Adhyāya 3

संजय उवाच । शरतल्पे महात्मानं शयानममितौजसम् । महावातसमूहेन समुद्रमिव शोषितम् ॥

saṁjaya uvāca । śaratalpe mahātmānaṁ śayānam amitaujasam । mahāvātasamūhena samudram iva śoṣitam ॥

दिव्यैरस्त्रैर्महेष्वासं पातितं सव्यसाचिना । जयाशां तव पुत्राणां संभग्नां शर्म वर्म च ॥

divyair astrair maheṣvāsaṁ pātitaṁ savyasācinā । jayāśāṁ tava putrāṇāṁ saṁbhagnāṁ śarma varma ca ॥

अपाराणामिव द्वीपमगाधे गाधमिच्छताम् । स्रोतसा यामुनेनेव शरौघेण परिप्लुतम् ॥

apārāṇām iva dvīpam agādhe gādham icchatām । srotasā yāmuneneva śaraugheṇa pariplutam ॥

महान्तमिव मैनाकमसह्यं भुवि पातितम् । नभश्च्युतमिवादित्यं पतितं धरणीतले ॥

mahāntam iva mainākam asahyaṁ bhuvi pātitam । nabhaścyutam ivādityaṁ patitaṁ dharaṇītale ॥

शतक्रतोरिवाचिन्त्यं पुरा वृत्रेण निर्जयम् । मोहनं सर्वसैन्यस्य युधि भीष्मस्य पातनम् ॥

śatakrator ivācintyaṁ purā vr̥treṇa nirjayam । mohanaṁ sarvasainyasya yudhi bhīṣmasya pātanam ॥

ककुदं सर्वसैन्यानां लक्ष्म सर्वधनुष्मताम् । धनंजयशरव्याप्तं पितरं ते महाव्रतम् ॥

kakudaṁ sarvasainyānāṁ lakṣma sarvadhanuṣmatām । dhanaṁjayaśaravyāptaṁ pitaraṁ te mahāvratam ॥

तं वीरशयने वीरं शयानं पुरुषर्षभम् । भीष्ममाधिरथिर्दृष्ट्वा भरतानाममध्यमम् ॥

taṁ vīraśayane vīraṁ śayānaṁ puruṣarṣabham । bhīṣmam ādhirathir dr̥ṣṭvā bharatānām amadhyamam ॥

अवतीर्य रथादार्तो बाष्पव्याकुलिताक्षरम् । अभिवाद्याञ्जलिं बद्ध्वा वन्दमानोऽभ्यभाषत ॥

avatīrya rathād ārto bāṣpavyākulitākṣaram । abhivādyāñjaliṁ baddhvā vandamāno ’bhyabhāṣata ॥

कर्णोऽहमस्मि भद्रं ते अद्य मा वद भारत । पुण्यया क्षेमया वाचा चक्षुषा चावलोकय ॥

karṇo ’ham asmi bhadraṁ te adya mā vada bhārata । puṇyayā kṣemayā vācā cakṣuṣā cāvalokaya ॥

न नूनं सुकृतस्येह फलं कश्चित्समश्नुते । यत्र धर्मपरो वृद्धः शेते भुवि भवानिह ॥

na nūnaṁ sukr̥tasyeha phalaṁ kaś cit samaśnute । yatra dharmaparo vr̥ddhaḥ śete bhuvi bhavān iha ॥

कोशसंजनने मन्त्रे व्यूहप्रहरणेषु च । नाथमन्यं न पश्यामि कुरूणां कुरुसत्तम ॥

kośasaṁjanane mantre vyūhapraharaṇeṣu ca । nātham anyaṁ na paśyāmi kurūṇāṁ kurusattama ॥

बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो यः कुरूंस्तारयेद्भयात् । योधांस्त्वमप्लवे हित्वा पितृलोकं गमिष्यसि ॥

buddhyā viśuddhayā yukto yaḥ kurūṁs tārayed bhayāt । yodhāṁs tvam aplave hitvā pitr̥lokaṁ gamiṣyasi ॥

अद्य प्रभृति संक्रुद्धा व्याघ्रा इव मृगक्षयम् । पाण्डवा भरतश्रेष्ठ करिष्यन्ति कुरुक्षयम् ॥

adya prabhr̥ti saṁkruddhā vyāghrā iva mr̥gakṣayam । pāṇḍavā bharataśreṣṭha kariṣyanti kurukṣayam ॥

अद्य गाण्डीवघोषस्य वीर्यज्ञाः सव्यसाचिनः । कुरवः संत्रसिष्यन्ति वज्रपाणेरिवासुराः ॥

adya gāṇḍīvaghoṣasya vīryajñāḥ savyasācinaḥ । kuravaḥ saṁtrasiṣyanti vajrapāṇer ivāsurāḥ ॥

अद्य गाण्डीवमुक्तानामशनीनामिव स्वनः । त्रासयिष्यति संग्रामे कुरूनन्यांश्च पार्थिवान् ॥

adya gāṇḍīvamuktānām aśanīnām iva svanaḥ । trāsayiṣyati saṁgrāme kurūn anyāṁś ca pārthivān ॥

समिद्धोऽग्निर्यथा वीर महाज्वालो द्रुमान्दहेत् । धार्तराष्ट्रान्प्रधक्ष्यन्ति तथा बाणाः किरीटिनः ॥

samiddho ’gnir yathā vīra mahājvālo drumān dahet । dhārtarāṣṭrān pradhakṣyanti tathā bāṇāḥ kirīṭinaḥ ॥

येन येन प्रसरतो वाय्वग्नी सहितौ वने । तेन तेन प्रदहतो भगवन्तौ यदिच्छतः ॥

yena yena prasarato vāyvagnī sahitau vane । tena tena pradahato bhagavantau yad icchataḥ ॥

यादृशोऽग्निः समिद्धो हि तादृक्पार्थो न संशयः । यथा वायुर्नरव्याघ्र तथा कृष्णो न संशयः ॥

yādr̥śo ’gniḥ samiddho hi tādr̥k pārtho na saṁśayaḥ । yathā vāyur naravyāghra tathā kr̥ṣṇo na saṁśayaḥ ॥

नदतः पाञ्चजन्यस्य रसतो गाण्डिवस्य च । श्रुत्वा सर्वाणि सैन्यानि त्रासं यास्यन्ति भारत ॥

nadataḥ pāñcajanyasya rasato gāṇḍivasya ca । śrutvā sarvāṇi sainyāni trāsaṁ yāsyanti bhārata ॥

कपिध्वजस्य चोत्पाते रथस्यामित्रकर्शिनः । शब्दं सोढुं न शक्ष्यन्ति त्वामृते वीर पार्थिवाः ॥

kapidhvajasya cotpāte rathasyāmitrakarśinaḥ । śabdaṁ soḍhuṁ na śakṣyanti tvām r̥te vīra pārthivāḥ ॥

को ह्यर्जुनं रणे योद्धुं त्वदन्यः पार्थिवोऽर्हति । यस्य दिव्यानि कर्माणि प्रवदन्ति मनीषिणः ॥

ko hy arjunaṁ raṇe yoddhuṁ tvad anyaḥ pārthivo ’rhati । yasya divyāni karmāṇi pravadanti manīṣiṇaḥ ॥

अमानुषश्च संग्रामस्त्र्यम्बकेन च धीमतः । तस्माच्चैव वरः प्राप्तो दुष्प्रापश्चाकृतात्मभिः ॥

amānuṣaś ca saṁgrāmas tryambakena ca dhīmataḥ । tasmāc caiva varaḥ prāpto duṣprāpaś cākr̥tātmabhiḥ ॥

तमद्याहं पाण्डवं युद्धशौण्ड;ममृष्यमाणो भवतानुशिष्टः । आशीविषं दृष्टिहरं सुघोर;मियां पुरस्कृत्य वधं जयं वा ॥

tam adyāhaṁ pāṇḍavaṁ yuddhaśauṇḍam; amr̥ṣyamāṇo bhavatānuśiṣṭaḥ । āśīviṣaṁ dr̥ṣṭiharaṁ sughoram; iyāṁ puraskr̥tya vadhaṁ jayaṁ vā ॥