Adhyāya 39

व्यास उवाच । भद्रे द्रक्ष्यसि गान्धारि पुत्रान्भ्रातॄन्सखींस्तथा । वधूश्च पतिभिः सार्धं निशि सुप्तोत्थिता इव ॥

vyāsa uvāca । bhadre drakṣyasi gāndhāri putrān bhrātr̥̄n sakhīṁs tathā । vadhūś ca patibhiḥ sārdhaṁ niśi suptotthitā iva ॥

कर्णं द्रक्ष्यति कुन्ती च सौभद्रं चापि यादवी । द्रौपदी पञ्च पुत्रांश्च पितॄन्भ्रातॄंस्तथैव च ॥

karṇaṁ drakṣyati kuntī ca saubhadraṁ cāpi yādavī । draupadī pañca putrāṁś ca pitr̥̄n bhrātr̥̄ṁs tathaiva ca ॥

पूर्वमेवैष हृदये व्यवसायोऽभवन्मम । यथास्मि चोदितो राज्ञा भवत्या पृथयैव च ॥

pūrvam evaiṣa hr̥daye vyavasāyo ’bhavan mama । yathāsmi codito rājñā bhavatyā pr̥thayaiva ca ॥

न ते शोच्या महात्मानः सर्व एव नरर्षभाः । क्षत्रधर्मपराः सन्तस्तथा हि निधनं गताः ॥

na te śocyā mahātmānaḥ sarva eva nararṣabhāḥ । kṣatradharmaparāḥ santas tathā hi nidhanaṁ gatāḥ ॥

भवितव्यमवश्यं तत्सुरकार्यमनिन्दिते । अवतेरुस्ततः सर्वे देवभागैर्महीतलम् ॥

bhavitavyam avaśyaṁ tat surakāryam anindite । avaterus tataḥ sarve devabhāgair mahītalam ॥

गन्धर्वाप्सरसश्चैव पिशाचा गुह्यराक्षसाः । तथा पुण्यजनाश्चैव सिद्धा देवर्षयोऽपि च ॥

gandharvāpsarasaś caiva piśācā guhyarākṣasāḥ । tathā puṇyajanāś caiva siddhā devarṣayo ’pi ca ॥

देवाश्च दानवाश्चैव तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः । त एते निधनं प्राप्ताः कुरुक्षेत्रे रणाजिरे ॥

devāś ca dānavāś caiva tathā brahmarṣayo ’malāḥ । ta ete nidhanaṁ prāptāḥ kurukṣetre raṇājire ॥

गन्धर्वराजो यो धीमान्धृतराष्ट्र इति श्रुतः । स एव मानुषे लोके धृतराष्ट्रः पतिस्तव ॥

gandharvarājo yo dhīmān dhr̥tarāṣṭra iti śrutaḥ । sa eva mānuṣe loke dhr̥tarāṣṭraḥ patis tava ॥

पाण्डुं मरुद्गणं विद्धि विशिष्टतममच्युतम् । धर्मस्यांशोऽभवत्क्षत्ता राजा चायं युधिष्ठिरः ॥

pāṇḍuṁ marudgaṇaṁ viddhi viśiṣṭatamam acyutam । dharmasyāṁśo ’bhavat kṣattā rājā cāyaṁ yudhiṣṭhiraḥ ॥

कलिं दुर्योधनं विद्धि शकुनिं द्वापरं तथा । दुःशासनादीन्विद्धि त्वं राक्षसाञ्शुभदर्शने ॥

kaliṁ duryodhanaṁ viddhi śakuniṁ dvāparaṁ tathā । duḥśāsanādīn viddhi tvaṁ rākṣasāñ śubhadarśane ॥

मरुद्गणाद्भीमसेनं बलवन्तमरिंदमम् । विद्धि च त्वं नरमृषिमिमं पार्थं धनंजयम् । नारायणं हृषीकेशमश्विनौ यमजावुभौ ॥

marudgaṇād bhīmasenaṁ balavantam ariṁdamam । viddhi ca tvaṁ naram r̥ṣim imaṁ pārthaṁ dhanaṁjayam । nārāyaṇaṁ hr̥ṣīkeśam aśvinau yamajāv ubhau ॥

द्विधा कृत्वात्मनो देहमादित्यं तपतां वरम् । लोकांश्च तापयानं वै विद्धि कर्णं च शोभने । यश्च वैरार्थमुद्भूतः संघर्षजननस्तथा ॥

dvidhā kr̥tvātmano deham ādityaṁ tapatāṁ varam । lokāṁś ca tāpayānaṁ vai viddhi karṇaṁ ca śobhane । yaś ca vairārtham udbhūtaḥ saṁgharṣajananas tathā ॥

यश्च पाण्डवदायादो हतः षड्भिर्महारथैः । स सोम इह सौभद्रो योगादेवाभवद्द्विधा ॥

yaś ca pāṇḍavadāyādo hataḥ ṣaḍbhir mahārathaiḥ । sa soma iha saubhadro yogād evābhavad dvidhā ॥

द्रौपद्या सह संभूतं धृष्टद्युम्नं च पावकात् । अग्नेर्भागं शुभं विद्धि राक्षसं तु शिखण्डिनम् ॥

draupadyā saha saṁbhūtaṁ dhr̥ṣṭadyumnaṁ ca pāvakāt । agner bhāgaṁ śubhaṁ viddhi rākṣasaṁ tu śikhaṇḍinam ॥

द्रोणं बृहस्पतेर्भागं विद्धि द्रौणिं च रुद्रजम् । भीष्मं च विद्धि गाङ्गेयं वसुं मानुषतां गतम् ॥

droṇaṁ br̥haspater bhāgaṁ viddhi drauṇiṁ ca rudrajam । bhīṣmaṁ ca viddhi gāṅgeyaṁ vasuṁ mānuṣatāṁ gatam ॥

एवमेते महाप्राज्ञे देवा मानुष्यमेत्य हि । ततः पुनर्गताः स्वर्गं कृते कर्मणि शोभने ॥

evam ete mahāprājñe devā mānuṣyam etya hi । tataḥ punar gatāḥ svargaṁ kr̥te karmaṇi śobhane ॥

यच्च वो हृदि सर्वेषां दुःखमेनच्चिरं स्थितम् । तदद्य व्यपनेष्यामि परलोककृताद्भयात् ॥

yac ca vo hr̥di sarveṣāṁ duḥkham enac ciraṁ sthitam । tad adya vyapaneṣyāmi paralokakr̥tād bhayāt ॥

सर्वे भवन्तो गच्छन्तु नदीं भागीरथीं प्रति । तत्र द्रक्ष्यथ तान्सर्वान्ये हतास्मिन्रणाजिरे ॥

sarve bhavanto gacchantu nadīṁ bhāgīrathīṁ prati । tatra drakṣyatha tān sarvān ye hatāsmin raṇājire ॥

वैशंपायन उवाच । इति व्यासस्य वचनं श्रुत्वा सर्वो जनस्तदा । महता सिंहनादेन गङ्गामभिमुखो ययौ ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । iti vyāsasya vacanaṁ śrutvā sarvo janas tadā । mahatā siṁhanādena gaṅgām abhimukho yayau ॥

धृतराष्ट्रश्च सामात्यः प्रययौ सह पाण्डवैः । सहितो मुनिशार्दूलैर्गन्धर्वैश्च समागतैः ॥

dhr̥tarāṣṭraś ca sāmātyaḥ prayayau saha pāṇḍavaiḥ । sahito muniśārdūlair gandharvaiś ca samāgataiḥ ॥

ततो गङ्गां समासाद्य क्रमेण स जनार्णवः । निवासमकरोत्सर्वो यथाप्रीति यथासुखम् ॥

tato gaṅgāṁ samāsādya krameṇa sa janārṇavaḥ । nivāsam akarot sarvo yathāprīti yathāsukham ॥

राजा च पाण्डवैः सार्धमिष्टे देशे सहानुगः । निवासमकरोद्धीमान्सस्त्रीवृद्धपुरःसरः ॥

rājā ca pāṇḍavaiḥ sārdham iṣṭe deśe sahānugaḥ । nivāsam akarod dhīmān sastrīvr̥ddhapuraḥsaraḥ ॥

जगाम तदहश्चापि तेषां वर्षशतं यथा । निशां प्रतीक्षमाणानां दिदृक्षूणां मृतान्नृपान् ॥

jagāma tad ahaś cāpi teṣāṁ varṣaśataṁ yathā । niśāṁ pratīkṣamāṇānāṁ didr̥kṣūṇāṁ mr̥tān nr̥pān ॥

अथ पुण्यं गिरिवरमस्तमभ्यगमद्रविः । ततः कृताभिषेकास्ते नैशं कर्म समाचरन् ॥

atha puṇyaṁ girivaram astam abhyagamad raviḥ । tataḥ kr̥tābhiṣekās te naiśaṁ karma samācaran ॥