संजय उवाच । तस्य लालप्यतः श्रुत्वा वृद्धः कुरुपितामहः । देशकालोचितं वाक्यमब्रवीत्प्रीतमानसः ॥
saṁjaya uvāca । tasya lālapyataḥ śrutvā vr̥ddhaḥ kurupitāmahaḥ । deśakālocitaṁ vākyam abravīt prītamānasaḥ ॥
Who speaks here संजय saṃjaya
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §3–5 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
संजय उवाच । तस्य लालप्यतः श्रुत्वा वृद्धः कुरुपितामहः । देशकालोचितं वाक्यमब्रवीत्प्रीतमानसः ॥
saṁjaya uvāca । tasya lālapyataḥ śrutvā vr̥ddhaḥ kurupitāmahaḥ । deśakālocitaṁ vākyam abravīt prītamānasaḥ ॥
समुद्र इव सिन्धूनां ज्योतिषामिव भास्करः । सत्यस्य च यथा सन्तो बीजानामिव चोर्वरा ॥
samudra iva sindhūnāṁ jyotiṣām iva bhāskaraḥ । satyasya ca yathā santo bījānām iva corvarā ॥
पर्जन्य इव भूतानां प्रतिष्ठा सुहृदां भव । बान्धवास्त्वानुजीवन्तु सहस्राक्षमिवामराः ॥
parjanya iva bhūtānāṁ pratiṣṭhā suhr̥dāṁ bhava । bāndhavās tvānujīvantu sahasrākṣam ivāmarāḥ ॥
स्वबाहुबलवीर्येण धार्तराष्ट्रप्रियैषिणा । कर्ण राजपुरं गत्वा काम्बोजा निहतास्त्वया ॥
svabāhubalavīryeṇa dhārtarāṣṭrapriyaiṣiṇā । karṇa rājapuraṁ gatvā kāmbojā nihatās tvayā ॥
गिरिव्रजगताश्चापि नग्नजित्प्रमुखा नृपाः । अम्बष्ठाश्च विदेहाश्च गान्धाराश्च जितास्त्वया ॥
girivrajagatāś cāpi nagnajitpramukhā nr̥pāḥ । ambaṣṭhāś ca videhāś ca gāndhārāś ca jitās tvayā ॥
हिमवद्दुर्गनिलयाः किराता रणकर्कशाः । दुर्योधनस्य वशगाः कृताः कर्ण त्वया पुरा ॥
himavaddurganilayāḥ kirātā raṇakarkaśāḥ । duryodhanasya vaśagāḥ kr̥tāḥ karṇa tvayā purā ॥
तत्र तत्र च संग्रामे दुर्योधनहितैषिणा । बहवश्च जिता वीरास्त्वया कर्ण महौजसा ॥
tatra tatra ca saṁgrāme duryodhanahitaiṣiṇā । bahavaś ca jitā vīrās tvayā karṇa mahaujasā ॥
यथा दुर्योधनस्तात सज्ञातिकुलबान्धवः । तथा त्वमपि सर्वेषां कौरवाणां गतिर्भव ॥
yathā duryodhanas tāta sajñātikulabāndhavaḥ । tathā tvam api sarveṣāṁ kauravāṇāṁ gatir bhava ॥
शिवेनाभिवदामि त्वां गच्छ युध्यस्व शत्रुभिः । अनुशाधि कुरून्संख्ये धत्स्व दुर्योधने जयम् ॥
śivenābhivadāmi tvāṁ gaccha yudhyasva śatrubhiḥ । anuśādhi kurūn saṁkhye dhatsva duryodhane jayam ॥
भवान्पौत्रसमोऽस्माकं यथा दुर्योधनस्तथा । तवापि धर्मतः सर्वे यथा तस्य वयं तथा ॥
bhavān pautrasamo ’smākaṁ yathā duryodhanas tathā । tavāpi dharmataḥ sarve yathā tasya vayaṁ tathā ॥
यौनात्संबन्धकाल्लोके विशिष्टं संगतं सताम् । सद्भिः सह नरश्रेष्ठ प्रवदन्ति मनीषिणः ॥
yaunāt saṁbandhakāl loke viśiṣṭaṁ saṁgataṁ satām । sadbhiḥ saha naraśreṣṭha pravadanti manīṣiṇaḥ ॥
स सत्यसंगरो भूत्वा ममेदमिति निश्चितम् । कुरूणां पालय बलं यथा दुर्योधनस्तथा ॥
sa satyasaṁgaro bhūtvā mamedam iti niścitam । kurūṇāṁ pālaya balaṁ yathā duryodhanas tathā ॥
इति श्रुत्वा वचः सोऽथ चरणावभिवाद्य च । ययौ वैकर्तनः कर्णस्तूर्णमायोधनं प्रति ॥
iti śrutvā vacaḥ so ’tha caraṇāv abhivādya ca । yayau vaikartanaḥ karṇas tūrṇam āyodhanaṁ prati ॥
सोऽभिवीक्ष्य नरौघाणां स्थानमप्रतिमं महत् । व्यूढप्रहरणोरस्कं सैन्यं तत्समबृंहयत् ॥
so ’bhivīkṣya naraughāṇāṁ sthānam apratimaṁ mahat । vyūḍhapraharaṇoraskaṁ sainyaṁ tat samabr̥ṁhayat ॥
कर्णं दृष्ट्वा महेष्वासं युद्धाय समवस्थितम् । क्ष्वेडितास्फोटितरवैः सिंहनादरवैरपि । धनुःशब्दैश्च विविधैः कुरवः समपूजयन् ॥
karṇaṁ dr̥ṣṭvā maheṣvāsaṁ yuddhāya samavasthitam । kṣveḍitāsphoṭitaravaiḥ siṁhanādaravair api । dhanuḥśabdaiś ca vividhaiḥ kuravaḥ samapūjayan ॥