Adhyāya 17

राक्षस्युवाच । जरा नामास्मि भद्रं ते राक्षसी कामरूपिणी । तव वेश्मनि राजेन्द्र पूजिता न्यवसं सुखम् ॥

rākṣasy uvāca । jarā nāmāsmi bhadraṁ te rākṣasī kāmarūpiṇī । tava veśmani rājendra pūjitā nyavasaṁ sukham ॥

साहं प्रत्युपकारार्थं चिन्तयन्त्यनिशं नृप । तवेमे पुत्रशकले दृष्टवत्यस्मि धार्मिक ॥

sāhaṁ pratyupakārārthaṁ cintayanty aniśaṁ nr̥pa । taveme putraśakale dr̥ṣṭavaty asmi dhārmika ॥

संश्लेषिते मया दैवात्कुमारः समपद्यत । तव भाग्यैर्महाराज हेतुमात्रमहं त्विह ॥

saṁśleṣite mayā daivāt kumāraḥ samapadyata । tava bhāgyair mahārāja hetumātram ahaṁ tv iha ॥

कृष्ण उवाच । एवमुक्त्वा तु सा राजंस्तत्रैवान्तरधीयत । स गृह्य च कुमारं तं प्राविशत्स्वगृहं नृपः ॥

kr̥ṣṇa uvāca । evam uktvā tu sā rājaṁs tatraivāntaradhīyata । sa gr̥hya ca kumāraṁ taṁ prāviśat svagr̥haṁ nr̥paḥ ॥

तस्य बालस्य यत्कृत्यं तच्चकार नृपस्तदा । आज्ञापयच्च राक्षस्या मागधेषु महोत्सवम् ॥

tasya bālasya yat kr̥tyaṁ tac cakāra nr̥pas tadā । ājñāpayac ca rākṣasyā māgadheṣu mahotsavam ॥

तस्य नामाकरोत्तत्र प्रजापतिसमः पिता । जरया संधितो यस्माज्जरासंधस्ततोऽभवत् ॥

tasya nāmākarot tatra prajāpatisamaḥ pitā । jarayā saṁdhito yasmāj jarāsaṁdhas tato ’bhavat ॥

सोऽवर्धत महातेजा मगधाधिपतेः सुतः । प्रमाणबलसंपन्नो हुताहुतिरिवानलः ॥

so ’vardhata mahātejā magadhādhipateḥ sutaḥ । pramāṇabalasaṁpanno hutāhutir ivānalaḥ ॥

कस्यचित्त्वथ कालस्य पुनरेव महातपाः । मगधानुपचक्राम भगवांश्चण्डकौशिकः ॥

kasya cit tv atha kālasya punar eva mahātapāḥ । magadhān upacakrāma bhagavāṁś caṇḍakauśikaḥ ॥

तस्यागमनसंहृष्टः सामात्यः सपुरःसरः । सभार्यः सह पुत्रेण निर्जगाम बृहद्रथः ॥

tasyāgamanasaṁhr̥ṣṭaḥ sāmātyaḥ sapuraḥsaraḥ । sabhāryaḥ saha putreṇa nirjagāma br̥hadrathaḥ ॥

पाद्यार्घ्याचमनीयैस्तमर्चयामास भारत । स नृपो राज्यसहितं पुत्रं चास्मै न्यवेदयत् ॥

pādyārghyācamanīyais tam arcayām āsa bhārata । sa nr̥po rājyasahitaṁ putraṁ cāsmai nyavedayat ॥

प्रतिगृह्य तु तां पूजां पार्थिवाद्भगवानृषिः । उवाच मागधं राजन्प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥

pratigr̥hya tu tāṁ pūjāṁ pārthivād bhagavān r̥ṣiḥ । uvāca māgadhaṁ rājan prahr̥ṣṭenāntarātmanā ॥

सर्वमेतन्मया राजन्विज्ञातं ज्ञानचक्षुषा । पुत्रस्तु शृणु राजेन्द्र यादृशोऽयं भविष्यति ॥

sarvam etan mayā rājan vijñātaṁ jñānacakṣuṣā । putras tu śr̥ṇu rājendra yādr̥śo ’yaṁ bhaviṣyati ॥

अस्य वीर्यवतो वीर्यं नानुयास्यन्ति पार्थिवाः । देवैरपि विसृष्टानि शस्त्राण्यस्य महीपते । न रुजं जनयिष्यन्ति गिरेरिव नदीरयाः ॥

asya vīryavato vīryaṁ nānuyāsyanti pārthivāḥ । devair api visr̥ṣṭāni śastrāṇy asya mahīpate । na rujaṁ janayiṣyanti girer iva nadīrayāḥ ॥

सर्वमूर्धाभिषिक्तानामेष मूर्ध्नि ज्वलिष्यति । सर्वेषां निष्प्रभकरो ज्योतिषामिव भास्करः ॥

sarvamūrdhābhiṣiktānām eṣa mūrdhni jvaliṣyati । sarveṣāṁ niṣprabhakaro jyotiṣām iva bhāskaraḥ ॥

एनमासाद्य राजानः समृद्धबलवाहनाः । विनाशमुपयास्यन्ति शलभा इव पावकम् ॥

enam āsādya rājānaḥ samr̥ddhabalavāhanāḥ । vināśam upayāsyanti śalabhā iva pāvakam ॥

एष श्रियं समुदितां सर्वराज्ञां ग्रहीष्यति । वर्षास्विवोद्धतजला नदीर्नदनदीपतिः ॥

eṣa śriyaṁ samuditāṁ sarvarājñāṁ grahīṣyati । varṣāsv ivoddhatajalā nadīr nadanadīpatiḥ ॥

एष धारयिता सम्यक्चातुर्वर्ण्यं महाबलः । शुभाशुभमिव स्फीता सर्वसस्यधरा धरा ॥

eṣa dhārayitā samyak cāturvarṇyaṁ mahābalaḥ । śubhāśubham iva sphītā sarvasasyadharā dharā ॥

अस्याज्ञावशगाः सर्वे भविष्यन्ति नराधिपाः । सर्वभूतात्मभूतस्य वायोरिव शरीरिणः ॥

asyājñāvaśagāḥ sarve bhaviṣyanti narādhipāḥ । sarvabhūtātmabhūtasya vāyor iva śarīriṇaḥ ॥

एष रुद्रं महादेवं त्रिपुरान्तकरं हरम् । सर्वलोकेष्वतिबलः स्वयं द्रक्ष्यति मागधः ॥

eṣa rudraṁ mahādevaṁ tripurāntakaraṁ haram । sarvalokeṣv atibalaḥ svayaṁ drakṣyati māgadhaḥ ॥

एवं ब्रुवन्नेव मुनिः स्वकार्यार्थं विचिन्तयन् । विसर्जयामास नृपं बृहद्रथमथारिहन् ॥

evaṁ bruvann eva muniḥ svakāryārthaṁ vicintayan । visarjayām āsa nr̥paṁ br̥hadratham athārihan ॥

प्रविश्य नगरं चैव ज्ञातिसंबन्धिभिर्वृतः । अभिषिच्य जरासंधं मगधाधिपतिस्तदा । बृहद्रथो नरपतिः परां निर्वृतिमाययौ ॥

praviśya nagaraṁ caiva jñātisaṁbandhibhir vr̥taḥ । abhiṣicya jarāsaṁdhaṁ magadhādhipatis tadā । br̥hadratho narapatiḥ parāṁ nirvr̥tim āyayau ॥

अभिषिक्ते जरासंधे तदा राजा बृहद्रथः । पत्नीद्वयेनानुगतस्तपोवनरतोऽभवत् ॥

abhiṣikte jarāsaṁdhe tadā rājā br̥hadrathaḥ । patnīdvayenānugatas tapovanarato ’bhavat ॥

तपोवनस्थे पितरि मातृभ्यां सह भारत । जरासंधः स्ववीर्येण पार्थिवानकरोद्वशे ॥

tapovanasthe pitari mātr̥bhyāṁ saha bhārata । jarāsaṁdhaḥ svavīryeṇa pārthivān akarod vaśe ॥

अथ दीर्घस्य कालस्य तपोवनगतो नृपः । सभार्यः स्वर्गमगमत्तपस्तप्त्वा बृहद्रथः ॥

atha dīrghasya kālasya tapovanagato nr̥paḥ । sabhāryaḥ svargam agamat tapas taptvā br̥hadrathaḥ ॥

तस्यास्तां हंसडिभकावशस्त्रनिधनावुभौ । मन्त्रे मतिमतां श्रेष्ठौ युद्धशास्त्रविशारदौ ॥

tasyāstāṁ haṁsaḍibhakāv aśastranidhanāv ubhau । mantre matimatāṁ śreṣṭhau yuddhaśāstraviśāradau ॥

यौ तौ मया ते कथितौ पूर्वमेव महाबलौ । त्रयस्त्रयाणां लोकानां पर्याप्ता इति मे मतिः ॥

yau tau mayā te kathitau pūrvam eva mahābalau । trayas trayāṇāṁ lokānāṁ paryāptā iti me matiḥ ॥

एवमेष तदा वीर बलिभिः कुकुरान्धकैः । वृष्णिभिश्च महाराज नीतिहेतोरुपेक्षितः ॥

evam eṣa tadā vīra balibhiḥ kukurāndhakaiḥ । vr̥ṣṇibhiś ca mahārāja nītihetor upekṣitaḥ ॥