40.1MBH-14-40-1
ब्रह्मोवाच । अव्यक्तात्पूर्वमुत्पन्नो महानात्मा महामतिः । आदिर्गुणानां सर्वेषां प्रथमः सर्ग उच्यते ॥
brahmovāca । avyaktāt pūrvam utpanno mahān ātmā mahāmatiḥ । ādir guṇānāṁ sarveṣāṁ prathamaḥ sarga ucyate ॥
Aśvamedhika Parva · Adhyaya 14.40
Adhyāya 40
अध्यायः 40
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §40–42 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
40.2MBH-14-40-2
महानात्मा मतिर्विष्णुर्विश्वः शंभुश्च वीर्यवान् । बुद्धिः प्रज्ञोपलब्धिश्च तथा ख्यातिर्धृतिः स्मृतिः ॥
mahān ātmā matir viṣṇur viśvaḥ śaṁbhuś ca vīryavān । buddhiḥ prajñopalabdhiś ca tathā khyātir dhr̥tiḥ smr̥tiḥ ॥
40.3MBH-14-40-3
पर्यायवाचकैः शब्दैर्महानात्मा विभाव्यते । तं जानन्ब्राह्मणो विद्वान्न प्रमोहं निगच्छति ॥
paryāyavācakaiḥ śabdair mahān ātmā vibhāvyate । taṁ jānan brāhmaṇo vidvān na pramohaṁ nigacchati ॥
40.4MBH-14-40-4
सर्वतःपाणिपादश्च सर्वतोक्षिशिरोमुखः । सर्वतःश्रुतिमाँल्लोके सर्वं व्याप्य स तिष्ठति ॥
sarvataḥpāṇipādaś ca sarvatokṣiśiromukhaḥ । sarvataḥśrutimām̐l loke sarvaṁ vyāpya sa tiṣṭhati ॥
40.5MBH-14-40-5
महाप्रभार्चिः पुरुषः सर्वस्य हृदि निश्रितः । अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिरव्ययः ॥
mahāprabhārciḥ puruṣaḥ sarvasya hr̥di niśritaḥ । aṇimā laghimā prāptir īśāno jyotir avyayaḥ ॥
40.6MBH-14-40-6
तत्र बुद्धिमतां लोकाः संन्यासनिरताश्च ये । ध्यानिनो नित्ययोगाश्च सत्यसंधा जितेन्द्रियाः ॥
tatra buddhimatāṁ lokāḥ saṁnyāsaniratāś ca ye । dhyānino nityayogāś ca satyasaṁdhā jitendriyāḥ ॥
40.7MBH-14-40-7
ज्ञानवन्तश्च ये केचिदलुब्धा जितमन्यवः । प्रसन्नमनसो धीरा निर्ममा निरहंकृताः । विमुक्ताः सर्व एवैते महत्त्वमुपयान्ति वै ॥
jñānavantaś ca ye ke cid alubdhā jitamanyavaḥ । prasannamanaso dhīrā nirmamā nirahaṁkr̥tāḥ । vimuktāḥ sarva evaite mahattvam upayānti vai ॥
40.8MBH-14-40-8
आत्मनो महतो वेद यः पुण्यां गतिमुत्तमाम् । स धीरः सर्वलोकेषु न मोहमधिगच्छति । विष्णुरेवादिसर्गेषु स्वयंभूर्भवति प्रभुः ॥
ātmano mahato veda yaḥ puṇyāṁ gatim uttamām । sa dhīraḥ sarvalokeṣu na moham adhigacchati । viṣṇur evādisargeṣu svayaṁbhūr bhavati prabhuḥ ॥
40.9MBH-14-40-9
एवं हि यो वेद गुहाशयं प्रभुं; नरः पुराणं पुरुषं विश्वरूपम् । हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं; स बुद्धिमान्बुद्धिमतीत्य तिष्ठति ॥
evaṁ hi yo veda guhāśayaṁ prabhuṁ; naraḥ purāṇaṁ puruṣaṁ viśvarūpam । hiraṇmayaṁ buddhimatāṁ parāṁ gatiṁ; sa buddhimān buddhim atītya tiṣṭhati ॥