान्रासभाञ्शतपातिनः । आहार्षुर्दशसाहस्रान्विनीतान्दिक्षु विश्रुतान् ॥

kr̥ṣṇagrīvān mahākāyān rāsabhāñ śatapātinaḥ । āhārṣur daśasāhasrān vinītān dikṣu viśrutān ॥

प्रमाणरागस्पर्शाढ्यं बाह्लीचीनसमुद्भवम् । और्णं च राङ्कवं चैव कीटजं पट्टजं तथा ॥

pramāṇarāgasparśāḍhyaṁ bāhlīcīnasamudbhavam । aurṇaṁ ca rāṅkavaṁ caiva kīṭajaṁ paṭṭajaṁ tathā ॥

कुट्टीकृतं तथैवान्यत्कमलाभं सहस्रशः । श्लक्ष्णं वस्त्रमकार्पासमाविकं मृदु चाजिनम् ॥

kuṭṭīkr̥taṁ tathaivānyat kamalābhaṁ sahasraśaḥ । ślakṣṇaṁ vastram akārpāsam āvikaṁ mr̥du cājinam ॥

निशितांश्चैव दीर्घासीनृष्टिशक्तिपरश्वधान् । अपरान्तसमुद्भूतांस्तथैव परशूञ्शितान् ॥

niśitāṁś caiva dīrghāsīn r̥ṣṭiśaktiparaśvadhān । aparāntasamudbhūtāṁs tathaiva paraśūñ śitān ॥

रसान्गन्धांश्च विविधान्रत्नानि च सहस्रशः । बलिं च कृत्स्नमादाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥

rasān gandhāṁś ca vividhān ratnāni ca sahasraśaḥ । baliṁ ca kr̥tsnam ādāya dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ ॥

शकास्तुखाराः कङ्काश्च रोमशाः शृङ्गिणो नराः । महागमान्दूरगमान्गणितानर्बुदं हयान् ॥

śakās tukhārāḥ kaṅkāś ca romaśāḥ śr̥ṅgiṇo narāḥ । mahāgamān dūragamān gaṇitān arbudaṁ hayān ॥

कोटिशश्चैव बहुशः सुवर्णं पद्मसंमितम् । बलिमादाय विविधं द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥

koṭiśaś caiva bahuśaḥ suvarṇaṁ padmasaṁmitam । balim ādāya vividhaṁ dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ ॥

आसनानि महार्हाणि यानानि शयनानि च । मणिकाञ्चनचित्राणि गजदन्तमयानि च ॥

āsanāni mahārhāṇi yānāni śayanāni ca । maṇikāñcanacitrāṇi gajadantamayāni ca ॥

रथांश्च विविधाकाराञ्जातरूपपरिष्कृतान् । हयैर्विनीतैः संपन्नान्वैयाघ्रपरिवारणान् ॥

rathāṁś ca vividhākārāñ jātarūpapariṣkr̥tān । hayair vinītaiḥ saṁpannān vaiyāghraparivāraṇān ॥

विचित्रांश्च परिस्तोमान्रत्नानि च सहस्रशः । नाराचानर्धनाराचाञ्शस्त्राणि विविधानि च ॥

vicitrāṁś ca paristomān ratnāni ca sahasraśaḥ । nārācān ardhanārācāñ śastrāṇi vividhāni ca ॥

एतद्दत्त्वा महद्द्रव्यं पूर्वदेशाधिपो नृपः । प्रविष्टो यज्ञसदनं पाण्डवस्य महात्मनः ॥

etad dattvā mahad dravyaṁ pūrvadeśādhipo nr̥paḥ । praviṣṭo yajñasadanaṁ pāṇḍavasya mahātmanaḥ ॥