Adhyāya 40

वैशंपायन उवाच । ततो निशायां प्राप्तायां कृतसायाह्निकक्रियाः । व्यासमभ्यगमन्सर्वे ये तत्रासन्समागताः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato niśāyāṁ prāptāyāṁ kr̥tasāyāhnikakriyāḥ । vyāsam abhyagaman sarve ye tatrāsan samāgatāḥ ॥

धृतराष्ट्रस्तु धर्मात्मा पाण्डवैः सहितस्तदा । शुचिरेकमनाः सार्धमृषिभिस्तैरुपाविशत् ॥

dhr̥tarāṣṭras tu dharmātmā pāṇḍavaiḥ sahitas tadā । śucir ekamanāḥ sārdham r̥ṣibhis tair upāviśat ॥

गान्धार्या सह नार्यस्तु सहिताः समुपाविशन् । पौरजानपदश्चापि जनः सर्वो यथावयः ॥

gāndhāryā saha nāryas tu sahitāḥ samupāviśan । paurajānapadaś cāpi janaḥ sarvo yathāvayaḥ ॥

ततो व्यासो महातेजाः पुण्यं भागीरथीजलम् । अवगाह्याजुहावाथ सर्वाँल्लोकान्महामुनिः ॥

tato vyāso mahātejāḥ puṇyaṁ bhāgīrathījalam । avagāhyājuhāvātha sarvām̐l lokān mahāmuniḥ ॥

पाण्डवानां च ये योधाः कौरवाणां च सर्वशः । राजानश्च महाभागा नानादेशनिवासिनः ॥

pāṇḍavānāṁ ca ye yodhāḥ kauravāṇāṁ ca sarvaśaḥ । rājānaś ca mahābhāgā nānādeśanivāsinaḥ ॥

ततः सुतुमुलः शब्दो जलान्तर्जनमेजय । प्रादुरासीद्यथा पूर्वं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥

tataḥ sutumulaḥ śabdo jalāntar janamejaya । prādurāsīd yathā pūrvaṁ kurupāṇḍavasenayoḥ ॥

ततस्ते पार्थिवाः सर्वे भीष्मद्रोणपुरोगमाः । ससैन्याः सलिलात्तस्मात्समुत्तस्थुः सहस्रशः ॥

tatas te pārthivāḥ sarve bhīṣmadroṇapurogamāḥ । sasainyāḥ salilāt tasmāt samuttasthuḥ sahasraśaḥ ॥

विराटद्रुपदौ चोभौ सपुत्रौ सहसैनिकौ । द्रौपदेयाश्च सौभद्रो राक्षसश्च घटोत्कचः ॥

virāṭadrupadau cobhau saputrau sahasainikau । draupadeyāś ca saubhadro rākṣasaś ca ghaṭotkacaḥ ॥

कर्णदुर्योधनौ चोभौ शकुनिश्च महारथः । दुःशासनादयश्चैव धार्तराष्ट्रा महारथाः ॥

karṇaduryodhanau cobhau śakuniś ca mahārathaḥ । duḥśāsanādayaś caiva dhārtarāṣṭrā mahārathāḥ ॥

जारासंधिर्भगदत्तो जलसंधश्च पार्थिवः । भूरिश्रवाः शलः शल्यो वृषसेनश्च सानुजः ॥

jārāsaṁdhir bhagadatto jalasaṁdhaś ca pārthivaḥ । bhūriśravāḥ śalaḥ śalyo vr̥ṣasenaś ca sānujaḥ ॥

लक्ष्मणो राजपुत्रश्च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजाः । शिखण्डिपुत्राः सर्वे च धृष्टकेतुश्च सानुजः ॥

lakṣmaṇo rājaputraś ca dhr̥ṣṭadyumnasya cātmajāḥ । śikhaṇḍiputrāḥ sarve ca dhr̥ṣṭaketuś ca sānujaḥ ॥

अचलो वृषकश्चैव राक्षसश्चाप्यलायुधः । बाह्लीकः सोमदत्तश्च चेकितानश्च पार्थिवः ॥

acalo vr̥ṣakaś caiva rākṣasaś cāpy alāyudhaḥ । bāhlīkaḥ somadattaś ca cekitānaś ca pārthivaḥ ॥

एते चान्ये च बहवो बहुत्वाद्ये न कीर्तिताः । सर्वे भासुरदेहास्ते समुत्तस्थुर्जलात्ततः ॥

ete cānye ca bahavo bahutvād ye na kīrtitāḥ । sarve bhāsuradehās te samuttasthur jalāt tataḥ ॥

यस्य वीरस्य यो वेषो यो ध्वजो यच्च वाहनम् । तेन तेन व्यदृश्यन्त समुपेता नराधिपाः ॥

yasya vīrasya yo veṣo yo dhvajo yac ca vāhanam । tena tena vyadr̥śyanta samupetā narādhipāḥ ॥

दिव्याम्बरधराः सर्वे सर्वे भ्राजिष्णुकुण्डलाः । निर्वैरा निरहंकारा विगतक्रोधमन्यवः ॥

divyāmbaradharāḥ sarve sarve bhrājiṣṇukuṇḍalāḥ । nirvairā nirahaṁkārā vigatakrodhamanyavaḥ ॥

गन्धर्वैरुपगीयन्तः स्तूयमानाश्च बन्दिभिः । दिव्यमाल्याम्बरधरा वृताश्चाप्सरसां गणैः ॥

gandharvair upagīyantaḥ stūyamānāś ca bandibhiḥ । divyamālyāmbaradharā vr̥tāś cāpsarasāṁ gaṇaiḥ ॥

धृतराष्ट्रस्य च तदा दिव्यं चक्षुर्नराधिप । मुनिः सत्यवतीपुत्रः प्रीतः प्रादात्तपोबलात् ॥

dhr̥tarāṣṭrasya ca tadā divyaṁ cakṣur narādhipa । muniḥ satyavatīputraḥ prītaḥ prādāt tapobalāt ॥

दिव्यज्ञानबलोपेता गान्धारी च यशस्विनी । ददर्श पुत्रांस्तान्सर्वान्ये चान्येऽपि रणे हताः ॥

divyajñānabalopetā gāndhārī ca yaśasvinī । dadarśa putrāṁs tān sarvān ye cānye ’pi raṇe hatāḥ ॥

तदद्भुतमचिन्त्यं च सुमहद्रोमहर्षणम् । विस्मितः स जनः सर्वो ददर्शानिमिषेक्षणः ॥

tad adbhutam acintyaṁ ca sumahad romaharṣaṇam । vismitaḥ sa janaḥ sarvo dadarśānimiṣekṣaṇaḥ ॥

तदुत्सवमदोदग्रं हृष्टनारीनराकुलम् । ददृशे बलमायान्तं चित्रं पटगतं यथा ॥

tad utsavamadodagraṁ hr̥ṣṭanārīnarākulam । dadr̥śe balam āyāntaṁ citraṁ paṭagataṁ yathā ॥

धृतराष्ट्रस्तु तान्सर्वान्पश्यन्दिव्येन चक्षुषा । मुमुदे भरतश्रेष्ठ प्रसादात्तस्य वै मुनेः ॥

dhr̥tarāṣṭras tu tān sarvān paśyan divyena cakṣuṣā । mumude bharataśreṣṭha prasādāt tasya vai muneḥ ॥