Adhyāya 38

कुन्त्युवाच । भगवञ्श्वशुरो मेऽसि दैवतस्यापि दैवतम् । स मे देवातिदेवस्त्वं शृणु सत्यां गिरं मम ॥

kunty uvāca । bhagavañ śvaśuro me ’si daivatasyāpi daivatam । sa me devātidevas tvaṁ śr̥ṇu satyāṁ giraṁ mama ॥

तपस्वी कोपनो विप्रो दुर्वासा नाम मे पितुः । भिक्षामुपागतो भोक्तुं तमहं पर्यतोषयम् ॥

tapasvī kopano vipro durvāsā nāma me pituḥ । bhikṣām upāgato bhoktuṁ tam ahaṁ paryatoṣayam ॥

शौचेन त्वागसस्त्यागैः शुद्धेन मनसा तथा । कोपस्थानेष्वपि महत्स्वकुप्यं न कदाचन ॥

śaucena tv āgasas tyāgaiḥ śuddhena manasā tathā । kopasthāneṣv api mahatsv akupyaṁ na kadā cana ॥

स मे वरमदात्प्रीतः कृतमित्यहमब्रुवम् । अवश्यं ते ग्रहीतव्यमिति मां सोऽब्रवीद्वचः ॥

sa me varam adāt prītaḥ kr̥tam ity aham abruvam । avaśyaṁ te grahītavyam iti māṁ so ’bravīd vacaḥ ॥

ततः शापभयाद्विप्रमवोचं पुनरेव तम् । एवमस्त्विति च प्राह पुनरेव स मां द्विजः ॥

tataḥ śāpabhayād vipram avocaṁ punar eva tam । evam astv iti ca prāha punar eva sa māṁ dvijaḥ ॥

धर्मस्य जननी भद्रे भवित्री त्वं वरानने । वशे स्थास्यन्ति ते देवा यांस्त्वमावाहयिष्यसि ॥

dharmasya jananī bhadre bhavitrī tvaṁ varānane । vaśe sthāsyanti te devā yāṁs tvam āvāhayiṣyasi ॥

इत्युक्त्वान्तर्हितो विप्रस्ततोऽहं विस्मिताभवम् । न च सर्वास्ववस्थासु स्मृतिर्मे विप्रणश्यति ॥

ity uktvāntarhito vipras tato ’haṁ vismitābhavam । na ca sarvāsv avasthāsu smr̥tir me vipraṇaśyati ॥

अथ हर्म्यतलस्थाहं रविमुद्यन्तमीक्षती । संस्मृत्य तदृषेर्वाक्यं स्पृहयन्ती दिवाकरम् । स्थिताहं बालभावेन तत्र दोषमबुध्यती ॥

atha harmyatalasthāhaṁ ravim udyantam īkṣatī । saṁsmr̥tya tad r̥ṣer vākyaṁ spr̥hayantī divākaram । sthitāhaṁ bālabhāvena tatra doṣam abudhyatī ॥

अथ देवः सहस्रांशुर्मत्समीपगतोऽभवत् । द्विधा कृत्वात्मनो देहं भूमौ च गगनेऽपि च । तताप लोकानेकेन द्वितीयेनागमच्च माम् ॥

atha devaḥ sahasrāṁśur matsamīpagato ’bhavat । dvidhā kr̥tvātmano dehaṁ bhūmau ca gagane ’pi ca । tatāpa lokān ekena dvitīyenāgamac ca mām ॥

स मामुवाच वेपन्तीं वरं मत्तो वृणीष्व ह । गम्यतामिति तं चाहं प्रणम्य शिरसावदम् ॥

sa mām uvāca vepantīṁ varaṁ matto vr̥ṇīṣva ha । gamyatām iti taṁ cāhaṁ praṇamya śirasāvadam ॥

स मामुवाच तिग्मांशुर्वृथाह्वानं न ते क्षमम् । धक्ष्यामि त्वां च विप्रं च येन दत्तो वरस्तव ॥

sa mām uvāca tigmāṁśur vr̥thāhvānaṁ na te kṣamam । dhakṣyāmi tvāṁ ca vipraṁ ca yena datto varas tava ॥

तमहं रक्षती विप्रं शापादनपराधिनम् । पुत्रो मे त्वत्समो देव भवेदिति ततोऽब्रुवम् ॥

tam ahaṁ rakṣatī vipraṁ śāpād anaparādhinam । putro me tvatsamo deva bhaved iti tato ’bruvam ॥

ततो मां तेजसाविश्य मोहयित्वा च भानुमान् । उवाच भविता पुत्रस्तवेत्यभ्यगमद्दिवम् ॥

tato māṁ tejasāviśya mohayitvā ca bhānumān । uvāca bhavitā putras tavety abhyagamad divam ॥

ततोऽहमन्तर्भवने पितुर्वृत्तान्तरक्षिणी । गूढोत्पन्नं सुतं बालं जले कर्णमवासृजम् ॥

tato ’ham antarbhavane pitur vr̥ttāntarakṣiṇī । gūḍhotpannaṁ sutaṁ bālaṁ jale karṇam avāsr̥jam ॥

नूनं तस्यैव देवस्य प्रसादात्पुनरेव तु । कन्याहमभवं विप्र यथा प्राह स मामृषिः ॥

nūnaṁ tasyaiva devasya prasādāt punar eva tu । kanyāham abhavaṁ vipra yathā prāha sa mām r̥ṣiḥ ॥

स मया मूढया पुत्रो ज्ञायमानोऽप्युपेक्षितः । तन्मां दहति विप्रर्षे यथा सुविदितं तव ॥

sa mayā mūḍhayā putro jñāyamāno ’py upekṣitaḥ । tan māṁ dahati viprarṣe yathā suviditaṁ tava ॥

यदि पापमपापं वा तदेतद्विवृतं मया । तन्मे भयं त्वं भगवन्व्यपनेतुमिहार्हसि ॥

yadi pāpam apāpaṁ vā tad etad vivr̥taṁ mayā । tan me bhayaṁ tvaṁ bhagavan vyapanetum ihārhasi ॥

यच्चास्य राज्ञो विदितं हृदिस्थं भवतोऽनघ । तं चायं लभतां काममद्यैव मुनिसत्तम ॥

yac cāsya rājño viditaṁ hr̥disthaṁ bhavato ’nagha । taṁ cāyaṁ labhatāṁ kāmam adyaiva munisattama ॥

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं व्यासो वेदविदां वरः । साधु सर्वमिदं तथ्यमेवमेव यथात्थ माम् ॥

ity uktaḥ pratyuvācedaṁ vyāso vedavidāṁ varaḥ । sādhu sarvam idaṁ tathyam evam eva yathāttha mām ॥

अपराधश्च ते नास्ति कन्याभावं गता ह्यसि । देवाश्चैश्वर्यवन्तो वै शरीराण्याविशन्ति वै ॥

aparādhaś ca te nāsti kanyābhāvaṁ gatā hy asi । devāś caiśvaryavanto vai śarīrāṇy āviśanti vai ॥

सन्ति देवनिकायाश्च संकल्पाज्जनयन्ति ये । वाचा दृष्ट्या तथा स्पर्शात्संघर्षेणेति पञ्चधा ॥

santi devanikāyāś ca saṁkalpāj janayanti ye । vācā dr̥ṣṭyā tathā sparśāt saṁgharṣeṇeti pañcadhā ॥

मनुष्यधर्मो दैवेन धर्मेण न हि युज्यते । इति कुन्ति व्यजानीहि व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥

manuṣyadharmo daivena dharmeṇa na hi yujyate । iti kunti vyajānīhi vyetu te mānaso jvaraḥ ॥

सर्वं बलवतां पथ्यं सर्वं बलवतां शुचि । सर्वं बलवतां धर्मः सर्वं बलवतां स्वकम् ॥

sarvaṁ balavatāṁ pathyaṁ sarvaṁ balavatāṁ śuci । sarvaṁ balavatāṁ dharmaḥ sarvaṁ balavatāṁ svakam ॥