Adhyāya 43

संजय उवाच । पूर्वाह्णे तस्य रौद्रस्य युद्धमह्नो विशां पते । प्रावर्तत महाघोरं राज्ञां देहावकर्तनम् ॥

saṁjaya uvāca । pūrvāhṇe tasya raudrasya yuddham ahno viśāṁ pate । prāvartata mahāghoraṁ rājñāṁ dehāvakartanam ॥

कुरूणां पाण्डवानां च संग्रामे विजिगीषताम् । सिंहानामिव संह्रादो दिवमुर्वीं च नादयन् ॥

kurūṇāṁ pāṇḍavānāṁ ca saṁgrāme vijigīṣatām । siṁhānām iva saṁhrādo divam urvīṁ ca nādayan ॥

आसीत्किलकिलाशब्दस्तलशङ्खरवैः सह । जज्ञिरे सिंहनादाश्च शूराणां प्रतिगर्जताम् ॥

āsīt kilakilāśabdas talaśaṅkharavaiḥ saha । jajñire siṁhanādāś ca śūrāṇāṁ pratigarjatām ॥

तलत्राभिहताश्चैव ज्याशब्दा भरतर्षभ । पत्तीनां पादशब्दाश्च वाजिनां च महास्वनाः ॥

talatrābhihatāś caiva jyāśabdā bharatarṣabha । pattīnāṁ pādaśabdāś ca vājināṁ ca mahāsvanāḥ ॥

तोत्त्राङ्कुशनिपाताश्च आयुधानां च निस्वनाः । घण्टाशब्दाश्च नागानामन्योन्यमभिधावताम् ॥

tottrāṅkuśanipātāś ca āyudhānāṁ ca nisvanāḥ । ghaṇṭāśabdāś ca nāgānām anyonyam abhidhāvatām ॥

तस्मिन्समुदिते शब्दे तुमुले लोमहर्षणे । बभूव रथनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः ॥

tasmin samudite śabde tumule lomaharṣaṇe । babhūva rathanirghoṣaḥ parjanyaninadopamaḥ ॥

ते मनः क्रूरमाधाय समभित्यक्तजीविताः । पाण्डवानभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः ॥

te manaḥ krūram ādhāya samabhityaktajīvitāḥ । pāṇḍavān abhyavartanta sarva evocchritadhvajāḥ ॥

स्वयं शांतनवो राजन्नभ्यधावद्धनंजयम् । प्रगृह्य कार्मुकं घोरं कालदण्डोपमं रणे ॥

svayaṁ śāṁtanavo rājann abhyadhāvad dhanaṁjayam । pragr̥hya kārmukaṁ ghoraṁ kāladaṇḍopamaṁ raṇe ॥

अर्जुनोऽपि धनुर्गृह्य गाण्डीवं लोकविश्रुतम् । अभ्यधावत तेजस्वी गाङ्गेयं रणमूर्धनि ॥

arjuno ’pi dhanur gr̥hya gāṇḍīvaṁ lokaviśrutam । abhyadhāvata tejasvī gāṅgeyaṁ raṇamūrdhani ॥

तावुभौ कुरुशार्दूलौ परस्परवधैषिणौ । गाङ्गेयस्तु रणे पार्थं विद्ध्वा नाकम्पयद्बली । तथैव पाण्डवो राजन्भीष्मं नाकम्पयद्युधि ॥

tāv ubhau kuruśārdūlau parasparavadhaiṣiṇau । gāṅgeyas tu raṇe pārthaṁ viddhvā nākampayad balī । tathaiva pāṇḍavo rājan bhīṣmaṁ nākampayad yudhi ॥

सात्यकिश्च महेष्वासः कृतवर्माणमभ्ययात् । तयोः समभवद्युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् ॥

sātyakiś ca maheṣvāsaḥ kr̥tavarmāṇam abhyayāt । tayoḥ samabhavad yuddhaṁ tumulaṁ lomaharṣaṇam ॥

सात्यकिः कृतवर्माणं कृतवर्मा च सात्यकिम् । आनर्छतुः शरैर्घोरैस्तक्षमाणौ परस्परम् ॥

sātyakiḥ kr̥tavarmāṇaṁ kr̥tavarmā ca sātyakim । ānarchatuḥ śarair ghorais takṣamāṇau parasparam ॥

तौ शराचितसर्वाङ्गौ शुशुभाते महाबलौ । वसन्ते पुष्पशबलौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥

tau śarācitasarvāṅgau śuśubhāte mahābalau । vasante puṣpaśabalau puṣpitāv iva kiṁśukau ॥

अभिमन्युर्महेष्वासो बृहद्बलमयोधयत् । ततः कोसलको राजा सौभद्रस्य विशां पते । ध्वजं चिच्छेद समरे सारथिं च न्यपातयत् ॥

abhimanyur maheṣvāso br̥hadbalam ayodhayat । tataḥ kosalako rājā saubhadrasya viśāṁ pate । dhvajaṁ ciccheda samare sārathiṁ ca nyapātayat ॥

सौभद्रस्तु ततः क्रुद्धः पातिते रथसारथौ । बृहद्बलं महाराज विव्याध नवभिः शरैः ॥

saubhadras tu tataḥ kruddhaḥ pātite rathasārathau । br̥hadbalaṁ mahārāja vivyādha navabhiḥ śaraiḥ ॥

अथापराभ्यां भल्लाभ्यां पीताभ्यामरिमर्दनः । ध्वजमेकेन चिच्छेद पार्ष्णिमेकेन सारथिम् । अन्योन्यं च शरैस्तीक्ष्णैः क्रुद्धौ राजंस्ततक्षतुः ॥

athāparābhyāṁ bhallābhyāṁ pītābhyām arimardanaḥ । dhvajam ekena ciccheda pārṣṇim ekena sārathim । anyonyaṁ ca śarais tīkṣṇaiḥ kruddhau rājaṁs tatakṣatuḥ ॥

मानिनं समरे दृप्तं कृतवैरं महारथम् । भीमसेनस्तव सुतं दुर्योधनमयोधयत् ॥

māninaṁ samare dr̥ptaṁ kr̥tavairaṁ mahāratham । bhīmasenas tava sutaṁ duryodhanam ayodhayat ॥

तावुभौ नरशार्दूलौ कुरुमुख्यौ महाबलौ । अन्योन्यं शरवर्षाभ्यां ववृषाते रणाजिरे ॥

tāv ubhau naraśārdūlau kurumukhyau mahābalau । anyonyaṁ śaravarṣābhyāṁ vavr̥ṣāte raṇājire ॥

तौ तु वीक्ष्य महात्मानौ कृतिनौ चित्रयोधिनौ । विस्मयः सर्वभूतानां समपद्यत भारत ॥

tau tu vīkṣya mahātmānau kr̥tinau citrayodhinau । vismayaḥ sarvabhūtānāṁ samapadyata bhārata ॥

दुःशासनस्तु नकुलं प्रत्युद्याय महारथम् । अविध्यन्निशितैर्बाणैर्बहुभिर्मर्मभेदिभिः ॥

duḥśāsanas tu nakulaṁ pratyudyāya mahāratham । avidhyan niśitair bāṇair bahubhir marmabhedibhiḥ ॥

तस्य माद्रीसुतः केतुं सशरं च शरासनम् । चिच्छेद निशितैर्बाणैः प्रहसन्निव भारत । अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्दयत् ॥

tasya mādrīsutaḥ ketuṁ saśaraṁ ca śarāsanam । ciccheda niśitair bāṇaiḥ prahasann iva bhārata । athainaṁ pañcaviṁśatyā kṣudrakāṇāṁ samārdayat ॥

पुत्रस्तु तव दुर्धर्षो नकुलस्य महाहवे । युगेषां चिच्छिदे बाणैर्ध्वजं चैव न्यपातयत् ॥

putras tu tava durdharṣo nakulasya mahāhave । yugeṣāṁ cicchide bāṇair dhvajaṁ caiva nyapātayat ॥

दुर्मुखः सहदेवं तु प्रत्युद्याय महाबलम् । विव्याध शरवर्षेण यतमानं महाहवे ॥

durmukhaḥ sahadevaṁ tu pratyudyāya mahābalam । vivyādha śaravarṣeṇa yatamānaṁ mahāhave ॥

सहदेवस्ततो वीरो दुर्मुखस्य महाहवे । शरेण भृशतीक्ष्णेन पातयामास सारथिम् ॥

sahadevas tato vīro durmukhasya mahāhave । śareṇa bhr̥śatīkṣṇena pātayām āsa sārathim ॥

तावन्योन्यं समासाद्य समरे युद्धदुर्मदौ । त्रासयेतां शरैर्घोरैः कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥

tāv anyonyaṁ samāsādya samare yuddhadurmadau । trāsayetāṁ śarair ghoraiḥ kr̥tapratikr̥taiṣiṇau ॥

युधिष्ठिरः स्वयं राजा मद्रराजानमभ्ययात् । तस्य मद्राधिपश्चापं द्विधा चिच्छेद मारिष ॥

yudhiṣṭhiraḥ svayaṁ rājā madrarājānam abhyayāt । tasya madrādhipaś cāpaṁ dvidhā ciccheda māriṣa ॥

तदपास्य धनुश्छिन्नं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । अन्यत्कार्मुकमादाय वेगवद्बलवत्तरम् ॥

tad apāsya dhanuś chinnaṁ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ । anyat kārmukam ādāya vegavad balavattaram ॥

ततो मद्रेश्वरं राजा शरैः संनतपर्वभिः । छादयामास संक्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥

tato madreśvaraṁ rājā śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ । chādayām āsa saṁkruddhas tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ॥

धृष्टद्युम्नस्ततो द्रोणमभ्यद्रवत भारत । तस्य द्रोणः सुसंक्रुद्धः परासुकरणं दृढम् । त्रिधा चिच्छेद समरे यतमानस्य कार्मुकम् ॥

dhr̥ṣṭadyumnas tato droṇam abhyadravata bhārata । tasya droṇaḥ susaṁkruddhaḥ parāsukaraṇaṁ dr̥ḍham । tridhā ciccheda samare yatamānasya kārmukam ॥

शरं चैव महाघोरं कालदण्डमिवापरम् । प्रेषयामास समरे सोऽस्य काये न्यमज्जत ॥

śaraṁ caiva mahāghoraṁ kāladaṇḍam ivāparam । preṣayām āsa samare so ’sya kāye nyamajjata ॥

अथान्यद्धनुरादाय सायकांश्च चतुर्दश । द्रोणं द्रुपदपुत्रस्तु प्रतिविव्याध संयुगे । तावन्योन्यं सुसंक्रुद्धौ चक्रतुः सुभृशं रणम् ॥

athānyad dhanur ādāya sāyakāṁś ca caturdaśa । droṇaṁ drupadaputras tu prativivyādha saṁyuge । tāv anyonyaṁ susaṁkruddhau cakratuḥ subhr̥śaṁ raṇam ॥

सौमदत्तिं रणे शङ्खो रभसं रभसो युधि । प्रत्युद्ययौ महाराज तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥

saumadattiṁ raṇe śaṅkho rabhasaṁ rabhaso yudhi । pratyudyayau mahārāja tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ॥

तस्य वै दक्षिणं वीरो निर्बिभेद रणे भुजम् । सौमदत्तिस्तथा शङ्खं जत्रुदेशे समाहनत् ॥

tasya vai dakṣiṇaṁ vīro nirbibheda raṇe bhujam । saumadattis tathā śaṅkhaṁ jatrudeśe samāhanat ॥

तयोः समभवद्युद्धं घोररूपं विशां पते । दृप्तयोः समरे तूर्णं वृत्रवासवयोरिव ॥

tayoḥ samabhavad yuddhaṁ ghorarūpaṁ viśāṁ pate । dr̥ptayoḥ samare tūrṇaṁ vr̥travāsavayor iva ॥

बाह्लीकं तु रणे क्रुद्धं क्रुद्धरूपो विशां पते । अभ्यद्रवदमेयात्मा धृष्टकेतुर्महारथः ॥

bāhlīkaṁ tu raṇe kruddhaṁ kruddharūpo viśāṁ pate । abhyadravad ameyātmā dhr̥ṣṭaketur mahārathaḥ ॥

बाह्लीकस्तु ततो राजन्धृष्टकेतुममर्षणम् । शरैर्बहुभिरानर्छत्सिंहनादमथानदत् ॥

bāhlīkas tu tato rājan dhr̥ṣṭaketum amarṣaṇam । śarair bahubhir ānarchat siṁhanādam athānadat ॥

चेदिराजस्तु संक्रुद्धो बाह्लीकं नवभिः शरैः । विव्याध समरे तूर्णं मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥

cedirājas tu saṁkruddho bāhlīkaṁ navabhiḥ śaraiḥ । vivyādha samare tūrṇaṁ matto mattam iva dvipam ॥

तौ तत्र समरे क्रुद्धौ नर्दन्तौ च मुहुर्मुहुः । समीयतुः सुसंक्रुद्धावङ्गारकबुधाविव ॥

tau tatra samare kruddhau nardantau ca muhur muhuḥ । samīyatuḥ susaṁkruddhāv aṅgārakabudhāv iva ॥

राक्षसं क्रूरकर्माणं क्रूरकर्मा घटोत्कचः । अलम्बुसं प्रत्युदियाद्बलं शक्र इवाहवे ॥

rākṣasaṁ krūrakarmāṇaṁ krūrakarmā ghaṭotkacaḥ । alambusaṁ pratyudiyād balaṁ śakra ivāhave ॥

घटोत्कचस्तु संक्रुद्धो राक्षसं तं महाबलम् । नवत्या सायकैस्तीक्ष्णैर्दारयामास भारत ॥

ghaṭotkacas tu saṁkruddho rākṣasaṁ taṁ mahābalam । navatyā sāyakais tīkṣṇair dārayām āsa bhārata ॥

अलम्बुसस्तु समरे भैमसेनिं महाबलम् । बहुधा वारयामास शरैः संनतपर्वभिः ॥

alambusas tu samare bhaimaseniṁ mahābalam । bahudhā vārayām āsa śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ ॥

व्यभ्राजेतां ततस्तौ तु संयुगे शरविक्षतौ । यथा देवासुरे युद्धे बलशक्रौ महाबलौ ॥

vyabhrājetāṁ tatas tau tu saṁyuge śaravikṣatau । yathā devāsure yuddhe balaśakrau mahābalau ॥

शिखण्डी समरे राजन्द्रौणिमभ्युद्ययौ बली । अश्वत्थामा ततः क्रुद्धः शिखण्डिनमवस्थितम् ॥

śikhaṇḍī samare rājan drauṇim abhyudyayau balī । aśvatthāmā tataḥ kruddhaḥ śikhaṇḍinam avasthitam ॥

नाराचेन सुतीक्ष्णेन भृशं विद्ध्वा व्यकम्पयत् । शिखण्ड्यपि ततो राजन्द्रोणपुत्रमताडयत् ॥

nārācena sutīkṣṇena bhr̥śaṁ viddhvā vyakampayat । śikhaṇḍy api tato rājan droṇaputram atāḍayat ॥

सायकेन सुपीतेन तीक्ष्णेन निशितेन च । तौ जघ्नतुस्तदान्योन्यं शरैर्बहुविधैर्मृधे ॥

sāyakena supītena tīkṣṇena niśitena ca । tau jaghnatus tadānyonyaṁ śarair bahuvidhair mr̥dhe ॥

भगदत्तं रणे शूरं विराटो वाहिनीपतिः । अभ्ययात्त्वरितो राजंस्ततो युद्धमवर्तत ॥

bhagadattaṁ raṇe śūraṁ virāṭo vāhinīpatiḥ । abhyayāt tvarito rājaṁs tato yuddham avartata ॥

विराटो भगदत्तेन शरवर्षेण ताडितः । अभ्यवर्षत्सुसंक्रुद्धो मेघो वृष्ट्या इवाचलम् ॥

virāṭo bhagadattena śaravarṣeṇa tāḍitaḥ । abhyavarṣat susaṁkruddho megho vr̥ṣṭyā ivācalam ॥

भगदत्तस्ततस्तूर्णं विराटं पृथिवीपतिम् । छादयामास समरे मेघः सूर्यमिवोदितम् ॥

bhagadattas tatas tūrṇaṁ virāṭaṁ pr̥thivīpatim । chādayām āsa samare meghaḥ sūryam ivoditam ॥

बृहत्क्षत्रं तु कैकेयं कृपः शारद्वतो ययौ । तं कृपः शरवर्षेण छादयामास भारत ॥

br̥hatkṣatraṁ tu kaikeyaṁ kr̥paḥ śāradvato yayau । taṁ kr̥paḥ śaravarṣeṇa chādayām āsa bhārata ॥

गौतमं केकयः क्रुद्धः शरवृष्ट्याभ्यपूरयत् । तावन्योन्यं हयान्हत्वा धनुषी विनिकृत्य वै ॥

gautamaṁ kekayaḥ kruddhaḥ śaravr̥ṣṭyābhyapūrayat । tāv anyonyaṁ hayān hatvā dhanuṣī vinikr̥tya vai ॥

विरथावसियुद्धाय समीयतुरमर्षणौ । तयोस्तदभवद्युद्धं घोररूपं सुदारुणम् ॥

virathāv asiyuddhāya samīyatur amarṣaṇau । tayos tad abhavad yuddhaṁ ghorarūpaṁ sudāruṇam ॥

द्रुपदस्तु ततो राजा सैन्धवं वै जयद्रथम् । अभ्युद्ययौ संप्रहृष्टो हृष्टरूपं परंतप ॥

drupadas tu tato rājā saindhavaṁ vai jayadratham । abhyudyayau saṁprahr̥ṣṭo hr̥ṣṭarūpaṁ paraṁtapa ॥

ततः सैन्धवको राजा द्रुपदं विशिखैस्त्रिभिः । ताडयामास समरे स च तं प्रत्यविध्यत ॥

tataḥ saindhavako rājā drupadaṁ viśikhais tribhiḥ । tāḍayām āsa samare sa ca taṁ pratyavidhyata ॥

तयोः समभवद्युद्धं घोररूपं सुदारुणम् । ईक्षितृप्रीतिजननं शुक्राङ्गारकयोरिव ॥

tayoḥ samabhavad yuddhaṁ ghorarūpaṁ sudāruṇam । īkṣitr̥prītijananaṁ śukrāṅgārakayor iva ॥

विकर्णस्तु सुतस्तुभ्यं सुतसोमं महाबलम् । अभ्ययाज्जवनैरश्वैस्ततो युद्धमवर्तत ॥

vikarṇas tu sutas tubhyaṁ sutasomaṁ mahābalam । abhyayāj javanair aśvais tato yuddham avartata ॥

विकर्णः सुतसोमं तु विद्ध्वा नाकम्पयच्छरैः । सुतसोमो विकर्णं च तदद्भुतमिवाभवत् ॥

vikarṇaḥ sutasomaṁ tu viddhvā nākampayac charaiḥ । sutasomo vikarṇaṁ ca tad adbhutam ivābhavat ॥

सुशर्माणं नरव्याघ्रं चेकितानो महारथः । अभ्यद्रवत्सुसंक्रुद्धः पाण्डवार्थे पराक्रमी ॥

suśarmāṇaṁ naravyāghraṁ cekitāno mahārathaḥ । abhyadravat susaṁkruddhaḥ pāṇḍavārthe parākramī ॥

सुशर्मा तु महाराज चेकितानं महारथम् । महता शरवर्षेण वारयामास संयुगे ॥

suśarmā tu mahārāja cekitānaṁ mahāratham । mahatā śaravarṣeṇa vārayām āsa saṁyuge ॥

चेकितानोऽपि संरब्धः सुशर्माणं महाहवे । प्राच्छादयत्तमिषुभिर्महामेघ इवाचलम् ॥

cekitāno ’pi saṁrabdhaḥ suśarmāṇaṁ mahāhave । prācchādayat tam iṣubhir mahāmegha ivācalam ॥

शकुनिः प्रतिविन्ध्यं तु पराक्रान्तं पराक्रमी । अभ्यद्रवत राजेन्द्र मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥

śakuniḥ prativindhyaṁ tu parākrāntaṁ parākramī । abhyadravata rājendra matto mattam iva dvipam ॥

यौधिष्ठिरस्तु संक्रुद्धः सौबलं निशितैः शरैः । व्यदारयत संग्रामे मघवानिव दानवम् ॥

yaudhiṣṭhiras tu saṁkruddhaḥ saubalaṁ niśitaiḥ śaraiḥ । vyadārayata saṁgrāme maghavān iva dānavam ॥

शकुनिः प्रतिविन्ध्यं तु प्रतिविध्यन्तमाहवे । व्यदारयन्महाप्राज्ञः शरैः संनतपर्वभिः ॥

śakuniḥ prativindhyaṁ tu pratividhyantam āhave । vyadārayan mahāprājñaḥ śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ ॥

सुदक्षिणं तु राजेन्द्र काम्बोजानां महारथम् । श्रुतकर्मा पराक्रान्तमभ्यद्रवत संयुगे ॥

sudakṣiṇaṁ tu rājendra kāmbojānāṁ mahāratham । śrutakarmā parākrāntam abhyadravata saṁyuge ॥

सुदक्षिणस्तु समरे साहदेविं महारथम् । विद्ध्वा नाकम्पयत वै मैनाकमिव पर्वतम् ॥

sudakṣiṇas tu samare sāhadeviṁ mahāratham । viddhvā nākampayata vai mainākam iva parvatam ॥

श्रुतकर्मा ततः क्रुद्धः काम्बोजानां महारथम् । शरैर्बहुभिरानर्छद्दारयन्निव सर्वशः ॥

śrutakarmā tataḥ kruddhaḥ kāmbojānāṁ mahāratham । śarair bahubhir ānarchad dārayann iva sarvaśaḥ ॥

इरावानथ संक्रुद्धः श्रुतायुषममर्षणम् । प्रत्युद्ययौ रणे यत्तो यत्तरूपतरं ततः ॥

irāvān atha saṁkruddhaḥ śrutāyuṣam amarṣaṇam । pratyudyayau raṇe yatto yattarūpataraṁ tataḥ ॥

आर्जुनिस्तस्य समरे हयान्हत्वा महारथः । ननाद सुमहन्नादं तत्सैन्यं प्रत्यपूरयत् ॥

ārjunis tasya samare hayān hatvā mahārathaḥ । nanāda sumahan nādaṁ tat sainyaṁ pratyapūrayat ॥

श्रुतायुस्त्वथ संक्रुद्धः फाल्गुनेः समरे हयान् । निजघान गदाग्रेण ततो युद्धमवर्तत ॥

śrutāyus tv atha saṁkruddhaḥ phālguneḥ samare hayān । nijaghāna gadāgreṇa tato yuddham avartata ॥

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ कुन्तिभोजं महारथम् । ससेनं ससुतं वीरं संससज्जतुराहवे ॥

vindānuvindāv āvantyau kuntibhojaṁ mahāratham । sasenaṁ sasutaṁ vīraṁ saṁsasajjatur āhave ॥

तत्राद्भुतमपश्याम आवन्त्यानां पराक्रमम् । यदयुध्यन्स्थिरा भूत्वा महत्या सेनया सह ॥

tatrādbhutam apaśyāma āvantyānāṁ parākramam । yad ayudhyan sthirā bhūtvā mahatyā senayā saha ॥

अनुविन्दस्तु गदया कुन्तिभोजमताडयत् । कुन्तिभोजस्ततस्तूर्णं शरव्रातैरवाकिरत् ॥

anuvindas tu gadayā kuntibhojam atāḍayat । kuntibhojas tatas tūrṇaṁ śaravrātair avākirat ॥

कुन्तिभोजसुतश्चापि विन्दं विव्याध सायकैः । स च तं प्रतिविव्याध तदद्भुतमिवाभवत् ॥

kuntibhojasutaś cāpi vindaṁ vivyādha sāyakaiḥ । sa ca taṁ prativivyādha tad adbhutam ivābhavat ॥

केकया भ्रातरः पञ्च गान्धारान्पञ्च मारिष । ससैन्यास्ते ससैन्यांश्च योधयामासुराहवे ॥

kekayā bhrātaraḥ pañca gāndhārān pañca māriṣa । sasainyās te sasainyāṁś ca yodhayām āsur āhave ॥

वीरबाहुश्च ते पुत्रो वैराटिं रथसत्तमम् । उत्तरं योधयामास विव्याध निशितैः शरैः । उत्तरश्चापि तं धीरं विव्याध निशितैः शरैः ॥

vīrabāhuś ca te putro vairāṭiṁ rathasattamam । uttaraṁ yodhayām āsa vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ । uttaraś cāpi taṁ dhīraṁ vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ ॥

चेदिराट्समरे राजन्नुलूकं समभिद्रवत् । उलूकश्चापि तं बाणैर्निशितैर्लोमवाहिभिः ॥

cedirāṭ samare rājann ulūkaṁ samabhidravat । ulūkaś cāpi taṁ bāṇair niśitair lomavāhibhiḥ ॥

तयोर्युद्धं समभवद्घोररूपं विशां पते । दारयेतां सुसंक्रुद्धावन्योन्यमपराजितौ ॥

tayor yuddhaṁ samabhavad ghorarūpaṁ viśāṁ pate । dārayetāṁ susaṁkruddhāv anyonyam aparājitau ॥

एवं द्वंद्वसहस्राणि रथवारणवाजिनाम् । पदातीनां च समरे तव तेषां च संकुलम् ॥

evaṁ dvaṁdvasahasrāṇi rathavāraṇavājinām । padātīnāṁ ca samare tava teṣāṁ ca saṁkulam ॥

मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम् । तत उन्मत्तवद्राजन्न प्राज्ञायत किंचन ॥

muhūrtam iva tad yuddham āsīn madhuradarśanam । tata unmattavad rājan na prājñāyata kiṁ cana ॥

गजो गजेन समरे रथी च रथिनं ययौ । अश्वोऽश्वं समभिप्रेत्य पदातिश्च पदातिनम् ॥

gajo gajena samare rathī ca rathinaṁ yayau । aśvo ’śvaṁ samabhipretya padātiś ca padātinam ॥

ततो युद्धं सुदुर्धर्षं व्याकुलं समपद्यत । शूराणां समरे तत्र समासाद्य परस्परम् ॥

tato yuddhaṁ sudurdharṣaṁ vyākulaṁ samapadyata । śūrāṇāṁ samare tatra samāsādya parasparam ॥

तत्र देवर्षयः सिद्धाश्चारणाश्च समागताः । प्रैक्षन्त तद्रणं घोरं देवासुररणोपमम् ॥

tatra devarṣayaḥ siddhāś cāraṇāś ca samāgatāḥ । praikṣanta tad raṇaṁ ghoraṁ devāsuraraṇopamam ॥

ततो दन्तिसहस्राणि रथानां चापि मारिष । अश्वौघाः पुरुषौघाश्च विपरीतं समाययुः ॥

tato dantisahasrāṇi rathānāṁ cāpi māriṣa । aśvaughāḥ puruṣaughāś ca viparītaṁ samāyayuḥ ॥

तत्र तत्रैव दृश्यन्ते रथवारणपत्तयः । सादिनश्च नरव्याघ्र युध्यमाना मुहुर्मुहुः ॥

tatra tatraiva dr̥śyante rathavāraṇapattayaḥ । sādinaś ca naravyāghra yudhyamānā muhur muhuḥ ॥