Adhyāya 34

संजय उवाच । तदनीकमनाधृष्यं भारद्वाजेन रक्षितम् । पार्थाः समभ्यवर्तन्त भीमसेनपुरोगमाः ॥

saṁjaya uvāca । tad anīkam anādhr̥ṣyaṁ bhāradvājena rakṣitam । pārthāḥ samabhyavartanta bhīmasenapurogamāḥ ॥

सात्यकिश्चेकितानश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । कुन्तिभोजश्च विक्रान्तो द्रुपदश्च महारथः ॥

sātyakiś cekitānaś ca dhr̥ṣṭadyumnaś ca pārṣataḥ । kuntibhojaś ca vikrānto drupadaś ca mahārathaḥ ॥

आर्जुनिः क्षत्रधर्मा च बृहत्क्षत्रश्च वीर्यवान् । चेदिपो धृष्टकेतुश्च माद्रीपुत्रौ घटोत्कचः ॥

ārjuniḥ kṣatradharmā ca br̥hatkṣatraś ca vīryavān । cedipo dhr̥ṣṭaketuś ca mādrīputrau ghaṭotkacaḥ ॥

युधामन्युश्च विक्रान्तः शिखण्डी चापराजितः । उत्तमौजाश्च दुर्धर्षो विराटश्च महारथः ॥

yudhāmanyuś ca vikrāntaḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ । uttamaujāś ca durdharṣo virāṭaś ca mahārathaḥ ॥

द्रौपदेयाश्च संरब्धाः शैशुपालिश्च वीर्यवान् । केकयाश्च महावीर्याः सृञ्जयाश्च सहस्रशः ॥

draupadeyāś ca saṁrabdhāḥ śaiśupāliś ca vīryavān । kekayāś ca mahāvīryāḥ sr̥ñjayāś ca sahasraśaḥ ॥

एते चान्ये च सगणाः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः । समभ्यधावन्सहसा भारद्वाजं युयुत्सवः ॥

ete cānye ca sagaṇāḥ kr̥tāstrā yuddhadurmadāḥ । samabhyadhāvan sahasā bhāradvājaṁ yuyutsavaḥ ॥

समवेतांस्तु तान्सर्वान्भारद्वाजोऽपि वीर्यवान् । असंभ्रान्तः शरौघेण महता समवारयत् ॥

samavetāṁs tu tān sarvān bhāradvājo ’pi vīryavān । asaṁbhrāntaḥ śaraugheṇa mahatā samavārayat ॥

महौघाः सलिलस्येव गिरिमासाद्य दुर्भिदम् । द्रोणं ते नाभ्यवर्तन्त वेलामिव जलाशयाः ॥

mahaughāḥ salilasyeva girim āsādya durbhidam । droṇaṁ te nābhyavartanta velām iva jalāśayāḥ ॥

पीड्यमानाः शरै राजन्द्रोणचापविनिःसृतैः । न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भारद्वाजस्य पाण्डवाः ॥

pīḍyamānāḥ śarai rājan droṇacāpaviniḥsr̥taiḥ । na śekuḥ pramukhe sthātuṁ bhāradvājasya pāṇḍavāḥ ॥

तदद्भुतमपश्याम द्रोणस्य भुजयोर्बलम् । यदेनं नाभ्यवर्तन्त पाञ्चालाः सृञ्जयैः सह ॥

tad adbhutam apaśyāma droṇasya bhujayor balam । yad enaṁ nābhyavartanta pāñcālāḥ sr̥ñjayaiḥ saha ॥

तमायान्तमभिक्रुद्धं द्रोणं दृष्ट्वा युधिष्ठिरः । बहुधा चिन्तयामास द्रोणस्य प्रतिवारणम् ॥

tam āyāntam abhikruddhaṁ droṇaṁ dr̥ṣṭvā yudhiṣṭhiraḥ । bahudhā cintayām āsa droṇasya prativāraṇam ॥

अशक्यं तु तमन्येन द्रोणं मत्वा युधिष्ठिरः । अविषह्यं गुरुं भारं सौभद्रे समवासृजत् ॥

aśakyaṁ tu tam anyena droṇaṁ matvā yudhiṣṭhiraḥ । aviṣahyaṁ guruṁ bhāraṁ saubhadre samavāsr̥jat ॥

वासुदेवादनवरं फल्गुनाच्चामितौजसम् । अब्रवीत्परवीरघ्नमभिमन्युमिदं वचः ॥

vāsudevād anavaraṁ phalgunāc cāmitaujasam । abravīt paravīraghnam abhimanyum idaṁ vacaḥ ॥

एत्य नो नार्जुनो गर्हेद्यथा तात तथा कुरु । चक्रव्यूहस्य न वयं विद्म भेदं कथंचन ॥

etya no nārjuno garhed yathā tāta tathā kuru । cakravyūhasya na vayaṁ vidma bhedaṁ kathaṁ cana ॥

त्वं वार्जुनो वा कृष्णो वा भिन्द्यात्प्रद्युम्न एव वा । चक्रव्यूहं महाबाहो पञ्चमोऽन्यो न विद्यते ॥

tvaṁ vārjuno vā kr̥ṣṇo vā bhindyāt pradyumna eva vā । cakravyūhaṁ mahābāho pañcamo ’nyo na vidyate ॥

अभिमन्यो वरं तात याचतां दातुमर्हसि । पितॄणां मातुलानां च सैन्यानां चैव सर्वशः ॥

abhimanyo varaṁ tāta yācatāṁ dātum arhasi । pitr̥̄ṇāṁ mātulānāṁ ca sainyānāṁ caiva sarvaśaḥ ॥

धनंजयो हि नस्तात गर्हयेदेत्य संयुगात् । क्षिप्रमस्त्रं समादाय द्रोणानीकं विशातय ॥

dhanaṁjayo hi nas tāta garhayed etya saṁyugāt । kṣipram astraṁ samādāya droṇānīkaṁ viśātaya ॥

अभिमन्युरुवाच । द्रोणस्य दृढमव्यग्रमनीकप्रवरं युधि । पितॄणां जयमाकाङ्क्षन्नवगाहे भिनद्मि च ॥

abhimanyur uvāca । droṇasya dr̥ḍham avyagram anīkapravaraṁ yudhi । pitr̥̄ṇāṁ jayam ākāṅkṣann avagāhe bhinadmi ca ॥

उपदिष्टो हि मे पित्रा योगोऽनीकस्य भेदने । नोत्सहे तु विनिर्गन्तुमहं कस्यांचिदापदि ॥

upadiṣṭo hi me pitrā yogo ’nīkasya bhedane । notsahe tu vinirgantum ahaṁ kasyāṁ cid āpadi ॥

युधिष्ठिर उवाच । भिन्ध्यनीकं युधा श्रेष्ठ द्वारं संजनयस्व नः । वयं त्वानुगमिष्यामो येन त्वं तात यास्यसि ॥

yudhiṣṭhira uvāca । bhindhy anīkaṁ yudhā śreṣṭha dvāraṁ saṁjanayasva naḥ । vayaṁ tvānugamiṣyāmo yena tvaṁ tāta yāsyasi ॥

धनंजयसमं युद्धे त्वां वयं तात संयुगे । प्रणिधायानुयास्यामो रक्षन्तः सर्वतोमुखाः ॥

dhanaṁjayasamaṁ yuddhe tvāṁ vayaṁ tāta saṁyuge । praṇidhāyānuyāsyāmo rakṣantaḥ sarvatomukhāḥ ॥

भीम उवाच । अहं त्वानुगमिष्यामि धृष्टद्युम्नोऽथ सात्यकिः । पाञ्चालाः केकया मत्स्यास्तथा सर्वे प्रभद्रकाः ॥

bhīma uvāca । ahaṁ tvānugamiṣyāmi dhr̥ṣṭadyumno ’tha sātyakiḥ । pāñcālāḥ kekayā matsyās tathā sarve prabhadrakāḥ ॥

सकृद्भिन्नं त्वया व्यूहं तत्र तत्र पुनः पुनः । वयं प्रध्वंसयिष्यामो निघ्नमाना वरान्वरान् ॥

sakr̥d bhinnaṁ tvayā vyūhaṁ tatra tatra punaḥ punaḥ । vayaṁ pradhvaṁsayiṣyāmo nighnamānā varān varān ॥

अभिमन्युरुवाच । अहमेतत्प्रवेक्ष्यामि द्रोणानीकं दुरासदम् । पतंग इव संक्रुद्धो ज्वलितं जातवेदसम् ॥

abhimanyur uvāca । aham etat pravekṣyāmi droṇānīkaṁ durāsadam । pataṁga iva saṁkruddho jvalitaṁ jātavedasam ॥

तत्कर्माद्य करिष्यामि हितं यद्वंशयोर्द्वयोः । मातुलस्य च या प्रीतिर्भविष्यति पितुश्च मे ॥

tat karmādya kariṣyāmi hitaṁ yad vaṁśayor dvayoḥ । mātulasya ca yā prītir bhaviṣyati pituś ca me ॥

शिशुनैकेन संग्रामे काल्यमानानि संघशः । अद्य द्रक्ष्यन्ति भूतानि द्विषत्सैन्यानि वै मया ॥

śiśunaikena saṁgrāme kālyamānāni saṁghaśaḥ । adya drakṣyanti bhūtāni dviṣatsainyāni vai mayā ॥

युधिष्ठिर उवाच । एवं ते भाषमाणस्य बलं सौभद्र वर्धताम् । यस्त्वमुत्सहसे भेत्तुं द्रोणानीकं सुदुर्भिदम् ॥

yudhiṣṭhira uvāca । evaṁ te bhāṣamāṇasya balaṁ saubhadra vardhatām । yas tvam utsahase bhettuṁ droṇānīkaṁ sudurbhidam ॥

रक्षितं पुरुषव्याघ्रैर्महेष्वासैः प्रहारिभिः । साध्यरुद्रमरुत्कल्पैर्वस्वग्न्यादित्यविक्रमैः ॥

rakṣitaṁ puruṣavyāghrair maheṣvāsaiḥ prahāribhiḥ । sādhyarudramarutkalpair vasvagnyādityavikramaiḥ ॥

संजय उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स यन्तारमचोदयत् । सुमित्राश्वान्रणे क्षिप्रं द्रोणानीकाय चोदय ॥

saṁjaya uvāca । tasya tad vacanaṁ śrutvā sa yantāram acodayat । sumitrāśvān raṇe kṣipraṁ droṇānīkāya codaya ॥