Adhyāya 8

धृतराष्ट्र उवाच । मेरोरथोत्तरं पार्श्वं पूर्वं चाचक्ष्व संजय । निखिलेन महाबुद्धे माल्यवन्तं च पर्वतम् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । meror athottaraṁ pārśvaṁ pūrvaṁ cācakṣva saṁjaya । nikhilena mahābuddhe mālyavantaṁ ca parvatam ॥

संजय उवाच । दक्षिणेन तु नीलस्य मेरोः पार्श्वे तथोत्तरे । उत्तराः कुरवो राजन्पुण्याः सिद्धनिषेविताः ॥

saṁjaya uvāca । dakṣiṇena tu nīlasya meroḥ pārśve tathottare । uttarāḥ kuravo rājan puṇyāḥ siddhaniṣevitāḥ ॥

तत्र वृक्षा मधुफला नित्यपुष्पफलोपगाः । पुष्पाणि च सुगन्धीनि रसवन्ति फलानि च ॥

tatra vr̥kṣā madhuphalā nityapuṣpaphalopagāḥ । puṣpāṇi ca sugandhīni rasavanti phalāni ca ॥

सर्वकामफलास्तत्र केचिद्वृक्षा जनाधिप । अपरे क्षीरिणो नाम वृक्षास्तत्र नराधिप ॥

sarvakāmaphalās tatra ke cid vr̥kṣā janādhipa । apare kṣīriṇo nāma vr̥kṣās tatra narādhipa ॥

ये क्षरन्ति सदा क्षीरं षड्रसं ह्यमृतोपमम् । वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलेष्वाभरणानि च ॥

ye kṣaranti sadā kṣīraṁ ṣaḍrasaṁ hy amr̥topamam । vastrāṇi ca prasūyante phaleṣv ābharaṇāni ca ॥

सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मकाञ्चनवालुका । सर्वत्र सुखसंस्पर्शा निष्पङ्का च जनाधिप ॥

sarvā maṇimayī bhūmiḥ sūkṣmakāñcanavālukā । sarvatra sukhasaṁsparśā niṣpaṅkā ca janādhipa ॥

देवलोकच्युताः सर्वे जायन्ते तत्र मानवाः । तुल्यरूपगुणोपेताः समेषु विषमेषु च ॥

devalokacyutāḥ sarve jāyante tatra mānavāḥ । tulyarūpaguṇopetāḥ sameṣu viṣameṣu ca ॥

मिथुनानि च जायन्ते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । तेषां ते क्षीरिणां क्षीरं पिबन्त्यमृतसंनिभम् ॥

mithunāni ca jāyante striyaś cāpsarasopamāḥ । teṣāṁ te kṣīriṇāṁ kṣīraṁ pibanty amr̥tasaṁnibham ॥

मिथुनं जायमानं वै समं तच्च प्रवर्धते । तुल्यरूपगुणोपेतं समवेषं तथैव च । एकैकमनुरक्तं च चक्रवाकसमं विभो ॥

mithunaṁ jāyamānaṁ vai samaṁ tac ca pravardhate । tulyarūpaguṇopetaṁ samaveṣaṁ tathaiva ca । ekaikam anuraktaṁ ca cakravākasamaṁ vibho ॥

निरामया वीतशोका नित्यं मुदितमानसाः । दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च । जीवन्ति ते महाराज न चान्योन्यं जहत्युत ॥

nirāmayā vītaśokā nityaṁ muditamānasāḥ । daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca । jīvanti te mahārāja na cānyonyaṁ jahaty uta ॥

भारुण्डा नाम शकुनास्तीक्ष्णतुण्डा महाबलाः । ते निर्हरन्ति हि मृतान्दरीषु प्रक्षिपन्ति च ॥

bhāruṇḍā nāma śakunās tīkṣṇatuṇḍā mahābalāḥ । te nirharanti hi mr̥tān darīṣu prakṣipanti ca ॥

उत्तराः कुरवो राजन्व्याख्यातास्ते समासतः । मेरोः पार्श्वमहं पूर्वं वक्ष्याम्यथ यथातथम् ॥

uttarāḥ kuravo rājan vyākhyātās te samāsataḥ । meroḥ pārśvam ahaṁ pūrvaṁ vakṣyāmy atha yathātatham ॥

तस्य पूर्वाभिषेकस्तु भद्राश्वस्य विशां पते । भद्रसालवनं यत्र कालाम्रश्च महाद्रुमः ॥

tasya pūrvābhiṣekas tu bhadrāśvasya viśāṁ pate । bhadrasālavanaṁ yatra kālāmraś ca mahādrumaḥ ॥

कालाम्रश्च महाराज नित्यपुष्पफलः शुभः । द्वीपश्च योजनोत्सेधः सिद्धचारणसेवितः ॥

kālāmraś ca mahārāja nityapuṣpaphalaḥ śubhaḥ । dvīpaś ca yojanotsedhaḥ siddhacāraṇasevitaḥ ॥

तत्र ते पुरुषाः श्वेतास्तेजोयुक्ता महाबलाः । स्त्रियः कुमुदवर्णाश्च सुन्दर्यः प्रियदर्शनाः ॥

tatra te puruṣāḥ śvetās tejoyuktā mahābalāḥ । striyaḥ kumudavarṇāś ca sundaryaḥ priyadarśanāḥ ॥

चन्द्रप्रभाश्चन्द्रवर्णाः पूर्णचन्द्रनिभाननाः । चन्द्रशीतलगात्र्यश्च नृत्तगीतविशारदाः ॥

candraprabhāś candravarṇāḥ pūrṇacandranibhānanāḥ । candraśītalagātryaś ca nr̥ttagītaviśāradāḥ ॥

दश वर्षसहस्राणि तत्रायुर्भरतर्षभ । कालाम्ररसपीतास्ते नित्यं संस्थितयौवनाः ॥

daśa varṣasahasrāṇi tatrāyur bharatarṣabha । kālāmrarasapītās te nityaṁ saṁsthitayauvanāḥ ॥

दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु । सुदर्शनो नाम महाञ्जम्बूवृक्षः सनातनः ॥

dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu । sudarśano nāma mahāñ jambūvr̥kṣaḥ sanātanaḥ ॥

सर्वकामफलः पुण्यः सिद्धचारणसेवितः । तस्य नाम्ना समाख्यातो जम्बूद्वीपः सनातनः ॥

sarvakāmaphalaḥ puṇyaḥ siddhacāraṇasevitaḥ । tasya nāmnā samākhyāto jambūdvīpaḥ sanātanaḥ ॥

योजनानां सहस्रं च शतं च भरतर्षभ । उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवस्पृङ्मनुजेश्वर ॥

yojanānāṁ sahasraṁ ca śataṁ ca bharatarṣabha । utsedho vr̥kṣarājasya divaspr̥ṅ manujeśvara ॥

अरत्नीनां सहस्रं च शतानि दश पञ्च च । परिणाहस्तु वृक्षस्य फलानां रसभेदिनाम् ॥

aratnīnāṁ sahasraṁ ca śatāni daśa pañca ca । pariṇāhas tu vr̥kṣasya phalānāṁ rasabhedinām ॥

पतमानानि तान्युर्व्यां कुर्वन्ति विपुलं स्वनम् । मुञ्चन्ति च रसं राजंस्तस्मिन्रजतसंनिभम् ॥

patamānāni tāny urvyāṁ kurvanti vipulaṁ svanam । muñcanti ca rasaṁ rājaṁs tasmin rajatasaṁnibham ॥

तस्या जम्ब्वाः फलरसो नदी भूत्वा जनाधिप । मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा संप्रयात्युत्तरान्कुरून् ॥

tasyā jambvāḥ phalaraso nadī bhūtvā janādhipa । meruṁ pradakṣiṇaṁ kr̥tvā saṁprayāty uttarān kurūn ॥

पिबन्ति तद्रसं हृष्टा जना नित्यं जनाधिप । तस्मिन्फलरसे पीते न जरा बाधते च तान् ॥

pibanti tad rasaṁ hr̥ṣṭā janā nityaṁ janādhipa । tasmin phalarase pīte na jarā bādhate ca tān ॥

तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् । तरुणादित्यवर्णाश्च जायन्ते तत्र मानवाः ॥

tatra jāmbūnadaṁ nāma kanakaṁ devabhūṣaṇam । taruṇādityavarṇāś ca jāyante tatra mānavāḥ ॥

तथा माल्यवतः शृङ्गे दीप्यते तत्र हव्यवाट् । नाम्ना संवर्तको नाम कालाग्निर्भरतर्षभ ॥

tathā mālyavataḥ śr̥ṅge dīpyate tatra havyavāṭ । nāmnā saṁvartako nāma kālāgnir bharatarṣabha ॥

तथा माल्यवतः शृङ्गे पूर्वे पूर्वान्तगण्डिका । योजनानां सहस्राणि पञ्चाशन्माल्यवान्स्थितः ॥

tathā mālyavataḥ śr̥ṅge pūrve pūrvāntagaṇḍikā । yojanānāṁ sahasrāṇi pañcāśan mālyavān sthitaḥ ॥

महारजतसंकाशा जायन्ते तत्र मानवाः । ब्रह्मलोकाच्च्युताः सर्वे सर्वे च ब्रह्मवादिनः ॥

mahārajatasaṁkāśā jāyante tatra mānavāḥ । brahmalokāc cyutāḥ sarve sarve ca brahmavādinaḥ ॥

तपस्तु तप्यमानास्ते भवन्ति ह्यूर्ध्वरेतसः । रक्षणार्थं तु भूतानां प्रविशन्ति दिवाकरम् ॥

tapas tu tapyamānās te bhavanti hy ūrdhvaretasaḥ । rakṣaṇārthaṁ tu bhūtānāṁ praviśanti divākaram ॥

षष्टिस्तानि सहस्राणि षष्टिरेव शतानि च । अरुणस्याग्रतो यान्ति परिवार्य दिवाकरम् ॥

ṣaṣṭis tāni sahasrāṇi ṣaṣṭir eva śatāni ca । aruṇasyāgrato yānti parivārya divākaram ॥

षष्टिं वर्षसहस्राणि षष्टिमेव शतानि च । आदित्यतापतप्तास्ते विशन्ति शशिमण्डलम् ॥

ṣaṣṭiṁ varṣasahasrāṇi ṣaṣṭim eva śatāni ca । ādityatāpataptās te viśanti śaśimaṇḍalam ॥