18.1MBH-6-18-1
संजय उवाच । ततो मुहूर्तात्तुमुलः शब्दो हृदयकम्पनः । अश्रूयत महाराज योधानां प्रयुयुत्सताम् ॥
saṁjaya uvāca । tato muhūrtāt tumulaḥ śabdo hr̥dayakampanaḥ । aśrūyata mahārāja yodhānāṁ prayuyutsatām ॥
Bhīṣma Parva · Adhyaya 6.18
Adhyāya 18
अध्यायः 18
Who speaks here संजय saṃjaya
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §17–19 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
18.2MBH-6-18-2
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्वारणानां च बृंहितैः । रथानां नेमिघोषैश्च दीर्यतीव वसुंधरा ॥
śaṅkhadundubhinirghoṣair vāraṇānāṁ ca br̥ṁhitaiḥ । rathānāṁ nemighoṣaiś ca dīryatīva vasuṁdharā ॥
18.3MBH-6-18-3
हयानां हेषमाणानां योधानां तत्र गर्जताम् । क्षणेन खं दिशश्चैव शब्देनापूरितं तदा ॥
hayānāṁ heṣamāṇānāṁ yodhānāṁ tatra garjatām । kṣaṇena khaṁ diśaś caiva śabdenāpūritaṁ tadā ॥
18.4MBH-6-18-4
पुत्राणां तव दुर्धर्ष पाण्डवानां तथैव च । समकम्पन्त सैन्यानि परस्परसमागमे ॥
putrāṇāṁ tava durdharṣa pāṇḍavānāṁ tathaiva ca । samakampanta sainyāni parasparasamāgame ॥
18.5MBH-6-18-5
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदविभूषिताः । भ्राजमाना व्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः ॥
tatra nāgā rathāś caiva jāmbūnadavibhūṣitāḥ । bhrājamānā vyadr̥śyanta meghā iva savidyutaḥ ॥
18.6MBH-6-18-6
ध्वजा बहुविधाकारास्तावकानां नराधिप । काञ्चनाङ्गदिनो रेजुर्ज्वलिता इव पावकाः ॥
dhvajā bahuvidhākārās tāvakānāṁ narādhipa । kāñcanāṅgadino rejur jvalitā iva pāvakāḥ ॥
18.7MBH-6-18-7
स्वेषां चैव परेषां च समदृश्यन्त भारत । महेन्द्रकेतवः शुभ्रा महेन्द्रसदनेष्विव ॥
sveṣāṁ caiva pareṣāṁ ca samadr̥śyanta bhārata । mahendraketavaḥ śubhrā mahendrasadaneṣv iva ॥
18.8MBH-6-18-8
काञ्चनैः कवचैर्वीरा ज्वलनार्कसमप्रभैः । संनद्धाः प्रत्यदृश्यन्त ग्रहाः प्रज्वलिता इव ॥
kāñcanaiḥ kavacair vīrā jvalanārkasamaprabhaiḥ । saṁnaddhāḥ pratyadr̥śyanta grahāḥ prajvalitā iva ॥
18.9MBH-6-18-9
उद्यतैरायुधैश्चित्रैस्तलबद्धाः पताकिनः । ऋषभाक्षा महेष्वासाश्चमूमुखगता बभुः ॥
udyatair āyudhaiś citrais talabaddhāḥ patākinaḥ । r̥ṣabhākṣā maheṣvāsāś camūmukhagatā babhuḥ ॥
18.10MBH-6-18-10
पृष्ठगोपास्तु भीष्मस्य पुत्रास्तव नराधिप । दुःशासनो दुर्विषहो दुर्मुखो दुःसहस्तथा ॥
pr̥ṣṭhagopās tu bhīṣmasya putrās tava narādhipa । duḥśāsano durviṣaho durmukho duḥsahas tathā ॥
18.11MBH-6-18-11
विविंशतिश्चित्रसेनो विकर्णश्च महारथः । सत्यव्रतः पुरुमित्रो जयो भूरिश्रवाः शलः ॥
viviṁśatiś citraseno vikarṇaś ca mahārathaḥ । satyavrataḥ purumitro jayo bhūriśravāḥ śalaḥ ॥
18.12MBH-6-18-12
रथा विंशतिसाहस्रास्तथैषामनुयायिनः । अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ॥
rathā viṁśatisāhasrās tathaiṣām anuyāyinaḥ । abhīṣāhāḥ śūrasenāḥ śibayo ’tha vasātayaḥ ॥
18.13MBH-6-18-13
शाल्वा मत्स्यास्तथाम्बष्ठास्त्रिगर्ताः केकयास्तथा । सौवीराः कितवाः प्राच्याः प्रतीच्योदीच्यमालवाः ॥
śālvā matsyās tathāmbaṣṭhās trigartāḥ kekayās tathā । sauvīrāḥ kitavāḥ prācyāḥ pratīcyodīcyamālavāḥ ॥
18.14MBH-6-18-14
द्वादशैते जनपदाः सर्वे शूरास्तनुत्यजः । महता रथवंशेन तेऽभ्यरक्षन्पितामहम् ॥
dvādaśaite janapadāḥ sarve śūrās tanutyajaḥ । mahatā rathavaṁśena te ’bhyarakṣan pitāmaham ॥
18.15MBH-6-18-15
अनीकं दशसाहस्रं कुञ्जराणां तरस्विनाम् । मागधो येन नृपतिस्तद्रथानीकमन्वयात् ॥
anīkaṁ daśasāhasraṁ kuñjarāṇāṁ tarasvinām । māgadho yena nr̥patis tad rathānīkam anvayāt ॥
18.16MBH-6-18-16
रथानां चक्ररक्षाश्च पादरक्षाश्च दन्तिनाम् । अभूवन्वाहिनीमध्ये शतानामयुतानि षट् ॥
rathānāṁ cakrarakṣāś ca pādarakṣāś ca dantinām । abhūvan vāhinīmadhye śatānām ayutāni ṣaṭ ॥
18.17MBH-6-18-17
पादाताश्चाग्रतोऽगच्छन्धनुश्चर्मासिपाणयः । अनेकशतसाहस्रा नखरप्रासयोधिनः ॥
pādātāś cāgrato ’gacchan dhanuścarmāsipāṇayaḥ । anekaśatasāhasrā nakharaprāsayodhinaḥ ॥
18.18MBH-6-18-18
अक्षौहिण्यो दशैका च तव पुत्रस्य भारत । अदृश्यन्त महाराज गङ्गेव यमुनान्तरे ॥
akṣauhiṇyo daśaikā ca tava putrasya bhārata । adr̥śyanta mahārāja gaṅgeva yamunāntare ॥