Adhyāya 41

धृतराष्ट्र उवाच । बालमत्यन्तसुखिनमवार्यबलदर्पितम् । युद्धेषु कुशलं वीरं कुलपुत्रं तनुत्यजम् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । bālam atyantasukhinam avāryabaladarpitam । yuddheṣu kuśalaṁ vīraṁ kulaputraṁ tanutyajam ॥

गाहमानमनीकानि सदश्वैस्तं त्रिहायनैः । अपि यौधिष्ठिरात्सैन्यात्कश्चिदन्वपतद्रथी ॥

gāhamānam anīkāni sadaśvais taṁ trihāyanaiḥ । api yaudhiṣṭhirāt sainyāt kaś cid anvapatad rathī ॥

संजय उवाच । युधिष्ठिरो भीमसेनः शिखण्डी सात्यकिर्यमौ । धृष्टद्युम्नो विराटश्च द्रुपदश्च सकेकयः । धृष्टकेतुश्च संरब्धो मत्स्याश्चान्वपतन्रणे ॥

saṁjaya uvāca । yudhiṣṭhiro bhīmasenaḥ śikhaṇḍī sātyakir yamau । dhr̥ṣṭadyumno virāṭaś ca drupadaś ca sakekayaḥ । dhr̥ṣṭaketuś ca saṁrabdho matsyāś cānvapatan raṇe ॥

अभ्यद्रवन्परीप्सन्तो व्यूढानीकाः प्रहारिणः । तान्दृष्ट्वा द्रवतः शूरांस्त्वदीया विमुखाभवन् ॥

abhyadravan parīpsanto vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ । tān dr̥ṣṭvā dravataḥ śūrāṁs tvadīyā vimukhābhavan ॥

ततस्तद्विमुखं दृष्ट्वा तव सूनोर्महद्बलम् । जामाता तव तेजस्वी विष्टम्भयिषुराद्रवत् ॥

tatas tad vimukhaṁ dr̥ṣṭvā tava sūnor mahad balam । jāmātā tava tejasvī viṣṭambhayiṣur ādravat ॥

सैन्धवस्य महाराज पुत्रो राजा जयद्रथः । स पुत्रगृद्धिनः पार्थान्सहसैन्यानवारयत् ॥

saindhavasya mahārāja putro rājā jayadrathaḥ । sa putragr̥ddhinaḥ pārthān sahasainyān avārayat ॥

उग्रधन्वा महेष्वासो दिव्यमस्त्रमुदीरयन् । वार्धक्षत्रिरुपासेधत्प्रवणादिव कुञ्जरान् ॥

ugradhanvā maheṣvāso divyam astram udīrayan । vārdhakṣatrir upāsedhat pravaṇād iva kuñjarān ॥

धृतराष्ट्र उवाच । अतिभारमहं मन्ये सैन्धवे संजयाहितम् । यदेकः पाण्डवान्क्रुद्धान्पुत्रगृद्धीनवारयत् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । atibhāram ahaṁ manye saindhave saṁjayāhitam । yad ekaḥ pāṇḍavān kruddhān putragr̥ddhīn avārayat ॥

अत्यद्भुतमिदं मन्ये बलं शौर्यं च सैन्धवे । तदस्य ब्रूहि मे वीर्यं कर्म चाग्र्यं महात्मनः ॥

atyadbhutam idaṁ manye balaṁ śauryaṁ ca saindhave । tad asya brūhi me vīryaṁ karma cāgryaṁ mahātmanaḥ ॥

किं दत्तं हुतमिष्टं वा सुतप्तमथ वा तपः । सिन्धुराजेन येनैकः क्रुद्धान्पार्थानवारयत् ॥

kiṁ dattaṁ hutam iṣṭaṁ vā sutaptam atha vā tapaḥ । sindhurājena yenaikaḥ kruddhān pārthān avārayat ॥

संजय उवाच । द्रौपदीहरणे यत्तद्भीमसेनेन निर्जितः । मानात्स तप्तवान्राजा वरार्थी सुमहत्तपः ॥

saṁjaya uvāca । draupadīharaṇe yat tad bhīmasenena nirjitaḥ । mānāt sa taptavān rājā varārthī sumahat tapaḥ ॥

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्रियेभ्यः संनिवर्त्य सः । क्षुत्पिपासातपसहः कृशो धमनिसंततः । देवमाराधयच्छर्वं गृणन्ब्रह्म सनातनम् ॥

indriyāṇīndriyārthebhyaḥ priyebhyaḥ saṁnivartya saḥ । kṣutpipāsātapasahaḥ kr̥śo dhamanisaṁtataḥ । devam ārādhayac charvaṁ gr̥ṇan brahma sanātanam ॥

भक्तानुकम्पी भगवांस्तस्य चक्रे ततो दयाम् । स्वप्नान्तेऽप्यथ चैवाह हरः सिन्धुपतेः सुतम् । वरं वृणीष्व प्रीतोऽस्मि जयद्रथ किमिच्छसि ॥

bhaktānukampī bhagavāṁs tasya cakre tato dayām । svapnānte ’py atha caivāha haraḥ sindhupateḥ sutam । varaṁ vr̥ṇīṣva prīto ’smi jayadratha kim icchasi ॥

एवमुक्तस्तु शर्वेण सिन्धुराजो जयद्रथः । उवाच प्रणतो रुद्रं प्राञ्जलिर्नियतात्मवान् ॥

evam uktas tu śarveṇa sindhurājo jayadrathaḥ । uvāca praṇato rudraṁ prāñjalir niyatātmavān ॥

पाण्डवेयानहं संख्ये भीमवीर्यपराक्रमान् । एको रणे धारयेयं समस्तानिति भारत ॥

pāṇḍaveyān ahaṁ saṁkhye bhīmavīryaparākramān । eko raṇe dhārayeyaṁ samastān iti bhārata ॥

एवमुक्तस्तु देवेशो जयद्रथमथाब्रवीत् । ददामि ते वरं सौम्य विना पार्थं धनंजयम् ॥

evam uktas tu deveśo jayadratham athābravīt । dadāmi te varaṁ saumya vinā pārthaṁ dhanaṁjayam ॥

धारयिष्यसि संग्रामे चतुरः पाण्डुनन्दनान् । एवमस्त्विति देवेशमुक्त्वाबुध्यत पार्थिवः ॥

dhārayiṣyasi saṁgrāme caturaḥ pāṇḍunandanān । evam astv iti deveśam uktvābudhyata pārthivaḥ ॥

स तेन वरदानेन दिव्येनास्त्रबलेन च । एकः संधारयामास पाण्डवानामनीकिनीम् ॥

sa tena varadānena divyenāstrabalena ca । ekaḥ saṁdhārayām āsa pāṇḍavānām anīkinīm ॥

तस्य ज्यातलघोषेण क्षत्रियान्भयमाविशत् । परांस्तु तव सैन्यस्य हर्षः परमकोऽभवत् ॥

tasya jyātalaghoṣeṇa kṣatriyān bhayam āviśat । parāṁs tu tava sainyasya harṣaḥ paramako ’bhavat ॥

दृष्ट्वा तु क्षत्रिया भारं सैन्धवे सर्वमर्पितम् । उत्क्रुश्याभ्यद्रवन्राजन्येन यौधिष्ठिरं बलम् ॥

dr̥ṣṭvā tu kṣatriyā bhāraṁ saindhave sarvam arpitam । utkruśyābhyadravan rājan yena yaudhiṣṭhiraṁ balam ॥