Adhyāya 30

पितर ऊचुः । अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । श्रुत्वा च तत्तथा कार्यं भवता द्विजसत्तम ॥

pitara ūcuḥ । atrāpy udāharantīmam itihāsaṁ purātanam । śrutvā ca tat tathā kāryaṁ bhavatā dvijasattama ॥

अलर्को नाम राजर्षिरभवत्सुमहातपाः । धर्मज्ञः सत्यसंधश्च महात्मा सुमहाव्रतः ॥

alarko nāma rājarṣir abhavat sumahātapāḥ । dharmajñaḥ satyasaṁdhaś ca mahātmā sumahāvrataḥ ॥

स सागरान्तां धनुषा विनिर्जित्य महीमिमाम् । कृत्वा सुदुष्करं कर्म मनः सूक्ष्मे समादधे ॥

sa sāgarāntāṁ dhanuṣā vinirjitya mahīm imām । kr̥tvā suduṣkaraṁ karma manaḥ sūkṣme samādadhe ॥

स्थितस्य वृक्षमूलेऽथ तस्य चिन्ता बभूव ह । उत्सृज्य सुमहद्राज्यं सूक्ष्मं प्रति महामते ॥

sthitasya vr̥kṣamūle ’tha tasya cintā babhūva ha । utsr̥jya sumahad rājyaṁ sūkṣmaṁ prati mahāmate ॥

अलर्क उवाच । मनसो मे बलं जातं मनो जित्वा ध्रुवो जयः । अन्यत्र बाणानस्यामि शत्रुभिः परिवारितः ॥

alarka uvāca । manaso me balaṁ jātaṁ mano jitvā dhruvo jayaḥ । anyatra bāṇān asyāmi śatrubhiḥ parivāritaḥ ॥

यदिदं चापलान्मूर्तेः सर्वमेतच्चिकीर्षति । मनः प्रति सुतीक्ष्णाग्रानहं मोक्ष्यामि सायकान् ॥

yad idaṁ cāpalān mūrteḥ sarvam etac cikīrṣati । manaḥ prati sutīkṣṇāgrān ahaṁ mokṣyāmi sāyakān ॥

मन उवाच । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथंचन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥

mana uvāca । neme bāṇās tariṣyanti mām alarka kathaṁ cana । tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ॥

अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥

anyān bāṇān samīkṣasva yais tvaṁ māṁ sūdayiṣyasi । tac chrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ॥

अलर्क उवाच । आघ्राय सुबहून्गन्धांस्तानेव प्रतिगृध्यति । तस्माद्घ्राणं प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥

alarka uvāca । āghrāya subahūn gandhāṁs tān eva pratigr̥dhyati । tasmād ghrāṇaṁ prati śarān pratimokṣyāmy ahaṁ śitān ॥

घ्राण उवाच । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथंचन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥

ghrāṇa uvāca । neme bāṇās tariṣyanti mām alarka kathaṁ cana । tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ॥

अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥

anyān bāṇān samīkṣasva yais tvaṁ māṁ sūdayiṣyasi । tac chrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ॥

अलर्क उवाच । इयं स्वादून्रसान्भुक्त्वा तानेव प्रतिगृध्यति । तस्माज्जिह्वां प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥

alarka uvāca । iyaṁ svādūn rasān bhuktvā tān eva pratigr̥dhyati । tasmāj jihvāṁ prati śarān pratimokṣyāmy ahaṁ śitān ॥

जिह्वोवाच । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथंचन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥

jihvovāca । neme bāṇās tariṣyanti mām alarka kathaṁ cana । tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ॥

अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥

anyān bāṇān samīkṣasva yais tvaṁ māṁ sūdayiṣyasi । tac chrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ॥

अलर्क उवाच । स्पृष्ट्वा त्वग्विविधान्स्पर्शांस्तानेव प्रतिगृध्यति । तस्मात्त्वचं पाटयिष्ये विविधैः कङ्कपत्रिभिः ॥

alarka uvāca । spr̥ṣṭvā tvag vividhān sparśāṁs tān eva pratigr̥dhyati । tasmāt tvacaṁ pāṭayiṣye vividhaiḥ kaṅkapatribhiḥ ॥

त्वगुवाच । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथंचन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥

tvag uvāca । neme bāṇās tariṣyanti mām alarka kathaṁ cana । tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ॥

अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥

anyān bāṇān samīkṣasva yais tvaṁ māṁ sūdayiṣyasi । tac chrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ॥

अलर्क उवाच । श्रुत्वा वै विविधाञ्शब्दांस्तानेव प्रतिगृध्यति । तस्माच्छ्रोत्रं प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥

alarka uvāca । śrutvā vai vividhāñ śabdāṁs tān eva pratigr̥dhyati । tasmāc chrotraṁ prati śarān pratimokṣyāmy ahaṁ śitān ॥

श्रोत्र उवाच । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथंचन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति ततो हास्यसि जीवितम् ॥

śrotra uvāca । neme bāṇās tariṣyanti mām alarka kathaṁ cana । tavaiva marma bhetsyanti tato hāsyasi jīvitam ॥

अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥

anyān bāṇān samīkṣasva yais tvaṁ māṁ sūdayiṣyasi । tac chrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ॥

अलर्क उवाच । दृष्ट्वा वै विविधान्भावांस्तानेव प्रतिगृध्यति । तस्माच्चक्षुः प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥

alarka uvāca । dr̥ṣṭvā vai vividhān bhāvāṁs tān eva pratigr̥dhyati । tasmāc cakṣuḥ prati śarān pratimokṣyāmy ahaṁ śitān ॥

चक्षुरुवाच । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथंचन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥

cakṣur uvāca । neme bāṇās tariṣyanti mām alarka kathaṁ cana । tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ॥

अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥

anyān bāṇān samīkṣasva yais tvaṁ māṁ sūdayiṣyasi । tac chrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ॥

अलर्क उवाच । इयं निष्ठा बहुविधा प्रज्ञया त्वध्यवस्यति । तस्माद्बुद्धिं प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥

alarka uvāca । iyaṁ niṣṭhā bahuvidhā prajñayā tv adhyavasyati । tasmād buddhiṁ prati śarān pratimokṣyāmy ahaṁ śitān ॥

बुद्धिरुवाच । नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथंचन । तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥

buddhir uvāca । neme bāṇās tariṣyanti mām alarka kathaṁ cana । tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ॥

पितर ऊचुः । ततोऽलर्कस्तपो घोरमास्थायाथ सुदुष्करम् । नाध्यगच्छत्परं शक्त्या बाणमेतेषु सप्तसु । सुसमाहितचेतास्तु ततोऽचिन्तयत प्रभुः ॥

pitara ūcuḥ । tato ’larkas tapo ghoram āsthāyātha suduṣkaram । nādhyagacchat paraṁ śaktyā bāṇam eteṣu saptasu । susamāhitacetās tu tato ’cintayata prabhuḥ ॥

स विचिन्त्य चिरं कालमलर्को द्विजसत्तम । नाध्यगच्छत्परं श्रेयो योगान्मतिमतां वरः ॥

sa vicintya ciraṁ kālam alarko dvijasattama । nādhyagacchat paraṁ śreyo yogān matimatāṁ varaḥ ॥

स एकाग्रं मनः कृत्वा निश्चलो योगमास्थितः । इन्द्रियाणि जघानाशु बाणेनैकेन वीर्यवान् । योगेनात्मानमाविश्य संसिद्धिं परमां ययौ ॥

sa ekāgraṁ manaḥ kr̥tvā niścalo yogam āsthitaḥ । indriyāṇi jaghānāśu bāṇenaikena vīryavān । yogenātmānam āviśya saṁsiddhiṁ paramāṁ yayau ॥

विस्मितश्चापि राजर्षिरिमां गाथां जगाद ह । अहो कष्टं यदस्माभिः पूर्वं राज्यमनुष्ठितम् । इति पश्चान्मया ज्ञातं योगान्नास्ति परं सुखम् ॥

vismitaś cāpi rājarṣir imāṁ gāthāṁ jagāda ha । aho kaṣṭaṁ yad asmābhiḥ pūrvaṁ rājyam anuṣṭhitam । iti paścān mayā jñātaṁ yogān nāsti paraṁ sukham ॥

इति त्वमपि जानीहि राम मा क्षत्रियाञ्जहि । तपो घोरमुपातिष्ठ ततः श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥

iti tvam api jānīhi rāma mā kṣatriyāñ jahi । tapo ghoram upātiṣṭha tataḥ śreyo ’bhipatsyase ॥

ब्राह्मण उवाच । इत्युक्तः स तपो घोरं जामदग्न्यः पितामहैः । आस्थितः सुमहाभागो ययौ सिद्धिं च दुर्गमाम् ॥

brāhmaṇa uvāca । ity uktaḥ sa tapo ghoraṁ jāmadagnyaḥ pitāmahaiḥ । āsthitaḥ sumahābhāgo yayau siddhiṁ ca durgamām ॥