12.1MBH-14-12-1
वासुदेव उवाच । द्विविधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथा । परस्परं तयोर्जन्म निर्द्वंद्वं नोपलभ्यते ॥
vāsudeva uvāca । dvividho jāyate vyādhiḥ śārīro mānasas tathā । parasparaṁ tayor janma nirdvaṁdvaṁ nopalabhyate ॥
Aśvamedhika Parva · Adhyaya 14.12
Adhyāya 12
अध्यायः 12
Who speaks here वासुदेव vāsudeva
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §11–13 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
12.2MBH-14-12-2
शरीरे जायते व्याधिः शारीरो नात्र संशयः । मानसो जायते व्याधिर्मनस्येवेति निश्चयः ॥
śarīre jāyate vyādhiḥ śārīro nātra saṁśayaḥ । mānaso jāyate vyādhir manasy eveti niścayaḥ ॥
12.3MBH-14-12-3
शीतोष्णे चैव वायुश्च गुणा राजञ्शरीरजाः । तेषां गुणानां साम्यं चेत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् । उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं च बाध्यते ॥
śītoṣṇe caiva vāyuś ca guṇā rājañ śarīrajāḥ । teṣāṁ guṇānāṁ sāmyaṁ cet tad āhuḥ svasthalakṣaṇam । uṣṇena bādhyate śītaṁ śītenoṣṇaṁ ca bādhyate ॥
12.4MBH-14-12-4
सत्त्वं रजस्तमश्चेति त्रयस्त्वात्मगुणाः स्मृताः । तेषां गुणानां साम्यं चेत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् । तेषामन्यतमोत्सेके विधानमुपदिश्यते ॥
sattvaṁ rajas tamaś ceti trayas tv ātmaguṇāḥ smr̥tāḥ । teṣāṁ guṇānāṁ sāmyaṁ cet tad āhuḥ svasthalakṣaṇam । teṣām anyatamotseke vidhānam upadiśyate ॥
12.5MBH-14-12-5
हर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते । कश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुमिच्छति । कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुमिच्छति ॥
harṣeṇa bādhyate śoko harṣaḥ śokena bādhyate । kaś cid duḥkhe vartamānaḥ sukhasya smartum icchati । kaś cit sukhe vartamāno duḥkhasya smartum icchati ॥
12.6MBH-14-12-6
स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी सुसुखस्य वा । स्मर्तुमिच्छसि कौन्तेय दिष्टं हि बलवत्तरम् ॥
sa tvaṁ na duḥkhī duḥkhasya na sukhī susukhasya vā । smartum icchasi kaunteya diṣṭaṁ hi balavattaram ॥
12.7MBH-14-12-7
अथ वा ते स्वभावोऽयं येन पार्थावकृष्यसे । दृष्ट्वा सभागतां कृष्णामेकवस्त्रां रजस्वलाम् । मिषतां पाण्डवेयानां न तत्संस्मर्तुमिच्छसि ॥
atha vā te svabhāvo ’yaṁ yena pārthāvakr̥ṣyase । dr̥ṣṭvā sabhāgatāṁ kr̥ṣṇām ekavastrāṁ rajasvalām । miṣatāṁ pāṇḍaveyānāṁ na tat saṁsmartum icchasi ॥
12.8MBH-14-12-8
प्रव्राजनं च नगरादजिनैश्च विवासनम् । महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुमिच्छसि ॥
pravrājanaṁ ca nagarād ajinaiś ca vivāsanam । mahāraṇyanivāsaś ca na tasya smartum icchasi ॥
12.9MBH-14-12-9
जटासुरात्परिक्लेशश्चित्रसेनेन चाहवः । सैन्धवाच्च परिक्लेशो न तस्य स्मर्तुमिच्छसि ॥
jaṭāsurāt parikleśaś citrasenena cāhavaḥ । saindhavāc ca parikleśo na tasya smartum icchasi ॥
12.10MBH-14-12-10
पुनरज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधः । याज्ञसेन्यास्तदा पार्थ न तस्य स्मर्तुमिच्छसि ॥
punar ajñātacaryāyāṁ kīcakena padā vadhaḥ । yājñasenyās tadā pārtha na tasya smartum icchasi ॥
12.11MBH-14-12-11
यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धमासीदरिंदम । मनसैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् । तस्मादभ्युपगन्तव्यं युद्धाय भरतर्षभ ॥
yac ca te droṇabhīṣmābhyāṁ yuddham āsīd ariṁdama । manasaikena yoddhavyaṁ tat te yuddham upasthitam । tasmād abhyupagantavyaṁ yuddhāya bharatarṣabha ॥
12.12MBH-14-12-12
परमव्यक्तरूपस्य परं मुक्त्वा स्वकर्मभिः । यत्र नैव शरैः कार्यं न भृत्यैर्न च बन्धुभिः । आत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥
param avyaktarūpasya paraṁ muktvā svakarmabhiḥ । yatra naiva śaraiḥ kāryaṁ na bhr̥tyair na ca bandhubhiḥ । ātmanaikena yoddhavyaṁ tat te yuddham upasthitam ॥
12.13MBH-14-12-13
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे कामवस्थां गमिष्यसि । एतज्ज्ञात्वा तु कौन्तेय कृतकृत्यो भविष्यसि ॥
tasminn anirjite yuddhe kām avasthāṁ gamiṣyasi । etaj jñātvā tu kaunteya kr̥takr̥tyo bhaviṣyasi ॥
12.14MBH-14-12-14
एतां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानामागतिं गतिम् । पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम् ॥
etāṁ buddhiṁ viniścitya bhūtānām āgatiṁ gatim । pitr̥paitāmahe vr̥tte śādhi rājyaṁ yathocitam ॥