Adhyāya 65

वैशंपायन उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु वासुदेवोऽपि वीर्यवान् । उपायाद्वृष्णिभिः सार्धं पुरं वारणसाह्वयम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । etasminn eva kāle tu vāsudevo ’pi vīryavān । upāyād vr̥ṣṇibhiḥ sārdhaṁ puraṁ vāraṇasāhvayam ॥

समयं वाजिमेधस्य विदित्वा पुरुषर्षभः । यथोक्तो धर्मपुत्रेण व्रजन्स स्वपुरीं प्रति ॥

samayaṁ vājimedhasya viditvā puruṣarṣabhaḥ । yathokto dharmaputreṇa vrajan sa svapurīṁ prati ॥

रौक्मिणेयेन सहितो युयुधानेन चैव ह । चारुदेष्णेन साम्बेन गदेन कृतवर्मणा ॥

raukmiṇeyena sahito yuyudhānena caiva ha । cārudeṣṇena sāmbena gadena kr̥tavarmaṇā ॥

सारणेन च वीरेण निशठेनोल्मुकेन च । बलदेवं पुरस्कृत्य सुभद्रासहितस्तदा ॥

sāraṇena ca vīreṇa niśaṭhenolmukena ca । baladevaṁ puraskr̥tya subhadrāsahitas tadā ॥

द्रौपदीमुत्तरां चैव पृथां चाप्यवलोककः । समाश्वासयितुं चापि क्षत्रिया निहतेश्वराः ॥

draupadīm uttarāṁ caiva pr̥thāṁ cāpy avalokakaḥ । samāśvāsayituṁ cāpi kṣatriyā nihateśvarāḥ ॥

तानागतान्समीक्ष्यैव धृतराष्ट्रो महीपतिः । प्रत्यगृह्णाद्यथान्यायं विदुरश्च महामनाः ॥

tān āgatān samīkṣyaiva dhr̥tarāṣṭro mahīpatiḥ । pratyagr̥hṇād yathānyāyaṁ viduraś ca mahāmanāḥ ॥

तत्रैव न्यवसत्कृष्णः स्वर्चितः पुरुषर्षभः । विदुरेण महातेजास्तथैव च युयुत्सुना ॥

tatraiva nyavasat kr̥ṣṇaḥ svarcitaḥ puruṣarṣabhaḥ । vidureṇa mahātejās tathaiva ca yuyutsunā ॥

वसत्सु वृष्णिवीरेषु तत्राथ जनमेजय । जज्ञे तव पिता राजन्परिक्षित्परवीरहा ॥

vasatsu vr̥ṣṇivīreṣu tatrātha janamejaya । jajñe tava pitā rājan parikṣit paravīrahā ॥

स तु राजा महाराज ब्रह्मास्त्रेणाभिपीडितः । शवो बभूव निश्चेष्टो हर्षशोकविवर्धनः ॥

sa tu rājā mahārāja brahmāstreṇābhipīḍitaḥ । śavo babhūva niśceṣṭo harṣaśokavivardhanaḥ ॥

हृष्टानां सिंहनादेन जनानां तत्र निस्वनः । आविश्य प्रदिशः सर्वाः पुनरेव व्युपारमत् ॥

hr̥ṣṭānāṁ siṁhanādena janānāṁ tatra nisvanaḥ । āviśya pradiśaḥ sarvāḥ punar eva vyupāramat ॥

ततः सोऽतित्वरः कृष्णो विवेशान्तःपुरं तदा । युयुधानद्वितीयो वै व्यथितेन्द्रियमानसः ॥

tataḥ so ’titvaraḥ kr̥ṣṇo viveśāntaḥpuraṁ tadā । yuyudhānadvitīyo vai vyathitendriyamānasaḥ ॥

ततस्त्वरितमायान्तीं ददर्श स्वां पितृष्वसाम् । क्रोशन्तीमभिधावेति वासुदेवं पुनः पुनः ॥

tatas tvaritam āyāntīṁ dadarśa svāṁ pitr̥ṣvasām । krośantīm abhidhāveti vāsudevaṁ punaḥ punaḥ ॥

पृष्ठतो द्रौपदीं चैव सुभद्रां च यशस्विनीम् । सविक्रोशं सकरुणं बान्धवानां स्त्रियो नृप ॥

pr̥ṣṭhato draupadīṁ caiva subhadrāṁ ca yaśasvinīm । savikrośaṁ sakaruṇaṁ bāndhavānāṁ striyo nr̥pa ॥

ततः कृष्णं समासाद्य कुन्ती राजसुता तदा । प्रोवाच राजशार्दूल बाष्पगद्गदया गिरा ॥

tataḥ kr̥ṣṇaṁ samāsādya kuntī rājasutā tadā । provāca rājaśārdūla bāṣpagadgadayā girā ॥

वासुदेव महाबाहो सुप्रजा देवकी त्वया । त्वं नो गतिः प्रतिष्ठा च त्वदायत्तमिदं कुलम् ॥

vāsudeva mahābāho suprajā devakī tvayā । tvaṁ no gatiḥ pratiṣṭhā ca tvadāyattam idaṁ kulam ॥

यदुप्रवीर योऽयं ते स्वस्रीयस्यात्मजः प्रभो । अश्वत्थाम्ना हतो जातस्तमुज्जीवय केशव ॥

yadupravīra yo ’yaṁ te svasrīyasyātmajaḥ prabho । aśvatthāmnā hato jātas tam ujjīvaya keśava ॥

त्वया ह्येतत्प्रतिज्ञातमैषीके यदुनन्दन । अहं संजीवयिष्यामि मृतं जातमिति प्रभो ॥

tvayā hy etat pratijñātam aiṣīke yadunandana । ahaṁ saṁjīvayiṣyāmi mr̥taṁ jātam iti prabho ॥

सोऽयं जातो मृतस्तात पश्यैनं पुरुषर्षभ । उत्तरां च सुभद्रां च द्रौपदीं मां च माधव ॥

so ’yaṁ jāto mr̥tas tāta paśyainaṁ puruṣarṣabha । uttarāṁ ca subhadrāṁ ca draupadīṁ māṁ ca mādhava ॥

धर्मपुत्रं च भीमं च फल्गुनं नकुलं तथा । सहदेवं च दुर्धर्ष सर्वान्नस्त्रातुमर्हसि ॥

dharmaputraṁ ca bhīmaṁ ca phalgunaṁ nakulaṁ tathā । sahadevaṁ ca durdharṣa sarvān nas trātum arhasi ॥

अस्मिन्प्राणाः समायत्ताः पाण्डवानां ममैव च । पाण्डोश्च पिण्डो दाशार्ह तथैव श्वशुरस्य मे ॥

asmin prāṇāḥ samāyattāḥ pāṇḍavānāṁ mamaiva ca । pāṇḍoś ca piṇḍo dāśārha tathaiva śvaśurasya me ॥

अभिमन्योश्च भद्रं ते प्रियस्य सदृशस्य च । प्रियमुत्पादयाद्य त्वं प्रेतस्यापि जनार्दन ॥

abhimanyoś ca bhadraṁ te priyasya sadr̥śasya ca । priyam utpādayādya tvaṁ pretasyāpi janārdana ॥

उत्तरा हि प्रियोक्तं वै कथयत्यरिसूदन । अभिमन्योर्वचः कृष्ण प्रियत्वात्ते न संशयः ॥

uttarā hi priyoktaṁ vai kathayaty arisūdana । abhimanyor vacaḥ kr̥ṣṇa priyatvāt te na saṁśayaḥ ॥

अब्रवीत्किल दाशार्ह वैराटीमार्जुनिः पुरा । मातुलस्य कुलं भद्रे तव पुत्रो गमिष्यति ॥

abravīt kila dāśārha vairāṭīm ārjuniḥ purā । mātulasya kulaṁ bhadre tava putro gamiṣyati ॥

गत्वा वृष्ण्यन्धककुलं धनुर्वेदं ग्रहीष्यति । अस्त्राणि च विचित्राणि नीतिशास्त्रं च केवलम् ॥

gatvā vr̥ṣṇyandhakakulaṁ dhanurvedaṁ grahīṣyati । astrāṇi ca vicitrāṇi nītiśāstraṁ ca kevalam ॥

इत्येतत्प्रणयात्तात सौभद्रः परवीरहा । कथयामास दुर्धर्षस्तथा चैतन्न संशयः ॥

ity etat praṇayāt tāta saubhadraḥ paravīrahā । kathayām āsa durdharṣas tathā caitan na saṁśayaḥ ॥

तास्त्वां वयं प्रणम्येह याचामो मधुसूदन । कुलस्यास्य हितार्थं त्वं कुरु कल्याणमुत्तमम् ॥

tās tvāṁ vayaṁ praṇamyeha yācāmo madhusūdana । kulasyāsya hitārthaṁ tvaṁ kuru kalyāṇam uttamam ॥

एवमुक्त्वा तु वार्ष्णेयं पृथा पृथुललोचना । उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्ता ताश्चान्याः प्रापतन्भुवि ॥

evam uktvā tu vārṣṇeyaṁ pr̥thā pr̥thulalocanā । ucchritya bāhū duḥkhārtā tāś cānyāḥ prāpatan bhuvi ॥

अब्रुवंश्च महाराज सर्वाः सास्राविलेक्षणाः । स्वस्रीयो वासुदेवस्य मृतो जात इति प्रभो ॥

abruvaṁś ca mahārāja sarvāḥ sāsrāvilekṣaṇāḥ । svasrīyo vāsudevasya mr̥to jāta iti prabho ॥

एवमुक्ते ततः कुन्तीं प्रत्यगृह्णाज्जनार्दनः । भूमौ निपतितां चैनां सान्त्वयामास भारत ॥

evam ukte tataḥ kuntīṁ pratyagr̥hṇāj janārdanaḥ । bhūmau nipatitāṁ caināṁ sāntvayām āsa bhārata ॥