Adhyāya 34

संजय उवाच । तानभिद्रवतो दृष्ट्वा पाण्डवांस्तावकं बलम् । क्रोशतस्तव पुत्रस्य न स्म राजन्न्यवर्तत ॥

saṁjaya uvāca । tān abhidravato dr̥ṣṭvā pāṇḍavāṁs tāvakaṁ balam । krośatas tava putrasya na sma rājan nyavartata ॥

ततः पक्षात्प्रपक्षाच्च प्रपक्षैश्चापि दक्षिणात् । उदस्तशस्त्राः कुरवो भीममभ्यद्रवन्रणे ॥

tataḥ pakṣāt prapakṣāc ca prapakṣaiś cāpi dakṣiṇāt । udastaśastrāḥ kuravo bhīmam abhyadravan raṇe ॥

कर्णोऽपि दृष्ट्वा द्रवतो धार्तराष्ट्रान्पराङ्मुखान् । हंसवर्णान्हयाग्र्यांस्तान्प्रैषीद्यत्र वृकोदरम् ॥

karṇo ’pi dr̥ṣṭvā dravato dhārtarāṣṭrān parāṅmukhān । haṁsavarṇān hayāgryāṁs tān praiṣīd yatra vr̥kodaram ॥

ते प्रेषिता महाराज शल्येनाहवशोभिना । भीमसेनरथं प्राप्य समसज्जन्त वाजिनः ॥

te preṣitā mahārāja śalyenāhavaśobhinā । bhīmasenarathaṁ prāpya samasajjanta vājinaḥ ॥

दृष्ट्वा कर्णं समायान्तं भीमः क्रोधसमन्वितः । मतिं दध्रे विनाशाय कर्णस्य भरतर्षभ ॥

dr̥ṣṭvā karṇaṁ samāyāntaṁ bhīmaḥ krodhasamanvitaḥ । matiṁ dadhre vināśāya karṇasya bharatarṣabha ॥

सोऽब्रवीत्सात्यकिं वीरं धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् । एनं रक्षत राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । संशयान्महतो मुक्तं कथंचित्प्रेक्षतो मम ॥

so ’bravīt sātyakiṁ vīraṁ dhr̥ṣṭadyumnaṁ ca pārṣatam । enaṁ rakṣata rājānaṁ dharmātmānaṁ yudhiṣṭhiram । saṁśayān mahato muktaṁ kathaṁ cit prekṣato mama ॥

अग्रतो मे कृतो राजा छिन्नसर्वपरिच्छदः । दुर्योधनस्य प्रीत्यर्थं राधेयेन दुरात्मना ॥

agrato me kr̥to rājā chinnasarvaparicchadaḥ । duryodhanasya prītyarthaṁ rādheyena durātmanā ॥

अन्तमद्य करिष्यामि तस्य दुःखस्य पार्षत । हन्ता वास्मि रणे कर्णं स वा मां निहनिष्यति । संग्रामेण सुघोरेण सत्यमेतद्ब्रवीमि वः ॥

antam adya kariṣyāmi tasya duḥkhasya pārṣata । hantā vāsmi raṇe karṇaṁ sa vā māṁ nihaniṣyati । saṁgrāmeṇa sughoreṇa satyam etad bravīmi vaḥ ॥

राजानमद्य भवतां न्यासभूतं ददामि वै । अस्य संरक्षणे सर्वे यतध्वं विगतज्वराः ॥

rājānam adya bhavatāṁ nyāsabhūtaṁ dadāmi vai । asya saṁrakṣaṇe sarve yatadhvaṁ vigatajvarāḥ ॥

एवमुक्त्वा महाबाहुः प्रायादाधिरथिं प्रति । सिंहनादेन महता सर्वाः संनादयन्दिशः ॥

evam uktvā mahābāhuḥ prāyād ādhirathiṁ prati । siṁhanādena mahatā sarvāḥ saṁnādayan diśaḥ ॥

दृष्ट्वा त्वरितमायान्तं भीमं युद्धाभिनन्दिनम् । सूतपुत्रमथोवाच मद्राणामीश्वरो विभुः ॥

dr̥ṣṭvā tvaritam āyāntaṁ bhīmaṁ yuddhābhinandinam । sūtaputram athovāca madrāṇām īśvaro vibhuḥ ॥

पश्य कर्ण महाबाहुं क्रुद्धं पाण्डवनन्दनम् । दीर्घकालार्जितं क्रोधं मोक्तुकामं त्वयि ध्रुवम् ॥

paśya karṇa mahābāhuṁ kruddhaṁ pāṇḍavanandanam । dīrghakālārjitaṁ krodhaṁ moktukāmaṁ tvayi dhruvam ॥

ईदृशं नास्य रूपं मे दृष्टपूर्वं कदाचन । अभिमन्यौ हते कर्ण राक्षसे वा घटोत्कचे ॥

īdr̥śaṁ nāsya rūpaṁ me dr̥ṣṭapūrvaṁ kadā cana । abhimanyau hate karṇa rākṣase vā ghaṭotkace ॥

त्रैलोक्यस्य समस्तस्य शक्तः क्रुद्धो निवारणे । बिभर्ति यादृशं रूपं कालाग्निसदृशं शुभम् ॥

trailokyasya samastasya śaktaḥ kruddho nivāraṇe । bibharti yādr̥śaṁ rūpaṁ kālāgnisadr̥śaṁ śubham ॥

इति ब्रुवति राधेयं मद्राणामीश्वरे नृप । अभ्यवर्तत वै कर्णं क्रोधदीप्तो वृकोदरः ॥

iti bruvati rādheyaṁ madrāṇām īśvare nr̥pa । abhyavartata vai karṇaṁ krodhadīpto vr̥kodaraḥ ॥

तथागतं तु संप्रेक्ष्य भीमं युद्धाभिनन्दिनम् । अब्रवीद्वचनं शल्यं राधेयः प्रहसन्निव ॥

tathāgataṁ tu saṁprekṣya bhīmaṁ yuddhābhinandinam । abravīd vacanaṁ śalyaṁ rādheyaḥ prahasann iva ॥

यदुक्तं वचनं मेऽद्य त्वया मद्रजनेश्वर । भीमसेनं प्रति विभो तत्सत्यं नात्र संशयः ॥

yad uktaṁ vacanaṁ me ’dya tvayā madrajaneśvara । bhīmasenaṁ prati vibho tat satyaṁ nātra saṁśayaḥ ॥

एष शूरश्च वीरश्च क्रोधनश्च वृकोदरः । निरपेक्षः शरीरे च प्राणतश्च बलाधिकः ॥

eṣa śūraś ca vīraś ca krodhanaś ca vr̥kodaraḥ । nirapekṣaḥ śarīre ca prāṇataś ca balādhikaḥ ॥

अज्ञातवासं वसता विराटनगरे तदा । द्रौपद्याः प्रियकामेन केवलं बाहुसंश्रयात् । गूढभावं समाश्रित्य कीचकः सगणो हतः ॥

ajñātavāsaṁ vasatā virāṭanagare tadā । draupadyāḥ priyakāmena kevalaṁ bāhusaṁśrayāt । gūḍhabhāvaṁ samāśritya kīcakaḥ sagaṇo hataḥ ॥

सोऽद्य संग्रामशिरसि संनद्धः क्रोधमूर्च्छितः । किंकरोद्यतदण्डेन मृत्युनापि व्रजेद्रणम् ॥

so ’dya saṁgrāmaśirasi saṁnaddhaḥ krodhamūrcchitaḥ । kiṁkarodyatadaṇḍena mr̥tyunāpi vrajed raṇam ॥

चिरकालाभिलषितो ममायं तु मनोरथः । अर्जुनं समरे हन्यां मां वा हन्याद्धनंजयः । स मे कदाचिदद्यैव भवेद्भीमसमागमात् ॥

cirakālābhilaṣito mamāyaṁ tu manorathaḥ । arjunaṁ samare hanyāṁ māṁ vā hanyād dhanaṁjayaḥ । sa me kadā cid adyaiva bhaved bhīmasamāgamāt ॥

निहते भीमसेने तु यदि वा विरथीकृते । अभियास्यति मां पार्थस्तन्मे साधु भविष्यति । अत्र यन्मन्यसे प्राप्तं तच्छीघ्रं संप्रधारय ॥

nihate bhīmasene tu yadi vā virathīkr̥te । abhiyāsyati māṁ pārthas tan me sādhu bhaviṣyati । atra yan manyase prāptaṁ tac chīghraṁ saṁpradhāraya ॥

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राधेयस्य महात्मनः । उवाच वचनं शल्यः सूतपुत्रं तथागतम् ॥

etac chrutvā tu vacanaṁ rādheyasya mahātmanaḥ । uvāca vacanaṁ śalyaḥ sūtaputraṁ tathāgatam ॥

अभियासि महाबाहो भीमसेनं महाबलम् । निरस्य भीमसेनं तु ततः प्राप्स्यसि फल्गुनम् ॥

abhiyāsi mahābāho bhīmasenaṁ mahābalam । nirasya bhīmasenaṁ tu tataḥ prāpsyasi phalgunam ॥

यस्ते कामोऽभिलषितश्चिरात्प्रभृति हृद्गतः । स वै संपत्स्यते कर्ण सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥

yas te kāmo ’bhilaṣitaś cirāt prabhr̥ti hr̥dgataḥ । sa vai saṁpatsyate karṇa satyam etad bravīmi te ॥

एवमुक्ते ततः कर्णः शल्यं पुनरभाषत । हन्ताहमर्जुनं संख्ये मां वा हन्ता धनंजयः । युद्धे मनः समाधाय याहि याहीत्यचोदयत् ॥

evam ukte tataḥ karṇaḥ śalyaṁ punar abhāṣata । hantāham arjunaṁ saṁkhye māṁ vā hantā dhanaṁjayaḥ । yuddhe manaḥ samādhāya yāhi yāhīty acodayat ॥

ततः प्रायाद्रथेनाशु शल्यस्तत्र विशां पते । यत्र भीमो महेष्वासो व्यद्रावयत वाहिनीम् ॥

tataḥ prāyād rathenāśu śalyas tatra viśāṁ pate । yatra bhīmo maheṣvāso vyadrāvayata vāhinīm ॥

ततस्तूर्यनिनादश्च भेरीणां च महास्वनः । उदतिष्ठत राजेन्द्र कर्णभीमसमागमे ॥

tatas tūryaninādaś ca bherīṇāṁ ca mahāsvanaḥ । udatiṣṭhata rājendra karṇabhīmasamāgame ॥

भीमसेनोऽथ संक्रुद्धस्तव सैन्यं दुरासदम् । नाराचैर्विमलैस्तीक्ष्णैर्दिशः प्राद्रावयद्बली ॥

bhīmaseno ’tha saṁkruddhas tava sainyaṁ durāsadam । nārācair vimalais tīkṣṇair diśaḥ prādrāvayad balī ॥

स संनिपातस्तुमुलो भीमरूपो विशां पते । आसीद्रौद्रो महाराज कर्णपाण्डवयोर्मृधे । ततो मुहूर्ताद्राजेन्द्र पाण्डवः कर्णमाद्रवत् ॥

sa saṁnipātas tumulo bhīmarūpo viśāṁ pate । āsīd raudro mahārāja karṇapāṇḍavayor mr̥dhe । tato muhūrtād rājendra pāṇḍavaḥ karṇam ādravat ॥

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य कर्णो वैकर्तनो वृषः । आजघानोरसि क्रुद्धो नाराचेन स्तनान्तरे । पुनश्चैनममेयात्मा शरवर्षैरवाकिरत् ॥

tam āpatantaṁ saṁprekṣya karṇo vaikartano vr̥ṣaḥ । ājaghānorasi kruddho nārācena stanāntare । punaś cainam ameyātmā śaravarṣair avākirat ॥

स विद्धः सूतपुत्रेण छादयामास पत्रिभिः । विव्याध निशितैः कर्ण नवभिर्नतपर्वभिः ॥

sa viddhaḥ sūtaputreṇa chādayām āsa patribhiḥ । vivyādha niśitaiḥ karṇa navabhir nataparvabhiḥ ॥

तस्य कर्णो धनुर्मध्ये द्विधा चिच्छेद पत्रिणा । अथ तं छिन्नधन्वानमभ्यविध्यत्स्तनान्तरे । नाराचेन सुतीक्ष्णेन सर्वावरणभेदिना ॥

tasya karṇo dhanurmadhye dvidhā ciccheda patriṇā । atha taṁ chinnadhanvānam abhyavidhyat stanāntare । nārācena sutīkṣṇena sarvāvaraṇabhedinā ॥

सोऽन्यत्कार्मुकमादाय सूतपुत्रं वृकोदरः । राजन्मर्मसु मर्मज्ञो विद्ध्वा सुनिशितैः शरैः । ननाद बलवन्नादं कम्पयन्निव रोदसी ॥

so ’nyat kārmukam ādāya sūtaputraṁ vr̥kodaraḥ । rājan marmasu marmajño viddhvā suniśitaiḥ śaraiḥ । nanāda balavan nādaṁ kampayann iva rodasī ॥

तं कर्णः पञ्चविंशत्या नाराचानां समार्दयत् । मदोत्कटं वने दृप्तमुल्काभिरिव कुञ्जरम् ॥

taṁ karṇaḥ pañcaviṁśatyā nārācānāṁ samārdayat । madotkaṭaṁ vane dr̥ptam ulkābhir iva kuñjaram ॥

ततः सायकभिन्नाङ्गः पाण्डवः क्रोधमूर्च्छितः । संरम्भामर्षताम्राक्षः सूतपुत्रवधेच्छया ॥

tataḥ sāyakabhinnāṅgaḥ pāṇḍavaḥ krodhamūrcchitaḥ । saṁrambhāmarṣatāmrākṣaḥ sūtaputravadhecchayā ॥

स कार्मुके महावेगं भारसाधनमुत्तमम् । गिरीणामपि भेत्तारं सायकं समयोजयत् ॥

sa kārmuke mahāvegaṁ bhārasādhanam uttamam । girīṇām api bhettāraṁ sāyakaṁ samayojayat ॥

विकृष्य बलवच्चापमा कर्णादतिमारुतिः । तं मुमोच महेष्वासः क्रुद्धः कर्णजिघांसया ॥

vikr̥ṣya balavac cāpam ā karṇād atimārutiḥ । taṁ mumoca maheṣvāsaḥ kruddhaḥ karṇajighāṁsayā ॥

स विसृष्टो बलवता बाणो वज्राशनिस्वनः । अदारयद्रणे कर्णं वज्रवेग इवाचलम् ॥

sa visr̥ṣṭo balavatā bāṇo vajrāśanisvanaḥ । adārayad raṇe karṇaṁ vajravega ivācalam ॥

स भीमसेनाभिहतो सूतपुत्रः कुरूद्वह । निषसाद रथोपस्थे विसंज्ञः पृतनापतिः ॥

sa bhīmasenābhihato sūtaputraḥ kurūdvaha । niṣasāda rathopasthe visaṁjñaḥ pr̥tanāpatiḥ ॥

ततो मद्राधिपो दृष्ट्वा विसंज्ञं सूतनन्दनम् । अपोवाह रथेनाजौ कर्णमाहवशोभिनम् ॥

tato madrādhipo dr̥ṣṭvā visaṁjñaṁ sūtanandanam । apovāha rathenājau karṇam āhavaśobhinam ॥

ततः पराजिते कर्णे धार्तराष्ट्रीं महाचमूम् । व्यद्रावयद्भीमसेनो यथेन्द्रो दानवीं चमूम् ॥

tataḥ parājite karṇe dhārtarāṣṭrīṁ mahācamūm । vyadrāvayad bhīmaseno yathendro dānavīṁ camūm ॥