Adhyāya 27

वैशंपायन उवाच । ततः कुमारविषये श्रेणिमन्तमथाजयत् । कोसलाधिपतिं चैव बृहद्बलमरिंदमः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ kumāraviṣaye śreṇimantam athājayat । kosalādhipatiṁ caiva br̥hadbalam ariṁdamaḥ ॥

अयोध्यायां तु धर्मज्ञं दीर्घप्रज्ञं महाबलम् । अजयत्पाण्डवश्रेष्ठो नातितीव्रेण कर्मणा ॥

ayodhyāyāṁ tu dharmajñaṁ dīrghaprajñaṁ mahābalam । ajayat pāṇḍavaśreṣṭho nātitīvreṇa karmaṇā ॥

ततो गोपालकच्छं च सोत्तमानपि चोत्तरान् । मल्लानामधिपं चैव पार्थिवं व्यजयत्प्रभुः ॥

tato gopālakacchaṁ ca sottamān api cottarān । mallānām adhipaṁ caiva pārthivaṁ vyajayat prabhuḥ ॥

ततो हिमवतः पार्श्वे समभ्येत्य जरद्गवम् । सर्वमल्पेन कालेन देशं चक्रे वशे बली ॥

tato himavataḥ pārśve samabhyetya jaradgavam । sarvam alpena kālena deśaṁ cakre vaśe balī ॥

एवं बहुविधान्देशान्विजित्य पुरुषर्षभः । उन्नाटमभितो जिग्ये कुक्षिमन्तं च पर्वतम् । पाण्डवः सुमहावीर्यो बलेन बलिनां वरः ॥

evaṁ bahuvidhān deśān vijitya puruṣarṣabhaḥ । unnāṭam abhito jigye kukṣimantaṁ ca parvatam । pāṇḍavaḥ sumahāvīryo balena balināṁ varaḥ ॥

स काशिराजं समरे सुबन्धुमनिवर्तिनम् । वशे चक्रे महाबाहुर्भीमो भीमपराक्रमः ॥

sa kāśirājaṁ samare subandhum anivartinam । vaśe cakre mahābāhur bhīmo bhīmaparākramaḥ ॥

ततः सुपार्श्वमभितस्तथा राजपतिं क्रथम् । युध्यमानं बलात्संख्ये विजिग्ये पाण्डवर्षभः ॥

tataḥ supārśvam abhitas tathā rājapatiṁ kratham । yudhyamānaṁ balāt saṁkhye vijigye pāṇḍavarṣabhaḥ ॥

ततो मत्स्यान्महातेजा मलयांश्च महाबलान् । अनवद्यान्गयांश्चैव पशुभूमिं च सर्वशः ॥

tato matsyān mahātejā malayāṁś ca mahābalān । anavadyān gayāṁś caiva paśubhūmiṁ ca sarvaśaḥ ॥

निवृत्य च महाबाहुर्मदर्वीकं महीधरम् । सोपदेशं विनिर्जित्य प्रययावुत्तरामुखः । वत्सभूमिं च कौन्तेयो विजिग्ये बलवान्बलात् ॥

nivr̥tya ca mahābāhur madarvīkaṁ mahīdharam । sopadeśaṁ vinirjitya prayayāv uttarāmukhaḥ । vatsabhūmiṁ ca kaunteyo vijigye balavān balāt ॥

भर्गाणामधिपं चैव निषादाधिपतिं तथा । विजिग्ये भूमिपालांश्च मणिमत्प्रमुखान्बहून् ॥

bhargāṇām adhipaṁ caiva niṣādādhipatiṁ tathā । vijigye bhūmipālāṁś ca maṇimatpramukhān bahūn ॥

ततो दक्षिणमल्लांश्च भोगवन्तं च पाण्डवः । तरसैवाजयद्भीमो नातितीव्रेण कर्मणा ॥

tato dakṣiṇamallāṁś ca bhogavantaṁ ca pāṇḍavaḥ । tarasaivājayad bhīmo nātitīvreṇa karmaṇā ॥

शर्मकान्वर्मकांश्चैव सान्त्वेनैवाजयत्प्रभुः । वैदेहकं च राजानं जनकं जगतीपतिम् । विजिग्ये पुरुषव्याघ्रो नातितीव्रेण कर्मणा ॥

śarmakān varmakāṁś caiva sāntvenaivājayat prabhuḥ । vaidehakaṁ ca rājānaṁ janakaṁ jagatīpatim । vijigye puruṣavyāghro nātitīvreṇa karmaṇā ॥

वैदेहस्थस्तु कौन्तेय इन्द्रपर्वतमन्तिकात् । किरातानामधिपतीन्व्यजयत्सप्त पाण्डवः ॥

vaidehasthas tu kaunteya indraparvatam antikāt । kirātānām adhipatīn vyajayat sapta pāṇḍavaḥ ॥

ततः सुह्मान्प्राच्यसुह्मान्समक्षांश्चैव वीर्यवान् । विजित्य युधि कौन्तेयो मागधानुपयाद्बली ॥

tataḥ suhmān prācyasuhmān samakṣāṁś caiva vīryavān । vijitya yudhi kaunteyo māgadhān upayād balī ॥

दण्डं च दण्डधारं च विजित्य पृथिवीपतीन् । तैरेव सहितः सर्वैर्गिरिव्रजमुपाद्रवत् ॥

daṇḍaṁ ca daṇḍadhāraṁ ca vijitya pr̥thivīpatīn । tair eva sahitaḥ sarvair girivrajam upādravat ॥

जारासंधिं सान्त्वयित्वा करे च विनिवेश्य ह । तैरेव सहितो राजन्कर्णमभ्यद्रवद्बली ॥

jārāsaṁdhiṁ sāntvayitvā kare ca viniveśya ha । tair eva sahito rājan karṇam abhyadravad balī ॥

स कम्पयन्निव महीं बलेन चतुरङ्गिणा । युयुधे पाण्डवश्रेष्ठः कर्णेनामित्रघातिना ॥

sa kampayann iva mahīṁ balena caturaṅgiṇā । yuyudhe pāṇḍavaśreṣṭhaḥ karṇenāmitraghātinā ॥

स कर्णं युधि निर्जित्य वशे कृत्वा च भारत । ततो विजिग्ये बलवान्राज्ञः पर्वतवासिनः ॥

sa karṇaṁ yudhi nirjitya vaśe kr̥tvā ca bhārata । tato vijigye balavān rājñaḥ parvatavāsinaḥ ॥

अथ मोदागिरिं चैव राजानं बलवत्तरम् । पाण्डवो बाहुवीर्येण निजघान महामृधे ॥

atha modāgiriṁ caiva rājānaṁ balavattaram । pāṇḍavo bāhuvīryeṇa nijaghāna mahāmr̥dhe ॥

ततः पौण्ड्राधिपं वीरं वासुदेवं महाबलम् । कौशिकीकच्छनिलयं राजानं च महौजसम् ॥

tataḥ pauṇḍrādhipaṁ vīraṁ vāsudevaṁ mahābalam । kauśikīkacchanilayaṁ rājānaṁ ca mahaujasam ॥

उभौ बलवृतौ वीरावुभौ तीव्रपराक्रमौ । निर्जित्याजौ महाराज वङ्गराजमुपाद्रवत् ॥

ubhau balavr̥tau vīrāv ubhau tīvraparākramau । nirjityājau mahārāja vaṅgarājam upādravat ॥

समुद्रसेनं निर्जित्य चन्द्रसेनं च पार्थिवम् । ताम्रलिप्तं च राजानं काचं वङ्गाधिपं तथा ॥

samudrasenaṁ nirjitya candrasenaṁ ca pārthivam । tāmraliptaṁ ca rājānaṁ kācaṁ vaṅgādhipaṁ tathā ॥

सुह्मानामधिपं चैव ये च सागरवासिनः । सर्वान्म्लेच्छगणांश्चैव विजिग्ये भरतर्षभः ॥

suhmānām adhipaṁ caiva ye ca sāgaravāsinaḥ । sarvān mlecchagaṇāṁś caiva vijigye bharatarṣabhaḥ ॥

एवं बहुविधान्देशान्विजित्य पवनात्मजः । वसु तेभ्य उपादाय लौहित्यमगमद्बली ॥

evaṁ bahuvidhān deśān vijitya pavanātmajaḥ । vasu tebhya upādāya lauhityam agamad balī ॥

स सर्वान्म्लेच्छनृपतीन्सागरद्वीपवासिनः । करमाहारयामास रत्नानि विविधानि च ॥

sa sarvān mlecchanr̥patīn sāgaradvīpavāsinaḥ । karam āhārayām āsa ratnāni vividhāni ca ॥

चन्दनागुरुवस्त्राणि मणिमुक्तमनुत्तमम् । काञ्चनं रजतं वज्रं विद्रुमं च महाधनम् ॥

candanāguruvastrāṇi maṇimuktam anuttamam । kāñcanaṁ rajataṁ vajraṁ vidrumaṁ ca mahādhanam ॥

स कोटिशतसंख्येन धनेन महता तदा । अभ्यवर्षदमेयात्मा धनवर्षेण पाण्डवम् ॥

sa koṭiśatasaṁkhyena dhanena mahatā tadā । abhyavarṣad ameyātmā dhanavarṣeṇa pāṇḍavam ॥

इन्द्रप्रस्थमथागम्य भीमो भीमपराक्रमः । निवेदयामास तदा धर्मराजाय तद्धनम् ॥

indraprastham athāgamya bhīmo bhīmaparākramaḥ । nivedayām āsa tadā dharmarājāya tad dhanam ॥