Adhyāya 38

ब्रह्मोवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि तृतीयं गुणमुत्तमम् । सर्वभूतहितं लोके सतां धर्ममनिन्दितम् ॥

brahmovāca । ataḥ paraṁ pravakṣyāmi tr̥tīyaṁ guṇam uttamam । sarvabhūtahitaṁ loke satāṁ dharmam aninditam ॥

आनन्दः प्रीतिरुद्रेकः प्राकाश्यं सुखमेव च । अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः श्रद्दधानता ॥

ānandaḥ prītir udrekaḥ prākāśyaṁ sukham eva ca । akārpaṇyam asaṁrambhaḥ saṁtoṣaḥ śraddadhānatā ॥

क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम् । अक्रोधश्चानसूया च शौचं दाक्ष्यं पराक्रमः ॥

kṣamā dhr̥tir ahiṁsā ca samatā satyam ārjavam । akrodhaś cānasūyā ca śaucaṁ dākṣyaṁ parākramaḥ ॥

मुधा ज्ञानं मुधा वृत्तं मुधा सेवा मुधा श्रमः । एवं यो युक्तधर्मः स्यात्सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते ॥

mudhā jñānaṁ mudhā vr̥ttaṁ mudhā sevā mudhā śramaḥ । evaṁ yo yuktadharmaḥ syāt so ’mutrānantyam aśnute ॥

निर्ममो निरहंकारो निराशीः सर्वतः समः । अकामहत इत्येष सतां धर्मः सनातनः ॥

nirmamo nirahaṁkāro nirāśīḥ sarvataḥ samaḥ । akāmahata ity eṣa satāṁ dharmaḥ sanātanaḥ ॥

विश्रम्भो ह्रीस्तितिक्षा च त्यागः शौचमतन्द्रिता । आनृशंस्यमसंमोहो दया भूतेष्वपैशुनम् ॥

viśrambho hrīs titikṣā ca tyāgaḥ śaucam atandritā । ānr̥śaṁsyam asaṁmoho dayā bhūteṣv apaiśunam ॥

हर्षस्तुष्टिर्विस्मयश्च विनयः साधुवृत्तता । शान्तिकर्म विशुद्धिश्च शुभा बुद्धिर्विमोचनम् ॥

harṣas tuṣṭir vismayaś ca vinayaḥ sādhuvr̥ttatā । śāntikarma viśuddhiś ca śubhā buddhir vimocanam ॥

उपेक्षा ब्रह्मचर्यं च परित्यागश्च सर्वशः । निर्ममत्वमनाशीस्त्वमपरिक्रीतधर्मता ॥

upekṣā brahmacaryaṁ ca parityāgaś ca sarvaśaḥ । nirmamatvam anāśīstvam aparikrītadharmatā ॥

मुधा दानं मुधा यज्ञो मुधाधीतं मुधा व्रतम् । मुधा प्रतिग्रहश्चैव मुधा धर्मो मुधा तपः ॥

mudhā dānaṁ mudhā yajño mudhādhītaṁ mudhā vratam । mudhā pratigrahaś caiva mudhā dharmo mudhā tapaḥ ॥

एवंवृत्तास्तु ये केचिल्लोकेऽस्मिन्सत्त्वसंश्रयाः । ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्थास्ते धीराः साधुदर्शिनः ॥

evaṁvr̥ttās tu ye ke cil loke ’smin sattvasaṁśrayāḥ । brāhmaṇā brahmayonisthās te dhīrāḥ sādhudarśinaḥ ॥

हित्वा सर्वाणि पापानि निःशोका ह्यजरामराः । दिवं प्राप्य तु ते धीराः कुर्वते वै ततस्ततः ॥

hitvā sarvāṇi pāpāni niḥśokā hy ajarāmarāḥ । divaṁ prāpya tu te dhīrāḥ kurvate vai tatas tataḥ ॥

ईशित्वं च वशित्वं च लघुत्वं मनसश्च ते । विकुर्वते महात्मानो देवास्त्रिदिवगा इव ॥

īśitvaṁ ca vaśitvaṁ ca laghutvaṁ manasaś ca te । vikurvate mahātmāno devās tridivagā iva ॥

ऊर्ध्वस्रोतस इत्येते देवा वैकारिकाः स्मृताः । विकुर्वते प्रकृत्या वै दिवं प्राप्तास्ततस्ततः । यद्यदिच्छन्ति तत्सर्वं भजन्ते विभजन्ति च ॥

ūrdhvasrotasa ity ete devā vaikārikāḥ smr̥tāḥ । vikurvate prakr̥tyā vai divaṁ prāptās tatas tataḥ । yad yad icchanti tat sarvaṁ bhajante vibhajanti ca ॥

इत्येतत्सात्त्विकं वृत्तं कथितं वो द्विजर्षभाः । एतद्विज्ञाय विधिवल्लभते यद्यदिच्छति ॥

ity etat sāttvikaṁ vr̥ttaṁ kathitaṁ vo dvijarṣabhāḥ । etad vijñāya vidhival labhate yad yad icchati ॥

प्रकीर्तिताः सत्त्वगुणा विशेषतो; यथावदुक्तं गुणवृत्तमेव च । नरस्तु यो वेद गुणानिमान्सदा; गुणान्स भुङ्क्ते न गुणैः स भुज्यते ॥

prakīrtitāḥ sattvaguṇā viśeṣato; yathāvad uktaṁ guṇavr̥ttam eva ca । naras tu yo veda guṇān imān sadā; guṇān sa bhuṅkte na guṇaiḥ sa bhujyate ॥