Adhyāya 26

दुर्योधन उवाच । अयं ते कर्ण सारथ्यं मद्रराजः करिष्यति । कृष्णादभ्यधिको यन्ता देवेन्द्रस्येव मातलिः ॥

duryodhana uvāca । ayaṁ te karṇa sārathyaṁ madrarājaḥ kariṣyati । kr̥ṣṇād abhyadhiko yantā devendrasyeva mātaliḥ ॥

यथा हरिहयैर्युक्तं संगृह्णाति स मातलिः । शल्यस्तव तथाद्यायं संयन्ता रथवाजिनाम् ॥

yathā harihayair yuktaṁ saṁgr̥hṇāti sa mātaliḥ । śalyas tava tathādyāyaṁ saṁyantā rathavājinām ॥

योधे त्वयि रथस्थे च मद्रराजे च सारथौ । रथश्रेष्ठो ध्रुवं संख्ये पार्थो नाभिभविष्यति ॥

yodhe tvayi rathasthe ca madrarāje ca sārathau । rathaśreṣṭho dhruvaṁ saṁkhye pārtho nābhibhaviṣyati ॥

संजय उवाच । ततो दुर्योधनो भूयो मद्रराजं तरस्विनम् । उवाच राजन्संग्रामे संयच्छन्तं हयोत्तमान् ॥

saṁjaya uvāca । tato duryodhano bhūyo madrarājaṁ tarasvinam । uvāca rājan saṁgrāme saṁyacchantaṁ hayottamān ॥

त्वयाभिगुप्तो राधेयो विजेष्यति धनंजयम् । इत्युक्तो रथमास्थाय तथेति प्राह भारत ॥

tvayābhigupto rādheyo vijeṣyati dhanaṁjayam । ity ukto ratham āsthāya tatheti prāha bhārata ॥

शल्येऽभ्युपगते कर्णः सारथिं सुमनोऽब्रवीत् । स्वं सूत स्यन्दनं मह्यं कल्पयेत्यसकृत्त्वरन् ॥

śalye ’bhyupagate karṇaḥ sārathiṁ sumano ’bravīt । svaṁ sūta syandanaṁ mahyaṁ kalpayety asakr̥t tvaran ॥

ततो जैत्रं रथवरं गन्धर्वनगरोपमम् । विधिवत्कल्पितं भर्त्रे जयेत्युक्त्वा न्यवेदयत् ॥

tato jaitraṁ rathavaraṁ gandharvanagaropamam । vidhivat kalpitaṁ bhartre jayety uktvā nyavedayat ॥

तं रथं रथिनां श्रेष्ठः कर्णोऽभ्यर्च्य यथाविधि । संपादितं ब्रह्मविदा पूर्वमेव पुरोधसा ॥

taṁ rathaṁ rathināṁ śreṣṭhaḥ karṇo ’bhyarcya yathāvidhi । saṁpāditaṁ brahmavidā pūrvam eva purodhasā ॥

कृत्वा प्रदक्षिणं यत्नादुपस्थाय च भास्करम् । समीपस्थं मद्रराजं समारोपयदग्रतः ॥

kr̥tvā pradakṣiṇaṁ yatnād upasthāya ca bhāskaram । samīpasthaṁ madrarājaṁ samāropayad agrataḥ ॥

ततः कर्णस्य दुर्धर्षं स्यन्दनप्रवरं महत् । आरुरोह महातेजाः शल्यः सिंह इवाचलम् ॥

tataḥ karṇasya durdharṣaṁ syandanapravaraṁ mahat । āruroha mahātejāḥ śalyaḥ siṁha ivācalam ॥

ततः शल्यास्थितं राजन्कर्णः स्वरथमुत्तमम् । अध्यतिष्ठद्यथाम्भोदं विद्युत्वन्तं दिवाकरः ॥

tataḥ śalyāsthitaṁ rājan karṇaḥ svaratham uttamam । adhyatiṣṭhad yathāmbhodaṁ vidyutvantaṁ divākaraḥ ॥

तावेकरथमारूढावादित्याग्निसमत्विषौ । व्यभ्राजेतां यथा मेघं सूर्याग्नी सहितौ दिवि ॥

tāv ekaratham ārūḍhāv ādityāgnisamatviṣau । vyabhrājetāṁ yathā meghaṁ sūryāgnī sahitau divi ॥

संस्तूयमानौ तौ वीरौ तदास्तां द्युतिमत्तरौ । ऋत्विक्सदस्यैरिन्द्राग्नी हूयमानाविवाध्वरे ॥

saṁstūyamānau tau vīrau tadāstāṁ dyutimattarau । r̥tvik sadasyair indrāgnī hūyamānāv ivādhvare ॥

स शल्यसंगृहीताश्वे रथे कर्णः स्थितोऽभवत् । धनुर्विस्फारयन्घोरं परिवेषीव भास्करः ॥

sa śalyasaṁgr̥hītāśve rathe karṇaḥ sthito ’bhavat । dhanur visphārayan ghoraṁ pariveṣīva bhāskaraḥ ॥

आस्थितः स रथश्रेष्ठं कर्णः शरगभस्तिमान् । प्रबभौ पुरुषव्याघ्रो मन्दरस्थ इवांशुमान् ॥

āsthitaḥ sa rathaśreṣṭhaṁ karṇaḥ śaragabhastimān । prababhau puruṣavyāghro mandarastha ivāṁśumān ॥

तं रथस्थं महावीरं यान्तं चामिततेजसम् । दुर्योधनः स्म राधेयमिदं वचनमब्रवीत् ॥

taṁ rathasthaṁ mahāvīraṁ yāntaṁ cāmitatejasam । duryodhanaḥ sma rādheyam idaṁ vacanam abravīt ॥

अकृतं द्रोणभीष्माभ्यां दुष्करं कर्म संयुगे । कुरुष्वाधिरथे वीर मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥

akr̥taṁ droṇabhīṣmābhyāṁ duṣkaraṁ karma saṁyuge । kuruṣvādhirathe vīra miṣatāṁ sarvadhanvinām ॥

मनोगतं मम ह्यासीद्भीष्मद्रोणौ महारथौ । अर्जुनं भीमसेनं च निहन्ताराविति ध्रुवम् ॥

manogataṁ mama hy āsīd bhīṣmadroṇau mahārathau । arjunaṁ bhīmasenaṁ ca nihantārāv iti dhruvam ॥

ताभ्यां यदकृतं वीर वीरकर्म महामृधे । तत्कर्म कुरु राधेय वज्रपाणिरिवापरः ॥

tābhyāṁ yad akr̥taṁ vīra vīrakarma mahāmr̥dhe । tat karma kuru rādheya vajrapāṇir ivāparaḥ ॥

गृहाण धर्मराजं वा जहि वा त्वं धनंजयम् । भीमसेनं च राधेय माद्रीपुत्रौ यमावपि ॥

gr̥hāṇa dharmarājaṁ vā jahi vā tvaṁ dhanaṁjayam । bhīmasenaṁ ca rādheya mādrīputrau yamāv api ॥

जयश्च तेऽस्तु भद्रं च प्रयाहि पुरुषर्षभ । पाण्डुपुत्रस्य सैन्यानि कुरु सर्वाणि भस्मसात् ॥

jayaś ca te ’stu bhadraṁ ca prayāhi puruṣarṣabha । pāṇḍuputrasya sainyāni kuru sarvāṇi bhasmasāt ॥

ततस्तूर्यसहस्राणि भेरीणामयुतानि च । वाद्यमानान्यरोचन्त मेघशब्दा यथा दिवि ॥

tatas tūryasahasrāṇi bherīṇām ayutāni ca । vādyamānāny arocanta meghaśabdā yathā divi ॥

प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं रथस्थो रथसत्तमः । अभ्यभाषत राधेयः शल्यं युद्धविशारदम् ॥

pratigr̥hya tu tad vākyaṁ rathastho rathasattamaḥ । abhyabhāṣata rādheyaḥ śalyaṁ yuddhaviśāradam ॥

चोदयाश्वान्महाबाहो यावद्धन्मि धनंजयम् । भीमसेनं यमौ चोभौ राजानं च युधिष्ठिरम् ॥

codayāśvān mahābāho yāvad dhanmi dhanaṁjayam । bhīmasenaṁ yamau cobhau rājānaṁ ca yudhiṣṭhiram ॥

अद्य पश्यतु मे शल्य बाहुवीर्यं धनंजयः । अस्यतः कङ्कपत्राणां सहस्राणि शतानि च ॥

adya paśyatu me śalya bāhuvīryaṁ dhanaṁjayaḥ । asyataḥ kaṅkapatrāṇāṁ sahasrāṇi śatāni ca ॥

अद्य क्षेप्स्याम्यहं शल्य शरान्परमतेजनान् । पाण्डवानां विनाशाय दुर्योधनजयाय च ॥

adya kṣepsyāmy ahaṁ śalya śarān paramatejanān । pāṇḍavānāṁ vināśāya duryodhanajayāya ca ॥

शल्य उवाच । सूतपुत्र कथं नु त्वं पाण्डवानवमन्यसे । सर्वास्त्रज्ञान्महेष्वासान्सर्वानेव महारथान् ॥

śalya uvāca । sūtaputra kathaṁ nu tvaṁ pāṇḍavān avamanyase । sarvāstrajñān maheṣvāsān sarvān eva mahārathān ॥

अनिवर्तिनो महाभागानजेयान्सत्यविक्रमान् । अपि संजनयेयुर्ये भयं साक्षाच्छतक्रतोः ॥

anivartino mahābhāgān ajeyān satyavikramān । api saṁjanayeyur ye bhayaṁ sākṣāc chatakratoḥ ॥

यदा श्रोष्यसि निर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः । राधेय गाण्डिवस्याजौ तदा नैवं वदिष्यसि ॥

yadā śroṣyasi nirghoṣaṁ visphūrjitam ivāśaneḥ । rādheya gāṇḍivasyājau tadā naivaṁ vadiṣyasi ॥

संजय उवाच । अनादृत्य तु तद्वाक्यं मद्रराजेन भाषितम् । द्रक्ष्यस्यद्येत्यवोचद्वै शल्यं कर्णो नरेश्वर ॥

saṁjaya uvāca । anādr̥tya tu tad vākyaṁ madrarājena bhāṣitam । drakṣyasy adyety avocad vai śalyaṁ karṇo nareśvara ॥

दृष्ट्वा कर्णं महेष्वासं युयुत्सुं समवस्थितम् । चुक्रुशुः कुरवः सर्वे हृष्टरूपाः परंतप ॥

dr̥ṣṭvā karṇaṁ maheṣvāsaṁ yuyutsuṁ samavasthitam । cukruśuḥ kuravaḥ sarve hr̥ṣṭarūpāḥ paraṁtapa ॥

ततो दुन्दुभिघोषेण भेरीणां निनदेन च । बाणशब्दैश्च विविधैर्गर्जितैश्च तरस्विनाम् । निर्ययुस्तावका युद्धे मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥

tato dundubhighoṣeṇa bherīṇāṁ ninadena ca । bāṇaśabdaiś ca vividhair garjitaiś ca tarasvinām । niryayus tāvakā yuddhe mr̥tyuṁ kr̥tvā nivartanam ॥

प्रयाते तु ततः कर्णे योधेषु मुदितेषु च । चचाल पृथिवी राजन्ररास च सुविस्वरम् ॥

prayāte tu tataḥ karṇe yodheṣu muditeṣu ca । cacāla pr̥thivī rājan rarāsa ca suvisvaram ॥

निश्चरन्तो व्यदृश्यन्त सूर्यात्सप्त महाग्रहाः । उल्कापातश्च संजज्ञे दिशां दाहस्तथैव च । तथाशन्यश्च संपेतुर्ववुर्वाताश्च दारुणाः ॥

niścaranto vyadr̥śyanta sūryāt sapta mahāgrahāḥ । ulkāpātaś ca saṁjajñe diśāṁ dāhas tathaiva ca । tathāśanyaś ca saṁpetur vavur vātāś ca dāruṇāḥ ॥

मृगपक्षिगणाश्चैव बहुशः पृतनां तव । अपसव्यं तदा चक्रुर्वेदयन्तो महद्भयम् ॥

mr̥gapakṣigaṇāś caiva bahuśaḥ pr̥tanāṁ tava । apasavyaṁ tadā cakrur vedayanto mahad bhayam ॥

प्रस्थितस्य च कर्णस्य निपेतुस्तुरगा भुवि । अस्थिवर्षं च पतितमन्तरिक्षाद्भयानकम् ॥

prasthitasya ca karṇasya nipetus turagā bhuvi । asthivarṣaṁ ca patitam antarikṣād bhayānakam ॥

जज्वलुश्चैव शस्त्राणि ध्वजाश्चैव चकम्पिरे । अश्रूणि च व्यमुञ्चन्त वाहनानि विशां पते ॥

jajvaluś caiva śastrāṇi dhvajāś caiva cakampire । aśrūṇi ca vyamuñcanta vāhanāni viśāṁ pate ॥

एते चान्ये च बहव उत्पातास्तत्र मारिष । समुत्पेतुर्विनाशाय कौरवाणां सुदारुणाः ॥

ete cānye ca bahava utpātās tatra māriṣa । samutpetur vināśāya kauravāṇāṁ sudāruṇāḥ ॥

न च तान्गणयामासुः सर्वे ते दैवमोहिताः । प्रस्थितं सूतपुत्रं च जयेत्यूचुर्नरा भुवि । निर्जितान्पाण्डवांश्चैव मेनिरे तव कौरवाः ॥

na ca tān gaṇayām āsuḥ sarve te daivamohitāḥ । prasthitaṁ sūtaputraṁ ca jayety ūcur narā bhuvi । nirjitān pāṇḍavāṁś caiva menire tava kauravāḥ ॥

ततो रथस्थः परवीरहन्ता; भीष्मद्रोणावात्तवीर्यौ निरीक्ष्य । समज्वलद्भारत पावकाभो; वैकर्तनोऽसौ रथकुञ्जरो वृषः ॥

tato rathasthaḥ paravīrahantā; bhīṣmadroṇāv āttavīryau nirīkṣya । samajvalad bhārata pāvakābho; vaikartano ’sau rathakuñjaro vr̥ṣaḥ ॥

स शल्यमाभाष्य जगाद वाक्यं; पार्थस्य कर्माप्रतिमं च दृष्ट्वा । मानेन दर्पेण च दह्यमानः; क्रोधेन दीप्यन्निव निःश्वसित्वा ॥

sa śalyam ābhāṣya jagāda vākyaṁ; pārthasya karmāpratimaṁ ca dr̥ṣṭvā । mānena darpeṇa ca dahyamānaḥ; krodhena dīpyann iva niḥśvasitvā ॥

नाहं महेन्द्रादपि वज्रपाणेः; क्रुद्धाद्बिभेम्यात्तधनू रथस्थः । दृष्ट्वा तु भीष्मप्रमुखाञ्शयाना;न्न त्वेव मां स्थिरता संजहाति ॥

nāhaṁ mahendrād api vajrapāṇeḥ; kruddhād bibhemy āttadhanū rathasthaḥ । dr̥ṣṭvā tu bhīṣmapramukhāñ śayānān; na tv eva māṁ sthiratā saṁjahāti ॥

महेन्द्रविष्णुप्रतिमावनिन्दितौ; रथाश्वनागप्रवरप्रमाथिनौ । अवध्यकल्पौ निहतौ यदा परै;स्ततो ममाद्यापि रणेऽस्ति साध्वसम् ॥

mahendraviṣṇupratimāv aninditau; rathāśvanāgapravarapramāthinau । avadhyakalpau nihatau yadā parais; tato mamādyāpi raṇe ’sti sādhvasam ॥

समीक्ष्य संख्येऽतिबलान्नराधिपै;र्नराश्वमातङ्गरथाञ्शरैर्हतान् । कथं न सर्वानहितान्रणेऽवधी;न्महास्त्रविद्ब्राह्मणपुंगवो गुरुः ॥

samīkṣya saṁkhye ’tibalān narādhipair; narāśvamātaṅgarathāñ śarair hatān । kathaṁ na sarvān ahitān raṇe ’vadhīn; mahāstravid brāhmaṇapuṁgavo guruḥ ॥

स संस्मरन्द्रोणहवं महाहवे; ब्रवीमि सत्यं कुरवो निबोधत । न वो मदन्यः प्रसहेद्रणेऽर्जुनं; क्रमागतं मृत्युमिवोग्ररूपिणम् ॥

sa saṁsmaran droṇahavaṁ mahāhave; bravīmi satyaṁ kuravo nibodhata । na vo mad anyaḥ prasahed raṇe ’rjunaṁ; kramāgataṁ mr̥tyum ivograrūpiṇam ॥

शिक्षा प्रसादश्च बलं धृतिश्च; द्रोणे महास्त्राणि च संनतिश्च । स चेदगान्मृत्युवशं महात्मा; सर्वानन्यानातुरानद्य मन्ये ॥

śikṣā prasādaś ca balaṁ dhr̥tiś ca; droṇe mahāstrāṇi ca saṁnatiś ca । sa ced agān mr̥tyuvaśaṁ mahātmā; sarvān anyān āturān adya manye ॥

नेह ध्रुवं किंचिदपि प्रचिन्त्यं; विदुर्लोके कर्मणोऽनित्ययोगात् । सूर्योदये को हि विमुक्तसंशयो; गर्वं कुर्वीताद्य गुरौ निपातिते ॥

neha dhruvaṁ kiṁ cid api pracintyaṁ; vidur loke karmaṇo ’nityayogāt । sūryodaye ko hi vimuktasaṁśayo; garvaṁ kurvītādya gurau nipātite ॥

न नूनमस्त्राणि बलं पराक्रमः; क्रिया सुनीतं परमायुधानि वा । अलं मनुष्यस्य सुखाय वर्तितुं; तथा हि युद्धे निहतः परैर्गुरुः ॥

na nūnam astrāṇi balaṁ parākramaḥ; kriyā sunītaṁ paramāyudhāni vā । alaṁ manuṣyasya sukhāya vartituṁ; tathā hi yuddhe nihataḥ parair guruḥ ॥

हुताशनादित्यसमानतेजसं; पराक्रमे विष्णुपुरंदरोपमम् । नये बृहस्पत्युशनःसमं सदा; न चैनमस्त्रं तदपात्सुदुःसहम् ॥

hutāśanādityasamānatejasaṁ; parākrame viṣṇupuraṁdaropamam । naye br̥haspatyuśanaḥsamaṁ sadā; na cainam astraṁ tad apāt suduḥsaham ॥

संप्रक्रुष्टे रुदितस्त्रीकुमारे; पराभूते पौरुषे धार्तराष्ट्रे । मया कृत्यमिति जानामि शल्य; प्रयाहि तस्माद्द्विषतामनीकम् ॥

saṁprakruṣṭe ruditastrīkumāre; parābhūte pauruṣe dhārtarāṣṭre । mayā kr̥tyam iti jānāmi śalya; prayāhi tasmād dviṣatām anīkam ॥

यत्र राजा पाण्डवः सत्यसंधो; व्यवस्थितो भीमसेनार्जुनौ च । वासुदेवः सृञ्जयाः सात्यकिश्च; यमौ च कस्तौ विषहेन्मदन्यः ॥

yatra rājā pāṇḍavaḥ satyasaṁdho; vyavasthito bhīmasenārjunau ca । vāsudevaḥ sr̥ñjayāḥ sātyakiś ca; yamau ca kas tau viṣahen mad anyaḥ ॥

तस्मात्क्षिप्रं मद्रपते प्रयाहि; रणे पाञ्चालान्पाण्डवान्सृञ्जयांश्च । तान्वा हनिष्यामि समेत्य संख्ये; यास्यामि वा द्रोणमुखाय मन्ये ॥

tasmāt kṣipraṁ madrapate prayāhi; raṇe pāñcālān pāṇḍavān sr̥ñjayāṁś ca । tān vā haniṣyāmi sametya saṁkhye; yāsyāmi vā droṇamukhāya manye ॥

न त्वेवाहं न गमिष्यामि मध्यं; तेषां शूराणामिति मा शल्य विद्धि । मित्रद्रोहो मर्षणीयो न मेऽयं; त्यक्त्वा प्राणाननुयास्यामि द्रोणम् ॥

na tv evāhaṁ na gamiṣyāmi madhyaṁ; teṣāṁ śūrāṇām iti mā śalya viddhi । mitradroho marṣaṇīyo na me ’yaṁ; tyaktvā prāṇān anuyāsyāmi droṇam ॥

प्राज्ञस्य मूढस्य च जीवितान्ते; प्राणप्रमोक्षोऽन्तकवक्त्रगस्य । अतो विद्वन्नभियास्यामि पार्थं; दिष्टं न शक्यं व्यतिवर्तितुं वै ॥

prājñasya mūḍhasya ca jīvitānte; prāṇapramokṣo ’ntakavaktragasya । ato vidvann abhiyāsyāmi pārthaṁ; diṣṭaṁ na śakyaṁ vyativartituṁ vai ॥

कल्याणवृत्तः सततं हि राज;न्वैचित्रवीर्यस्य सुतो ममासीत् । तस्यार्थसिद्ध्यर्थमहं त्यजामि; प्रियान्भोगान्दुस्त्यजं जीवितं च ॥

kalyāṇavr̥ttaḥ satataṁ hi rājan; vaicitravīryasya suto mamāsīt । tasyārthasiddhyartham ahaṁ tyajāmi; priyān bhogān dustyajaṁ jīvitaṁ ca ॥

वैयाघ्रचर्माणमकूजनाक्षं; हैमत्रिकोशं रजतत्रिवेणुम् । रथप्रबर्हं तुरगप्रबर्है;र्युक्तं प्रादान्मह्यमिदं हि रामः ॥

vaiyāghracarmāṇam akūjanākṣaṁ; haimatrikośaṁ rajatatriveṇum । rathaprabarhaṁ turagaprabarhair; yuktaṁ prādān mahyam idaṁ hi rāmaḥ ॥

धनूंषि चित्राणि निरीक्ष्य शल्य; ध्वजं गदां सायकांश्चोग्ररूपान् । असिं च दीप्तं परमायुधं च; शङ्खं च शुभ्रं स्वनवन्तमुग्रम् ॥

dhanūṁṣi citrāṇi nirīkṣya śalya; dhvajaṁ gadāṁ sāyakāṁś cograrūpān । asiṁ ca dīptaṁ paramāyudhaṁ ca; śaṅkhaṁ ca śubhraṁ svanavantam ugram ॥

पताकिनं वज्रनिपातनिस्वनं; सिताश्वयुक्तं शुभतूणशोभितम् । इमं समास्थाय रथं रथर्षभं; रणे हनिष्याम्यहमर्जुनं बलात् ॥

patākinaṁ vajranipātanisvanaṁ; sitāśvayuktaṁ śubhatūṇaśobhitam । imaṁ samāsthāya rathaṁ ratharṣabhaṁ; raṇe haniṣyāmy aham arjunaṁ balāt ॥

तं चेन्मृत्युः सर्वहरोऽभिरक्षते; सदाप्रमत्तः समरे पाण्डुपुत्रम् । तं वा हनिष्यामि समेत्य युद्धे; यास्यामि वा भीष्ममुखो यमाय ॥

taṁ cen mr̥tyuḥ sarvaharo ’bhirakṣate; sadāpramattaḥ samare pāṇḍuputram । taṁ vā haniṣyāmi sametya yuddhe; yāsyāmi vā bhīṣmamukho yamāya ॥

यमवरुणकुबेरवासवा वा; यदि युगपत्सगणा महाहवे । जुगुपिषव इहैत्य पाण्डवं; किमु बहुना सह तैर्जयामि तम् ॥

yamavaruṇakuberavāsavā vā; yadi yugapat sagaṇā mahāhave । jugupiṣava ihaitya pāṇḍavaṁ; kim u bahunā saha tair jayāmi tam ॥

इति रणरभसस्य कत्थत;स्तदुपनिशम्य वचः स मद्रराट् । अवहसदवमन्य वीर्यवा;न्प्रतिषिषिधे च जगाद चोत्तरम् ॥

iti raṇarabhasasya katthatas; tad upaniśamya vacaḥ sa madrarāṭ । avahasad avamanya vīryavān; pratiṣiṣidhe ca jagāda cottaram ॥

विरम विरम कर्ण कत्थना;दतिरभसोऽस्यति चाप्ययुक्तवाक् । क्व च हि नरवरो धनंजयः; क्व पुनरिह त्वमुपारमाबुध ॥

virama virama karṇa katthanād; atirabhaso ’syati cāpy ayuktavāk । kva ca hi naravaro dhanaṁjayaḥ; kva punar iha tvam upāramābudha ॥

यदुसदनमुपेन्द्रपालितं; त्रिदिवमिवामरराजरक्षितम् । प्रसभमिह विलोक्य को हरे;त्पुरुषवरावरजामृतेऽर्जुनात् ॥

yadusadanam upendrapālitaṁ; tridivam ivāmararājarakṣitam । prasabham iha vilokya ko haret; puruṣavarāvarajām r̥te ’rjunāt ॥

त्रिभुवनसृजमीश्वरेश्वरं; क इह पुमान्भवमाह्वयेद्युधि । मृगवधकलहे ऋतेऽर्जुना;त्सुरपतिवीर्यसमप्रभावतः ॥

tribhuvanasr̥jam īśvareśvaraṁ; ka iha pumān bhavam āhvayed yudhi । mr̥gavadhakalahe r̥te ’rjunāt; surapativīryasamaprabhāvataḥ ॥

असुरसुरमहोरगान्नरा;न्गरुडपिशाचसयक्षराक्षसान् । इषुभिरजयदग्निगौरवा;त्स्वभिलषितं च हविर्ददौ जयः ॥

asurasuramahoragān narān; garuḍapiśācasayakṣarākṣasān । iṣubhir ajayad agnigauravāt; svabhilaṣitaṁ ca havir dadau jayaḥ ॥

स्मरसि ननु यदा परैर्हृतः; स च धृतराष्ट्रसुतो विमोक्षितः । दिनकरज नरोत्तमैर्यदा; मरुषु बहून्विनिहत्य तानरीन् ॥

smarasi nanu yadā parair hr̥taḥ; sa ca dhr̥tarāṣṭrasuto vimokṣitaḥ । dinakaraja narottamair yadā; maruṣu bahūn vinihatya tān arīn ॥

प्रथममपि पलायिते त्वयि; प्रियकलहा धृतराष्ट्रसूनवः । स्मरसि ननु यदा प्रमोचिताः; खचरगणानवजित्य पाण्डवैः ॥

prathamam api palāyite tvayi; priyakalahā dhr̥tarāṣṭrasūnavaḥ । smarasi nanu yadā pramocitāḥ; khacaragaṇān avajitya pāṇḍavaiḥ ॥

समुदितबलवाहनाः पुनः; पुरुषवरेण जिताः स्थ गोग्रहे । सगुरुगुरुसुताः सभीष्मकाः; किमु न जितः स तदा त्वयार्जुनः ॥

samuditabalavāhanāḥ punaḥ; puruṣavareṇa jitāḥ stha gograhe । sagurugurusutāḥ sabhīṣmakāḥ; kim u na jitaḥ sa tadā tvayārjunaḥ ॥

इदमपरमुपस्थितं पुन;स्तव निधनाय सुयुद्धमद्य वै । यदि न रिपुभयात्पलायसे; समरगतोऽद्य हतोऽसि सूतज ॥

idam aparam upasthitaṁ punas; tava nidhanāya suyuddham adya vai । yadi na ripubhayāt palāyase; samaragato ’dya hato ’si sūtaja ॥

संजय उवाच । इति बहुपरुषं प्रभाषति; प्रमनसि मद्रपतौ रिपुस्तवम् । भृशमतिरुषितः परं वृषः; कुरुपृतनापतिराह मद्रपम् ॥

saṁjaya uvāca । iti bahuparuṣaṁ prabhāṣati; pramanasi madrapatau ripustavam । bhr̥śam atiruṣitaḥ paraṁ vr̥ṣaḥ; kurupr̥tanāpatir āha madrapam ॥

भवतु भवतु किं विकत्थसे; ननु मम तस्य च युद्धमुद्यतम् । यदि स जयति मां महाहवे; तत इदमस्तु सुकत्थितं तव ॥

bhavatu bhavatu kiṁ vikatthase; nanu mama tasya ca yuddham udyatam । yadi sa jayati māṁ mahāhave; tata idam astu sukatthitaṁ tava ॥

एवमस्त्विति मद्रेश उक्त्वा नोत्तरमुक्तवान् । याहि मद्रेश चाप्येनं कर्णः प्राह युयुत्सया ॥

evam astv iti madreśa uktvā nottaram uktavān । yāhi madreśa cāpy enaṁ karṇaḥ prāha yuyutsayā ॥

स रथः प्रययौ शत्रूञ्श्वेताश्वः शल्यसारथिः । निघ्नन्नमित्रान्समरे तमो घ्नन्सविता यथा ॥

sa rathaḥ prayayau śatrūñ śvetāśvaḥ śalyasārathiḥ । nighnann amitrān samare tamo ghnan savitā yathā ॥

ततः प्रायात्प्रीतिमान्वै रथेन; वैयाघ्रेण श्वेतयुजाथ कर्णः । स चालोक्य ध्वजिनीं पाण्डवानां; धनंजयं त्वरया पर्यपृच्छत् ॥

tataḥ prāyāt prītimān vai rathena; vaiyāghreṇa śvetayujātha karṇaḥ । sa cālokya dhvajinīṁ pāṇḍavānāṁ; dhanaṁjayaṁ tvarayā paryapr̥cchat ॥