Adhyāya 9

धृतराष्ट्र उवाच । वर्षाणां चैव नामानि पर्वतानां च संजय । आचक्ष्व मे यथातत्त्वं ये च पर्वतवासिनः ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । varṣāṇāṁ caiva nāmāni parvatānāṁ ca saṁjaya । ācakṣva me yathātattvaṁ ye ca parvatavāsinaḥ ॥

संजय उवाच । दक्षिणेन तु श्वेतस्य नीलस्यैवोत्तरेण तु । वर्षं रमणकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः ॥

saṁjaya uvāca । dakṣiṇena tu śvetasya nīlasyaivottareṇa tu । varṣaṁ ramaṇakaṁ nāma jāyante tatra mānavāḥ ॥

शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वे सुप्रियदर्शनाः । रतिप्रधानाश्च तथा जायन्ते तत्र मानवाः ॥

śuklābhijanasaṁpannāḥ sarve supriyadarśanāḥ । ratipradhānāś ca tathā jāyante tatra mānavāḥ ॥

दश वर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च । जीवन्ति ते महाराज नित्यं मुदितमानसाः ॥

daśa varṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca । jīvanti te mahārāja nityaṁ muditamānasāḥ ॥

दक्षिणे शृङ्गिणश्चैव श्वेतस्याथोत्तरेण च । वर्षं हैरण्वतं नाम यत्र हैरण्वती नदी ॥

dakṣiṇe śr̥ṅgiṇaś caiva śvetasyāthottareṇa ca । varṣaṁ hairaṇvataṁ nāma yatra hairaṇvatī nadī ॥

यक्षानुगा महाराज धनिनः प्रियदर्शनाः । महाबलास्तत्र सदा राजन्मुदितमानसाः ॥

yakṣānugā mahārāja dhaninaḥ priyadarśanāḥ । mahābalās tatra sadā rājan muditamānasāḥ ॥

एकादश सहस्राणि वर्षाणां ते जनाधिप । आयुष्प्रमाणं जीवन्ति शतानि दश पञ्च च ॥

ekādaśa sahasrāṇi varṣāṇāṁ te janādhipa । āyuṣpramāṇaṁ jīvanti śatāni daśa pañca ca ॥

शृङ्गाणि वै शृङ्गवतस्त्रीण्येव मनुजाधिप । एकं मणिमयं तत्र तथैकं रौक्ममद्भुतम् ॥

śr̥ṅgāṇi vai śr̥ṅgavatas trīṇy eva manujādhipa । ekaṁ maṇimayaṁ tatra tathaikaṁ raukmam adbhutam ॥

सर्वरत्नमयं चैकं भवनैरुपशोभितम् । तत्र स्वयंप्रभा देवी नित्यं वसति शाण्डिली ॥

sarvaratnamayaṁ caikaṁ bhavanair upaśobhitam । tatra svayaṁprabhā devī nityaṁ vasati śāṇḍilī ॥

उत्तरेण तु शृङ्गस्य समुद्रान्ते जनाधिप । वर्षमैरावतं नाम तस्माच्छृङ्गवतः परम् ॥

uttareṇa tu śr̥ṅgasya samudrānte janādhipa । varṣam airāvataṁ nāma tasmāc chr̥ṅgavataḥ param ॥

न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः । चन्द्रमाश्च सनक्षत्रो ज्योतिर्भूत इवावृतः ॥

na tatra sūryas tapati na te jīryanti mānavāḥ । candramāś ca sanakṣatro jyotir bhūta ivāvr̥taḥ ॥

पद्मप्रभाः पद्मवर्णाः पद्मपत्रनिभेक्षणाः । पद्मपत्रसुगन्धाश्च जायन्ते तत्र मानवाः ॥

padmaprabhāḥ padmavarṇāḥ padmapatranibhekṣaṇāḥ । padmapatrasugandhāś ca jāyante tatra mānavāḥ ॥

अनिष्पन्दाः सुगन्धाश्च निराहारा जितेन्द्रियाः । देवलोकच्युताः सर्वे तथा विरजसो नृप ॥

aniṣpandāḥ sugandhāś ca nirāhārā jitendriyāḥ । devalokacyutāḥ sarve tathā virajaso nr̥pa ॥

त्रयोदश सहस्राणि वर्षाणां ते जनाधिप । आयुष्प्रमाणं जीवन्ति नरा भरतसत्तम ॥

trayodaśa sahasrāṇi varṣāṇāṁ te janādhipa । āyuṣpramāṇaṁ jīvanti narā bharatasattama ॥

क्षीरोदस्य समुद्रस्य तथैवोत्तरतः प्रभुः । हरिर्वसति वैकुण्ठः शकटे कनकात्मके ॥

kṣīrodasya samudrasya tathaivottarataḥ prabhuḥ । harir vasati vaikuṇṭhaḥ śakaṭe kanakātmake ॥

अष्टचक्रं हि तद्यानं भूतयुक्तं मनोजवम् । अग्निवर्णं महावेगं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥

aṣṭacakraṁ hi tad yānaṁ bhūtayuktaṁ manojavam । agnivarṇaṁ mahāvegaṁ jāmbūnadapariṣkr̥tam ॥

स प्रभुः सर्वभूतानां विभुश्च भरतर्षभ । संक्षेपो विस्तरश्चैव कर्ता कारयिता च सः ॥

sa prabhuḥ sarvabhūtānāṁ vibhuś ca bharatarṣabha । saṁkṣepo vistaraś caiva kartā kārayitā ca saḥ ॥

पृथिव्यापस्तथाकाशं वायुस्तेजश्च पार्थिव । स यज्ञः सर्वभूतानामास्यं तस्य हुताशनः ॥

pr̥thivy āpas tathākāśaṁ vāyus tejaś ca pārthiva । sa yajñaḥ sarvabhūtānām āsyaṁ tasya hutāśanaḥ ॥

वैशंपायन उवाच । एवमुक्तः संजयेन धृतराष्ट्रो महामनाः । ध्यानमन्वगमद्राजा पुत्रान्प्रति जनाधिप ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktaḥ saṁjayena dhr̥tarāṣṭro mahāmanāḥ । dhyānam anvagamad rājā putrān prati janādhipa ॥

स विचिन्त्य महाराज पुनरेवाब्रवीद्वचः । असंशयं सूतपुत्र कालः संक्षिपते जगत् । सृजते च पुनः सर्वं नेह विद्यति शाश्वतम् ॥

sa vicintya mahārāja punar evābravīd vacaḥ । asaṁśayaṁ sūtaputra kālaḥ saṁkṣipate jagat । sr̥jate ca punaḥ sarvaṁ neha vidyati śāśvatam ॥

नरो नारायणश्चैव सर्वज्ञः सर्वभूतभृत् । देवा वैकुण्ठ इत्याहुर्वेदा विष्णुरिति प्रभुम् ॥

naro nārāyaṇaś caiva sarvajñaḥ sarvabhūtabhr̥t । devā vaikuṇṭha ity āhur vedā viṣṇur iti prabhum ॥