Adhyāya 33

संजय उवाच । समरेऽत्युग्रकर्माणः कर्मभिर्व्यञ्जितश्रमाः । सकृष्णाः पाण्डवाः पञ्च देवैरपि दुरासदाः ॥

saṁjaya uvāca । samare ’tyugrakarmāṇaḥ karmabhir vyañjitaśramāḥ । sakr̥ṣṇāḥ pāṇḍavāḥ pañca devair api durāsadāḥ ॥

सत्त्वकर्मान्वयैर्बुद्ध्या प्रकृत्या यशसा श्रिया । नैव भूतो न भविता कृष्णतुल्यगुणः पुमान् ॥

sattvakarmānvayair buddhyā prakr̥tyā yaśasā śriyā । naiva bhūto na bhavitā kr̥ṣṇatulyaguṇaḥ pumān ॥

सत्यधर्मपरो दाता विप्रपूजादिभिर्गुणैः । सदैव त्रिदिवं प्राप्तो राजा किल युधिष्ठिरः ॥

satyadharmaparo dātā viprapūjādibhir guṇaiḥ । sadaiva tridivaṁ prāpto rājā kila yudhiṣṭhiraḥ ॥

युगान्ते चान्तको राजञ्जामदग्न्यश्च वीर्यवान् । रणस्थो भीमसेनश्च कथ्यन्ते सदृशास्त्रयः ॥

yugānte cāntako rājañ jāmadagnyaś ca vīryavān । raṇastho bhīmasenaś ca kathyante sadr̥śās trayaḥ ॥

प्रतिज्ञाकर्मदक्षस्य रणे गाण्डीवधन्वनः । उपमां नाधिगच्छामि पार्थस्य सदृशीं क्षितौ ॥

pratijñākarmadakṣasya raṇe gāṇḍīvadhanvanaḥ । upamāṁ nādhigacchāmi pārthasya sadr̥śīṁ kṣitau ॥

गुरुवात्सल्यमत्यन्तं नैभृत्यं विनयो दमः । नकुलेऽप्रातिरूप्यं च शौर्यं च नियतानि षट् ॥

guruvātsalyam atyantaṁ naibhr̥tyaṁ vinayo damaḥ । nakule ’prātirūpyaṁ ca śauryaṁ ca niyatāni ṣaṭ ॥

श्रुतगाम्भीर्यमाधुर्यसत्त्ववीर्यपराक्रमैः । सदृशो देवयोर्वीरः सहदेवः किलाश्विनोः ॥

śrutagāmbhīryamādhuryasattvavīryaparākramaiḥ । sadr̥śo devayor vīraḥ sahadevaḥ kilāśvinoḥ ॥

ये च कृष्णे गुणाः स्फीताः पाण्डवेषु च ये गुणाः । अभिमन्यौ किलैकस्था दृश्यन्ते गुणसंचयाः ॥

ye ca kr̥ṣṇe guṇāḥ sphītāḥ pāṇḍaveṣu ca ye guṇāḥ । abhimanyau kilaikasthā dr̥śyante guṇasaṁcayāḥ ॥

युधिष्ठिरस्य धैर्येण कृष्णस्य चरितेन च । कर्मभिर्भीमसेनस्य सदृशो भीमकर्मणः ॥

yudhiṣṭhirasya dhairyeṇa kr̥ṣṇasya caritena ca । karmabhir bhīmasenasya sadr̥śo bhīmakarmaṇaḥ ॥

धनंजयस्य रूपेण विक्रमेण श्रुतेन च । विनयात्सहदेवस्य सदृशो नकुलस्य च ॥

dhanaṁjayasya rūpeṇa vikrameṇa śrutena ca । vinayāt sahadevasya sadr̥śo nakulasya ca ॥

धृतराष्ट्र उवाच । अभिमन्युमहं सूत सौभद्रमपराजितम् । श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन कथमायोधने हतः ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । abhimanyum ahaṁ sūta saubhadram aparājitam । śrotum icchāmi kārtsnyena katham āyodhane hataḥ ॥

संजय उवाच । चक्रव्यूहो महाराज आचार्येणाभिकल्पितः । तत्र शक्रोपमाः सर्वे राजानो विनिवेशिताः ॥

saṁjaya uvāca । cakravyūho mahārāja ācāryeṇābhikalpitaḥ । tatra śakropamāḥ sarve rājāno viniveśitāḥ ॥

संघातो राजपुत्राणां सर्वेषामभवत्तदा । कृताभिसमयाः सर्वे सुवर्णविकृतध्वजाः ॥

saṁghāto rājaputrāṇāṁ sarveṣām abhavat tadā । kr̥tābhisamayāḥ sarve suvarṇavikr̥tadhvajāḥ ॥

रक्ताम्बरधराः सर्वे सर्वे रक्तविभूषणाः । सर्वे रक्तपताकाश्च सर्वे वै हेममालिनः ॥

raktāmbaradharāḥ sarve sarve raktavibhūṣaṇāḥ । sarve raktapatākāś ca sarve vai hemamālinaḥ ॥

तेषां दशसहस्राणि बभूवुर्दृढधन्विनाम् । पौत्रं तव पुरस्कृत्य लक्ष्मणं प्रियदर्शनम् ॥

teṣāṁ daśasahasrāṇi babhūvur dr̥ḍhadhanvinām । pautraṁ tava puraskr̥tya lakṣmaṇaṁ priyadarśanam ॥

अन्योन्यसमदुःखास्ते अन्योन्यसमसाहसाः । अन्योन्यं स्पर्धमानाश्च अन्योन्यस्य हिते रताः ॥

anyonyasamaduḥkhās te anyonyasamasāhasāḥ । anyonyaṁ spardhamānāś ca anyonyasya hite ratāḥ ॥

कर्णदुःशासनकृपैर्वृतो राजा महारथैः । देवराजोपमः श्रीमाञ्श्वेतच्छत्राभिसंवृतः । चामरव्यजनाक्षेपैरुदयन्निव भास्करः ॥

karṇaduḥśāsanakr̥pair vr̥to rājā mahārathaiḥ । devarājopamaḥ śrīmāñ śvetacchatrābhisaṁvr̥taḥ । cāmaravyajanākṣepair udayann iva bhāskaraḥ ॥

प्रमुखे तस्य सैन्यस्य द्रोणोऽवस्थितनायके । सिन्धुराजस्तथातिष्ठच्छ्रीमान्मेरुरिवाचलः ॥

pramukhe tasya sainyasya droṇo ’vasthitanāyake । sindhurājas tathātiṣṭhac chrīmān merur ivācalaḥ ॥

सिन्धुराजस्य पार्श्वस्था अश्वत्थामपुरोगमाः । सुतास्तव महाराज त्रिंशत्त्रिदशसंनिभाः ॥

sindhurājasya pārśvasthā aśvatthāmapurogamāḥ । sutās tava mahārāja triṁśat tridaśasaṁnibhāḥ ॥

गान्धारराजः कितवः शल्यो भूरिश्रवास्तथा । पार्श्वतः सिन्धुराजस्य व्यराजन्त महारथाः ॥

gāndhārarājaḥ kitavaḥ śalyo bhūriśravās tathā । pārśvataḥ sindhurājasya vyarājanta mahārathāḥ ॥