Adhyāya 29

ब्राह्मण उवाच । अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । कार्तवीर्यस्य संवादं समुद्रस्य च भामिनि ॥

brāhmaṇa uvāca । atrāpy udāharantīmam itihāsaṁ purātanam । kārtavīryasya saṁvādaṁ samudrasya ca bhāmini ॥

कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रवान् । येन सागरपर्यन्ता धनुषा निर्जिता मही ॥

kārtavīryārjuno nāma rājā bāhusahasravān । yena sāgaraparyantā dhanuṣā nirjitā mahī ॥

स कदाचित्समुद्रान्ते विचरन्बलदर्पितः । अवाकिरच्छरशतैः समुद्रमिति नः श्रुतम् ॥

sa kadā cit samudrānte vicaran baladarpitaḥ । avākirac charaśataiḥ samudram iti naḥ śrutam ॥

तं समुद्रो नमस्कृत्य कृताञ्जलिरुवाच ह । मा मुञ्च वीर नाराचान्ब्रूहि किं करवाणि ते ॥

taṁ samudro namaskr̥tya kr̥tāñjalir uvāca ha । mā muñca vīra nārācān brūhi kiṁ karavāṇi te ॥

मदाश्रयाणि भूतानि त्वद्विसृष्टैर्महेषुभिः । वध्यन्ते राजशार्दूल तेभ्यो देह्यभयं विभो ॥

madāśrayāṇi bhūtāni tvadvisr̥ṣṭair maheṣubhiḥ । vadhyante rājaśārdūla tebhyo dehy abhayaṁ vibho ॥

अर्जुन उवाच । मत्समो यदि संग्रामे शरासनधरः क्वचित् । विद्यते तं ममाचक्ष्व यः समासीत मां मृधे ॥

arjuna uvāca । matsamo yadi saṁgrāme śarāsanadharaḥ kva cit । vidyate taṁ mamācakṣva yaḥ samāsīta māṁ mr̥dhe ॥

समुद्र उवाच । महर्षिर्जमदग्निस्ते यदि राजन्परिश्रुतः । तस्य पुत्रस्तवातिथ्यं यथावत्कर्तुमर्हति ॥

samudra uvāca । maharṣir jamadagnis te yadi rājan pariśrutaḥ । tasya putras tavātithyaṁ yathāvat kartum arhati ॥

ततः स राजा प्रययौ क्रोधेन महता वृतः । स तमाश्रममागम्य राममेवान्वपद्यत ॥

tataḥ sa rājā prayayau krodhena mahatā vr̥taḥ । sa tam āśramam āgamya rāmam evānvapadyata ॥

स रामप्रतिकूलानि चकार सह बन्धुभिः । आयासं जनयामास रामस्य च महात्मनः ॥

sa rāmapratikūlāni cakāra saha bandhubhiḥ । āyāsaṁ janayām āsa rāmasya ca mahātmanaḥ ॥

ततस्तेजः प्रजज्वाल रामस्यामिततेजसः । प्रदहद्रिपुसैन्यानि तदा कमललोचने ॥

tatas tejaḥ prajajvāla rāmasyāmitatejasaḥ । pradahad ripusainyāni tadā kamalalocane ॥

ततः परशुमादाय स तं बाहुसहस्रिणम् । चिच्छेद सहसा रामो बाहुशाखमिव द्रुमम् ॥

tataḥ paraśum ādāya sa taṁ bāhusahasriṇam । ciccheda sahasā rāmo bāhuśākham iva drumam ॥

तं हतं पतितं दृष्ट्वा समेताः सर्वबान्धवाः । असीनादाय शक्तीश्च भार्गवं पर्यवारयन् ॥

taṁ hataṁ patitaṁ dr̥ṣṭvā sametāḥ sarvabāndhavāḥ । asīn ādāya śaktīś ca bhārgavaṁ paryavārayan ॥

रामोऽपि धनुरादाय रथमारुह्य सत्वरः । विसृजञ्शरवर्षाणि व्यधमत्पार्थिवं बलम् ॥

rāmo ’pi dhanur ādāya ratham āruhya satvaraḥ । visr̥jañ śaravarṣāṇi vyadhamat pārthivaṁ balam ॥

ततस्तु क्षत्रियाः केचिज्जमदग्निं निहत्य च । विविशुर्गिरिदुर्गाणि मृगाः सिंहार्दिता इव ॥

tatas tu kṣatriyāḥ ke cij jamadagniṁ nihatya ca । viviśur giridurgāṇi mr̥gāḥ siṁhārditā iva ॥

तेषां स्वविहितं कर्म तद्भयान्नानुतिष्ठताम् । प्रजा वृषलतां प्राप्ता ब्राह्मणानामदर्शनात् ॥

teṣāṁ svavihitaṁ karma tadbhayān nānutiṣṭhatām । prajā vr̥ṣalatāṁ prāptā brāhmaṇānām adarśanāt ॥

त एते द्रमिडाः काशाः पुण्ड्राश्च शबरैः सह । वृषलत्वं परिगता व्युत्थानात्क्षत्रधर्मतः ॥

ta ete dramiḍāḥ kāśāḥ puṇḍrāś ca śabaraiḥ saha । vr̥ṣalatvaṁ parigatā vyutthānāt kṣatradharmataḥ ॥

ततस्तु हतवीरासु क्षत्रियासु पुनः पुनः । द्विजैरुत्पादितं क्षत्रं जामदग्न्यो न्यकृन्तत ॥

tatas tu hatavīrāsu kṣatriyāsu punaḥ punaḥ । dvijair utpāditaṁ kṣatraṁ jāmadagnyo nyakr̥ntata ॥

एकविंशतिमेधान्ते रामं वागशरीरिणी । दिव्या प्रोवाच मधुरा सर्वलोकपरिश्रुता ॥

ekaviṁśatimedhānte rāmaṁ vāg aśarīriṇī । divyā provāca madhurā sarvalokapariśrutā ॥

राम राम निवर्तस्व कं गुणं तात पश्यसि । क्षत्रबन्धूनिमान्प्राणैर्विप्रयोज्य पुनः पुनः ॥

rāma rāma nivartasva kaṁ guṇaṁ tāta paśyasi । kṣatrabandhūn imān prāṇair viprayojya punaḥ punaḥ ॥

तथैव तं महात्मानमृचीकप्रमुखास्तदा । पितामहा महाभाग निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन् ॥

tathaiva taṁ mahātmānam r̥cīkapramukhās tadā । pitāmahā mahābhāga nivartasvety athābruvan ॥

पितुर्वधममृष्यंस्तु रामः प्रोवाच तानृषीन् । नार्हन्तीह भवन्तो मां निवारयितुमित्युत ॥

pitur vadham amr̥ṣyaṁs tu rāmaḥ provāca tān r̥ṣīn । nārhantīha bhavanto māṁ nivārayitum ity uta ॥

पितर ऊचुः । नार्हसे क्षत्रबन्धूंस्त्वं निहन्तुं जयतां वर । न हि युक्तं त्वया हन्तुं ब्राह्मणेन सता नृपान् ॥

pitara ūcuḥ । nārhase kṣatrabandhūṁs tvaṁ nihantuṁ jayatāṁ vara । na hi yuktaṁ tvayā hantuṁ brāhmaṇena satā nr̥pān ॥