Adhyāya 67

वैशंपायन उवाच । एवमुक्तस्तु राजेन्द्र केशिहा दुःखमूर्छितः । तथेति व्याजहारोच्चैर्ह्लादयन्निव तं जनम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktas tu rājendra keśihā duḥkhamūrchitaḥ । tatheti vyājahāroccair hlādayann iva taṁ janam ॥

वाक्येन तेन हि तदा तं जनं पुरुषर्षभः । ह्लादयामास स विभुर्घर्मार्तं सलिलैरिव ॥

vākyena tena hi tadā taṁ janaṁ puruṣarṣabhaḥ । hlādayām āsa sa vibhur gharmārtaṁ salilair iva ॥

ततः स प्राविशत्तूर्णं जन्मवेश्म पितुस्तव । अर्चितं पुरुषव्याघ्र सितैर्माल्यैर्यथाविधि ॥

tataḥ sa prāviśat tūrṇaṁ janmaveśma pitus tava । arcitaṁ puruṣavyāghra sitair mālyair yathāvidhi ॥

अपां कुम्भैः सुपूर्णैश्च विन्यस्तैः सर्वतोदिशम् । घृतेन तिन्दुकालातैः सर्षपैश्च महाभुज ॥

apāṁ kumbhaiḥ supūrṇaiś ca vinyastaiḥ sarvatodiśam । ghr̥tena tindukālātaiḥ sarṣapaiś ca mahābhuja ॥

शस्त्रैश्च विमलैर्न्यस्तैः पावकैश्च समन्ततः । वृद्धाभिश्चाभिरामाभिः परिचारार्थमच्युतः ॥

śastraiś ca vimalair nyastaiḥ pāvakaiś ca samantataḥ । vr̥ddhābhiś cābhirāmābhiḥ paricārārtham acyutaḥ ॥

दक्षैश्च परितो वीर भिषग्भिः कुशलैस्तथा । ददर्श च स तेजस्वी रक्षोघ्नान्यपि सर्वशः । द्रव्याणि स्थापितानि स्म विधिवत्कुशलैर्जनैः ॥

dakṣaiś ca parito vīra bhiṣagbhiḥ kuśalais tathā । dadarśa ca sa tejasvī rakṣoghnāny api sarvaśaḥ । dravyāṇi sthāpitāni sma vidhivat kuśalair janaiḥ ॥

तथायुक्तं च तद्दृष्ट्वा जन्मवेश्म पितुस्तव । हृष्टोऽभवद्धृषीकेशः साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥

tathāyuktaṁ ca tad dr̥ṣṭvā janmaveśma pitus tava । hr̥ṣṭo ’bhavad dhr̥ṣīkeśaḥ sādhu sādhv iti cābravīt ॥

तथा ब्रुवति वार्ष्णेये प्रहृष्टवदने तदा । द्रौपदी त्वरिता गत्वा वैराटीं वाक्यमब्रवीत् ॥

tathā bruvati vārṣṇeye prahr̥ṣṭavadane tadā । draupadī tvaritā gatvā vairāṭīṁ vākyam abravīt ॥

अयमायाति ते भद्रे श्वशुरो मधुसूदनः । पुराणर्षिरचिन्त्यात्मा समीपमपराजितः ॥

ayam āyāti te bhadre śvaśuro madhusūdanaḥ । purāṇarṣir acintyātmā samīpam aparājitaḥ ॥

सापि बाष्पकलां वाचं निगृह्याश्रूणि चैव ह । सुसंवीताभवद्देवी देववत्कृष्णमीक्षती ॥

sāpi bāṣpakalāṁ vācaṁ nigr̥hyāśrūṇi caiva ha । susaṁvītābhavad devī devavat kr̥ṣṇam īkṣatī ॥

सा तथा दूयमानेन हृदयेन तपस्विनी । दृष्ट्वा गोविन्दमायान्तं कृपणं पर्यदेवयत् ॥

sā tathā dūyamānena hr̥dayena tapasvinī । dr̥ṣṭvā govindam āyāntaṁ kr̥paṇaṁ paryadevayat ॥

पुण्डरीकाक्ष पश्यस्व बालाविह विनाकृतौ । अभिमन्युं च मां चैव हतौ तुल्यं जनार्दन ॥

puṇḍarīkākṣa paśyasva bālāv iha vinākr̥tau । abhimanyuṁ ca māṁ caiva hatau tulyaṁ janārdana ॥

वार्ष्णेय मधुहन्वीर शिरसा त्वां प्रसादये । द्रोणपुत्रास्त्रनिर्दग्धं जीवयैनं ममात्मजम् ॥

vārṣṇeya madhuhan vīra śirasā tvāṁ prasādaye । droṇaputrāstranirdagdhaṁ jīvayainaṁ mamātmajam ॥

यदि स्म धर्मराज्ञा वा भीमसेनेन वा पुनः । त्वया वा पुण्डरीकाक्ष वाक्यमुक्तमिदं भवेत् ॥

yadi sma dharmarājñā vā bhīmasenena vā punaḥ । tvayā vā puṇḍarīkākṣa vākyam uktam idaṁ bhavet ॥

अजानतीमिषीकेयं जनित्रीं हन्त्विति प्रभो । अहमेव विनष्टा स्यां नेदमेवंगतं भवेत् ॥

ajānatīm iṣīkeyaṁ janitrīṁ hantv iti prabho । aham eva vinaṣṭā syāṁ nedam evaṁgataṁ bhavet ॥

गर्भस्थस्यास्य बालस्य ब्रह्मास्त्रेण निपातनम् । कृत्वा नृशंसं दुर्बुद्धिर्द्रौणिः किं फलमश्नुते ॥

garbhasthasyāsya bālasya brahmāstreṇa nipātanam । kr̥tvā nr̥śaṁsaṁ durbuddhir drauṇiḥ kiṁ phalam aśnute ॥

सा त्वा प्रसाद्य शिरसा याचे शत्रुनिबर्हण । प्राणांस्त्यक्ष्यामि गोविन्द नायं संजीवते यदि ॥

sā tvā prasādya śirasā yāce śatrunibarhaṇa । prāṇāṁs tyakṣyāmi govinda nāyaṁ saṁjīvate yadi ॥

अस्मिन्हि बहवः साधो ये ममासन्मनोरथाः । ते द्रोणपुत्रेण हताः किं नु जीवामि केशव ॥

asmin hi bahavaḥ sādho ye mamāsan manorathāḥ । te droṇaputreṇa hatāḥ kiṁ nu jīvāmi keśava ॥

आसीन्मम मतिः कृष्ण पूर्णोत्सङ्गा जनार्दन । अभिवादयिष्ये दिष्ट्येति तदिदं वितथीकृतम् ॥

āsīn mama matiḥ kr̥ṣṇa pūrṇotsaṅgā janārdana । abhivādayiṣye diṣṭyeti tad idaṁ vitathīkr̥tam ॥

चपलाक्षस्य दायादे मृतेऽस्मिन्पुरुषर्षभ । विफला मे कृताः कृष्ण हृदि सर्वे मनोरथाः ॥

capalākṣasya dāyāde mr̥te ’smin puruṣarṣabha । viphalā me kr̥tāḥ kr̥ṣṇa hr̥di sarve manorathāḥ ॥

चपलाक्षः किलातीव प्रियस्ते मधुसूदन । सुतं पश्यस्व तस्येमं ब्रह्मास्त्रेण निपातितम् ॥

capalākṣaḥ kilātīva priyas te madhusūdana । sutaṁ paśyasva tasyemaṁ brahmāstreṇa nipātitam ॥

कृतघ्नोऽयं नृशंसोऽयं यथास्य जनकस्तथा । यः पाण्डवीं श्रियं त्यक्त्वा गतोऽद्य यमसादनम् ॥

kr̥taghno ’yaṁ nr̥śaṁso ’yaṁ yathāsya janakas tathā । yaḥ pāṇḍavīṁ śriyaṁ tyaktvā gato ’dya yamasādanam ॥

मया चैतत्प्रतिज्ञातं रणमूर्धनि केशव । अभिमन्यौ हते वीर त्वामेष्याम्यचिरादिति ॥

mayā caitat pratijñātaṁ raṇamūrdhani keśava । abhimanyau hate vīra tvām eṣyāmy acirād iti ॥

तच्च नाकरवं कृष्ण नृशंसा जीवितप्रिया । इदानीमागतां तत्र किं नु वक्ष्यति फाल्गुनिः ॥

tac ca nākaravaṁ kr̥ṣṇa nr̥śaṁsā jīvitapriyā । idānīm āgatāṁ tatra kiṁ nu vakṣyati phālguniḥ ॥