Adhyāya 11

वैशंपायन उवाच । इत्युक्ते नृपतौ तस्मिन्व्यासेनाद्भुतकर्मणा । वासुदेवो महातेजास्ततो वचनमाददे ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ity ukte nr̥patau tasmin vyāsenādbhutakarmaṇā । vāsudevo mahātejās tato vacanam ādade ॥

तं नृपं दीनमनसं निहतज्ञातिबान्धवम् । उपप्लुतमिवादित्यं सधूममिव पावकम् ॥

taṁ nr̥paṁ dīnamanasaṁ nihatajñātibāndhavam । upaplutam ivādityaṁ sadhūmam iva pāvakam ॥

निर्विण्णमनसं पार्थं ज्ञात्वा वृष्णिकुलोद्वहः । आश्वासयन्धर्मसुतं प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥

nirviṇṇamanasaṁ pārthaṁ jñātvā vr̥ṣṇikulodvahaḥ । āśvāsayan dharmasutaṁ pravaktum upacakrame ॥

वासुदेव उवाच । सर्वं जिह्मं मृत्युपदमार्जवं ब्रह्मणः पदम् । एतावाञ्ज्ञानविषयः किं प्रलापः करिष्यति ॥

vāsudeva uvāca । sarvaṁ jihmaṁ mr̥tyupadam ārjavaṁ brahmaṇaḥ padam । etāvāñ jñānaviṣayaḥ kiṁ pralāpaḥ kariṣyati ॥

नैव ते निष्ठितं कर्म नैव ते शत्रवो जिताः । कथं शत्रुं शरीरस्थमात्मानं नावबुध्यसे ॥

naiva te niṣṭhitaṁ karma naiva te śatravo jitāḥ । kathaṁ śatruṁ śarīrastham ātmānaṁ nāvabudhyase ॥

अत्र ते वर्तयिष्यामि यथाधर्मं यथाश्रुतम् । इन्द्रस्य सह वृत्रेण यथा युद्धमवर्तत ॥

atra te vartayiṣyāmi yathādharmaṁ yathāśrutam । indrasya saha vr̥treṇa yathā yuddham avartata ॥

वृत्रेण पृथिवी व्याप्ता पुरा किल नराधिप । दृष्ट्वा स पृथिवीं व्याप्तां गन्धस्य विषये हृते । धराहरणदुर्गन्धो विषयः समपद्यत ॥

vr̥treṇa pr̥thivī vyāptā purā kila narādhipa । dr̥ṣṭvā sa pr̥thivīṁ vyāptāṁ gandhasya viṣaye hr̥te । dharāharaṇadurgandho viṣayaḥ samapadyata ॥

शतक्रतुश्चुकोपाथ गन्धस्य विषये हृते । वृत्रस्य स ततः क्रुद्धो वज्रं घोरमवासृजत् ॥

śatakratuś cukopātha gandhasya viṣaye hr̥te । vr̥trasya sa tataḥ kruddho vajraṁ ghoram avāsr̥jat ॥

स वध्यमानो वज्रेण पृथिव्यां भूरितेजसा । विवेश सहसैवापो जग्राह विषयं ततः ॥

sa vadhyamāno vajreṇa pr̥thivyāṁ bhūritejasā । viveśa sahasaivāpo jagrāha viṣayaṁ tataḥ ॥

व्याप्तास्वथाप्सु वृत्रेण रसे च विषये हृते । शतक्रतुरभिक्रुद्धस्तासु वज्रमवासृजत् ॥

vyāptāsv athāpsu vr̥treṇa rase ca viṣaye hr̥te । śatakratur abhikruddhas tāsu vajram avāsr̥jat ॥

स वध्यमानो वज्रेण सलिले भूरितेजसा । विवेश सहसा ज्योतिर्जग्राह विषयं ततः ॥

sa vadhyamāno vajreṇa salile bhūritejasā । viveśa sahasā jyotir jagrāha viṣayaṁ tataḥ ॥

व्याप्ते ज्योतिषि वृत्रेण रूपेऽथ विषये हृते । शतक्रतुरभिक्रुद्धस्तत्र वज्रमवासृजत् ॥

vyāpte jyotiṣi vr̥treṇa rūpe ’tha viṣaye hr̥te । śatakratur abhikruddhas tatra vajram avāsr̥jat ॥

स वध्यमानो वज्रेण सुभृशं भूरितेजसा । विवेश सहसा वायुं जग्राह विषयं ततः ॥

sa vadhyamāno vajreṇa subhr̥śaṁ bhūritejasā । viveśa sahasā vāyuṁ jagrāha viṣayaṁ tataḥ ॥

व्याप्ते वायौ तु वृत्रेण स्पर्शेऽथ विषये हृते । शतक्रतुरभिक्रुद्धस्तत्र वज्रमवासृजत् ॥

vyāpte vāyau tu vr̥treṇa sparśe ’tha viṣaye hr̥te । śatakratur abhikruddhas tatra vajram avāsr̥jat ॥

स वध्यमानो वज्रेण तस्मिन्नमिततेजसा । आकाशमभिदुद्राव जग्राह विषयं ततः ॥

sa vadhyamāno vajreṇa tasminn amitatejasā । ākāśam abhidudrāva jagrāha viṣayaṁ tataḥ ॥

आकाशे वृत्रभूते च शब्दे च विषये हृते । शतक्रतुरभिक्रुद्धस्तत्र वज्रमवासृजत् ॥

ākāśe vr̥trabhūte ca śabde ca viṣaye hr̥te । śatakratur abhikruddhas tatra vajram avāsr̥jat ॥

स वध्यमानो वज्रेण तस्मिन्नमिततेजसा । विवेश सहसा शक्रं जग्राह विषयं ततः ॥

sa vadhyamāno vajreṇa tasminn amitatejasā । viveśa sahasā śakraṁ jagrāha viṣayaṁ tataḥ ॥

तस्य वृत्रगृहीतस्य मोहः समभवन्महान् । रथंतरेण तं तात वसिष्ठः प्रत्यबोधयत् ॥

tasya vr̥tragr̥hītasya mohaḥ samabhavan mahān । rathaṁtareṇa taṁ tāta vasiṣṭhaḥ pratyabodhayat ॥

ततो वृत्रं शरीरस्थं जघान भरतर्षभ । शतक्रतुरदृश्येन वज्रेणेतीह नः श्रुतम् ॥

tato vr̥traṁ śarīrasthaṁ jaghāna bharatarṣabha । śatakratur adr̥śyena vajreṇetīha naḥ śrutam ॥

इदं धर्मरहस्यं च शक्रेणोक्तं महर्षिषु । ऋषिभिश्च मम प्रोक्तं तन्निबोध नराधिप ॥

idaṁ dharmarahasyaṁ ca śakreṇoktaṁ maharṣiṣu । r̥ṣibhiś ca mama proktaṁ tan nibodha narādhipa ॥