Adhyāya 94

संजय उवाच । द्रोणं स जित्वा पुरुषप्रवीर;स्तथैव हार्दिक्यमुखांस्त्वदीयान् । प्रहस्य सूतं वचनं बभाषे; शिनिप्रवीरः कुरुपुंगवाग्र्य ॥

saṁjaya uvāca । droṇaṁ sa jitvā puruṣapravīras; tathaiva hārdikyamukhāṁs tvadīyān । prahasya sūtaṁ vacanaṁ babhāṣe; śinipravīraḥ kurupuṁgavāgrya ॥

निमित्तमात्रं वयमत्र सूत; दग्धारयः केशवफल्गुनाभ्याम् । हतान्निहन्मेह नरर्षभेण; वयं सुरेशात्मसमुद्भवेन ॥

nimittamātraṁ vayam atra sūta; dagdhārayaḥ keśavaphalgunābhyām । hatān nihanmeha nararṣabheṇa; vayaṁ sureśātmasamudbhavena ॥

तमेवमुक्त्वा शिनिपुंगवस्तदा; महामृधे सोऽग्र्यधनुर्धरोऽरिहा । किरन्समन्तात्सहसा शरान्बली; समापतच्छ्येन इवामिषं यथा ॥

tam evam uktvā śinipuṁgavas tadā; mahāmr̥dhe so ’gryadhanurdharo ’rihā । kiran samantāt sahasā śarān balī; samāpatac chyena ivāmiṣaṁ yathā ॥

तं यान्तमश्वैः शशिशङ्खवर्णै;र्विगाह्य सैन्यं पुरुषप्रवीरम् । नाशक्नुवन्वारयितुं समन्ता;दादित्यरश्मिप्रतिमं नराग्र्यम् ॥

taṁ yāntam aśvaiḥ śaśiśaṅkhavarṇair; vigāhya sainyaṁ puruṣapravīram । nāśaknuvan vārayituṁ samantād; ādityaraśmipratimaṁ narāgryam ॥

असह्यविक्रान्तमदीनसत्त्वं; सर्वे गणा भारत दुर्विषह्यम् । सहस्रनेत्रप्रतिमप्रभावं; दिवीव सूर्यं जलदव्यपाये ॥

asahyavikrāntam adīnasattvaṁ; sarve gaṇā bhārata durviṣahyam । sahasranetrapratimaprabhāvaṁ; divīva sūryaṁ jaladavyapāye ॥

अमर्षपूर्णस्त्वतिचित्रयोधी; शरासनी काञ्चनवर्मधारी । सुदर्शनः सात्यकिमापतन्तं; न्यवारयद्राजवरः प्रसह्य ॥

amarṣapūrṇas tv aticitrayodhī; śarāsanī kāñcanavarmadhārī । sudarśanaḥ sātyakim āpatantaṁ; nyavārayad rājavaraḥ prasahya ॥

तयोरभूद्भरत संप्रहारः; सुदारुणस्तं समभिप्रशंसन् । योधास्त्वदीयाश्च हि सोमकाश्च; वृत्रेन्द्रयोर्युद्धमिवामरौघाः ॥

tayor abhūd bharata saṁprahāraḥ; sudāruṇas taṁ samabhipraśaṁsan । yodhās tvadīyāś ca hi somakāś ca; vr̥trendrayor yuddham ivāmaraughāḥ ॥

शरैः सुतीक्ष्णैः शतशोऽभ्यविध्य;त्सुदर्शनः सात्वतमुख्यमाजौ । अनागतानेव तु तान्पृषत्कां;श्चिच्छेद बाणैः शिनिपुंगवोऽपि ॥

śaraiḥ sutīkṣṇaiḥ śataśo ’bhyavidhyat; sudarśanaḥ sātvatamukhyam ājau । anāgatān eva tu tān pr̥ṣatkāṁś; ciccheda bāṇaiḥ śinipuṁgavo ’pi ॥

तथैव शक्रप्रतिमोऽपि सात्यकिः; सुदर्शने यान्क्षिपति स्म सायकान् । द्विधा त्रिधा तानकरोत्सुदर्शनः; शरोत्तमैः स्यन्दनवर्यमास्थितः ॥

tathaiva śakrapratimo ’pi sātyakiḥ; sudarśane yān kṣipati sma sāyakān । dvidhā tridhā tān akarot sudarśanaḥ; śarottamaiḥ syandanavaryam āsthitaḥ ॥

संप्रेक्ष्य बाणान्निहतांस्तदानीं; सुदर्शनः सात्यकिबाणवेगैः । क्रोधाद्दिधक्षन्निव तिग्मतेजाः; शरानमुञ्चत्तपनीयचित्रान् ॥

saṁprekṣya bāṇān nihatāṁs tadānīṁ; sudarśanaḥ sātyakibāṇavegaiḥ । krodhād didhakṣann iva tigmatejāḥ; śarān amuñcat tapanīyacitrān ॥

पुनः स बाणैस्त्रिभिरग्निकल्पै;राकर्णपूर्णैर्निशितैः सुपुङ्खैः । विव्याध देहावरणं विभिद्य; ते सात्यकेराविविशुः शरीरम् ॥

punaḥ sa bāṇais tribhir agnikalpair; ākarṇapūrṇair niśitaiḥ supuṅkhaiḥ । vivyādha dehāvaraṇaṁ vibhidya; te sātyaker āviviśuḥ śarīram ॥

तथैव तस्यावनिपालपुत्रः; संधाय बाणैरपरैर्ज्वलद्भिः । आजघ्निवांस्तान्रजतप्रकाशां;श्चतुर्भिरश्वांश्चतुरः प्रसह्य ॥

tathaiva tasyāvanipālaputraḥ; saṁdhāya bāṇair aparair jvaladbhiḥ । ājaghnivāṁs tān rajataprakāśāṁś; caturbhir aśvāṁś caturaḥ prasahya ॥

तथा तु तेनाभिहतस्तरस्वी; नप्ता शिनेरिन्द्रसमानवीर्यः । सुदर्शनस्येषुगणैः सुतीक्ष्णै;र्हयान्निहत्याशु ननाद नादम् ॥

tathā tu tenābhihatas tarasvī; naptā śiner indrasamānavīryaḥ । sudarśanasyeṣugaṇaiḥ sutīkṣṇair; hayān nihatyāśu nanāda nādam ॥

अथास्य सूतस्य शिरो निकृत्य; भल्लेन वज्राशनिसंनिभेन । सुदर्शनस्यापि शिनिप्रवीरः; क्षुरेण चिच्छेद शिरः प्रसह्य ॥

athāsya sūtasya śiro nikr̥tya; bhallena vajrāśanisaṁnibhena । sudarśanasyāpi śinipravīraḥ; kṣureṇa ciccheda śiraḥ prasahya ॥

सकुण्डलं पूर्णशशिप्रकाशं; भ्राजिष्णु वक्त्रं निचकर्त देहात् । यथा पुरा वज्रधरः प्रसह्य; बलस्य संख्येऽतिबलस्य राजन् ॥

sakuṇḍalaṁ pūrṇaśaśiprakāśaṁ; bhrājiṣṇu vaktraṁ nicakarta dehāt । yathā purā vajradharaḥ prasahya; balasya saṁkhye ’tibalasya rājan ॥

निहत्य तं पार्थिवपुत्रपौत्रं; रणे यदूनामृषभस्तरस्वी । मुदा समेतः परया महात्मा; रराज राजन्सुरराजकल्पः ॥

nihatya taṁ pārthivaputrapautraṁ; raṇe yadūnām r̥ṣabhas tarasvī । mudā sametaḥ parayā mahātmā; rarāja rājan surarājakalpaḥ ॥

ततो ययावर्जुनमेव येन; निवार्य सैन्यं तव मार्गणौघैः । सदश्वयुक्तेन रथेन निर्या;ल्लोकान्विसिस्मापयिषुर्नृवीरः ॥

tato yayāv arjunam eva yena; nivārya sainyaṁ tava mārgaṇaughaiḥ । sadaśvayuktena rathena niryāl; lokān visismāpayiṣur nr̥vīraḥ ॥

तत्तस्य विस्मापयनीयमग्र्य;मपूजयन्योधवराः समेताः । यद्वर्तमानानिषुगोचरेऽरी;न्ददाह बाणैर्हुतभुग्यथैव ॥

tat tasya vismāpayanīyam agryam; apūjayan yodhavarāḥ sametāḥ । yad vartamānān iṣugocare ’rīn; dadāha bāṇair hutabhug yathaiva ॥