Adhyāya 34

शिशुपाल उवाच । नायमर्हति वार्ष्णेयस्तिष्ठत्स्विह महात्मसु । महीपतिषु कौरव्य राजवत्पार्थिवार्हणम् ॥

śiśupāla uvāca । nāyam arhati vārṣṇeyas tiṣṭhatsv iha mahātmasu । mahīpatiṣu kauravya rājavat pārthivārhaṇam ॥

नायं युक्तः समाचारः पाण्डवेषु महात्मसु । यत्कामात्पुण्डरीकाक्षं पाण्डवार्चितवानसि ॥

nāyaṁ yuktaḥ samācāraḥ pāṇḍaveṣu mahātmasu । yat kāmāt puṇḍarīkākṣaṁ pāṇḍavārcitavān asi ॥

बाला यूयं न जानीध्वं धर्मः सूक्ष्मो हि पाण्डवाः । अयं तत्राभ्यतिक्रान्त आपगेयोऽल्पदर्शनः ॥

bālā yūyaṁ na jānīdhvaṁ dharmaḥ sūkṣmo hi pāṇḍavāḥ । ayaṁ tatrābhyatikrānta āpageyo ’lpadarśanaḥ ॥

त्वादृशो धर्मयुक्तो हि कुर्वाणः प्रियकाम्यया । भवत्यभ्यधिकं भीष्मो लोकेष्ववमतः सताम् ॥

tvādr̥śo dharmayukto hi kurvāṇaḥ priyakāmyayā । bhavaty abhyadhikaṁ bhīṣmo lokeṣv avamataḥ satām ॥

कथं ह्यराजा दाशार्हो मध्ये सर्वमहीक्षिताम् । अर्हणामर्हति तथा यथा युष्माभिरर्चितः ॥

kathaṁ hy arājā dāśārho madhye sarvamahīkṣitām । arhaṇām arhati tathā yathā yuṣmābhir arcitaḥ ॥

अथ वा मन्यसे कृष्णं स्थविरं भरतर्षभ । वसुदेवे स्थिते वृद्धे कथमर्हति तत्सुतः ॥

atha vā manyase kr̥ṣṇaṁ sthaviraṁ bharatarṣabha । vasudeve sthite vr̥ddhe katham arhati tatsutaḥ ॥

अथ वा वासुदेवोऽपि प्रियकामोऽनुवृत्तवान् । द्रुपदे तिष्ठति कथं माधवोऽर्हति पूजनम् ॥

atha vā vāsudevo ’pi priyakāmo ’nuvr̥ttavān । drupade tiṣṭhati kathaṁ mādhavo ’rhati pūjanam ॥

आचार्यं मन्यसे कृष्णमथ वा कुरुपुंगव । द्रोणे तिष्ठति वार्ष्णेयं कस्मादर्चितवानसि ॥

ācāryaṁ manyase kr̥ṣṇam atha vā kurupuṁgava । droṇe tiṣṭhati vārṣṇeyaṁ kasmād arcitavān asi ॥

ऋत्विजं मन्यसे कृष्णमथ वा कुरुनन्दन । द्वैपायने स्थिते विप्रे कथं कृष्णोऽर्चितस्त्वया ॥

r̥tvijaṁ manyase kr̥ṣṇam atha vā kurunandana । dvaipāyane sthite vipre kathaṁ kr̥ṣṇo ’rcitas tvayā ॥

नैव ऋत्विङ्न चाचार्यो न राजा मधुसूदनः । अर्चितश्च कुरुश्रेष्ठ किमन्यत्प्रियकाम्यया ॥

naiva r̥tviṅ na cācāryo na rājā madhusūdanaḥ । arcitaś ca kuruśreṣṭha kim anyat priyakāmyayā ॥

अथ वाप्यर्चनीयोऽयं युष्माकं मधुसूदनः । किं राजभिरिहानीतैरवमानाय भारत ॥

atha vāpy arcanīyo ’yaṁ yuṣmākaṁ madhusūdanaḥ । kiṁ rājabhir ihānītair avamānāya bhārata ॥

वयं तु न भयादस्य कौन्तेयस्य महात्मनः । प्रयच्छामः करान्सर्वे न लोभान्न च सान्त्वनात् ॥

vayaṁ tu na bhayād asya kaunteyasya mahātmanaḥ । prayacchāmaḥ karān sarve na lobhān na ca sāntvanāt ॥

अस्य धर्मप्रवृत्तस्य पार्थिवत्वं चिकीर्षतः । करानस्मै प्रयच्छामः सोऽयमस्मान्न मन्यते ॥

asya dharmapravr̥ttasya pārthivatvaṁ cikīrṣataḥ । karān asmai prayacchāmaḥ so ’yam asmān na manyate ॥

किमन्यदवमानाद्धि यदिमं राजसंसदि । अप्राप्तलक्षणं कृष्णमर्घ्येणार्चितवानसि ॥

kim anyad avamānād dhi yad imaṁ rājasaṁsadi । aprāptalakṣaṇaṁ kr̥ṣṇam arghyeṇārcitavān asi ॥

अकस्माद्धर्मपुत्रस्य धर्मात्मेति यशो गतम् । को हि धर्मच्युते पूजामेवं युक्तां प्रयोजयेत् । योऽयं वृष्णिकुले जातो राजानं हतवान्पुरा ॥

akasmād dharmaputrasya dharmātmeti yaśo gatam । ko hi dharmacyute pūjām evaṁ yuktāṁ prayojayet । yo ’yaṁ vr̥ṣṇikule jāto rājānaṁ hatavān purā ॥

अद्य धर्मात्मता चैव व्यपकृष्टा युधिष्ठिरात् । कृपणत्वं निविष्टं च कृष्णेऽर्घ्यस्य निवेदनात् ॥

adya dharmātmatā caiva vyapakr̥ṣṭā yudhiṣṭhirāt । kr̥paṇatvaṁ niviṣṭaṁ ca kr̥ṣṇe ’rghyasya nivedanāt ॥

यदि भीताश्च कौन्तेयाः कृपणाश्च तपस्विनः । ननु त्वयापि बोद्धव्यं यां पूजां माधवोऽर्हति ॥

yadi bhītāś ca kaunteyāḥ kr̥paṇāś ca tapasvinaḥ । nanu tvayāpi boddhavyaṁ yāṁ pūjāṁ mādhavo ’rhati ॥

अथ वा कृपणैरेतामुपनीतां जनार्दन । पूजामनर्हः कस्मात्त्वमभ्यनुज्ञातवानसि ॥

atha vā kr̥paṇair etām upanītāṁ janārdana । pūjām anarhaḥ kasmāt tvam abhyanujñātavān asi ॥

अयुक्तामात्मनः पूजां त्वं पुनर्बहु मन्यसे । हविषः प्राप्य निष्यन्दं प्राशितुं श्वेव निर्जने ॥

ayuktām ātmanaḥ pūjāṁ tvaṁ punar bahu manyase । haviṣaḥ prāpya niṣyandaṁ prāśituṁ śveva nirjane ॥

न त्वयं पार्थिवेन्द्राणामवमानः प्रयुज्यते । त्वामेव कुरवो व्यक्तं प्रलम्भन्ते जनार्दन ॥

na tv ayaṁ pārthivendrāṇām avamānaḥ prayujyate । tvām eva kuravo vyaktaṁ pralambhante janārdana ॥

क्लीबे दारक्रिया यादृगन्धे वा रूपदर्शनम् । अराज्ञो राजवत्पूजा तथा ते मधुसूदन ॥

klībe dārakriyā yādr̥g andhe vā rūpadarśanam । arājño rājavat pūjā tathā te madhusūdana ॥

दृष्टो युधिष्ठिरो राजा दृष्टो भीष्मश्च यादृशः । वासुदेवोऽप्ययं दृष्टः सर्वमेतद्यथातथम् ॥

dr̥ṣṭo yudhiṣṭhiro rājā dr̥ṣṭo bhīṣmaś ca yādr̥śaḥ । vāsudevo ’py ayaṁ dr̥ṣṭaḥ sarvam etad yathātatham ॥

इत्युक्त्वा शिशुपालस्तानुत्थाय परमासनात् । निर्ययौ सदसस्तस्मात्सहितो राजभिस्तदा ॥

ity uktvā śiśupālas tān utthāya paramāsanāt । niryayau sadasas tasmāt sahito rājabhis tadā ॥