Adhyāya 34

वैशंपायन उवाच । एवं सा रजनी तेषामाश्रमे पुण्यकर्मणाम् । शिवा नक्षत्रसंपन्ना सा व्यतीयाय भारत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evaṁ sā rajanī teṣām āśrame puṇyakarmaṇām । śivā nakṣatrasaṁpannā sā vyatīyāya bhārata ॥

तत्र तत्र कथाश्चासंस्तेषां धर्मार्थलक्षणाः । विचित्रपदसंचारा नानाश्रुतिभिरन्विताः ॥

tatra tatra kathāś cāsaṁs teṣāṁ dharmārthalakṣaṇāḥ । vicitrapadasaṁcārā nānāśrutibhir anvitāḥ ॥

पाण्डवास्त्वभितो मातुर्धरण्यां सुषुपुस्तदा । उत्सृज्य सुमहार्हाणि शयनानि नराधिप ॥

pāṇḍavās tv abhito mātur dharaṇyāṁ suṣupus tadā । utsr̥jya sumahārhāṇi śayanāni narādhipa ॥

यदाहारोऽभवद्राजा धृतराष्ट्रो महामनाः । तदाहारा नृवीरास्ते न्यवसंस्तां निशां तदा ॥

yadāhāro ’bhavad rājā dhr̥tarāṣṭro mahāmanāḥ । tadāhārā nr̥vīrās te nyavasaṁs tāṁ niśāṁ tadā ॥

व्यतीतायां तु शर्वर्यां कृतपूर्वाह्णिकक्रियः । भ्रातृभिः सह कौन्तेयो ददर्शाश्रममण्डलम् ॥

vyatītāyāṁ tu śarvaryāṁ kr̥tapūrvāhṇikakriyaḥ । bhrātr̥bhiḥ saha kaunteyo dadarśāśramamaṇḍalam ॥

सान्तःपुरपरीवारः सभृत्यः सपुरोहितः । यथासुखं यथोद्देशं धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञया ॥

sāntaḥpuraparīvāraḥ sabhr̥tyaḥ sapurohitaḥ । yathāsukhaṁ yathoddeśaṁ dhr̥tarāṣṭrābhyanujñayā ॥

ददर्श तत्र वेदीश्च संप्रज्वलितपावकाः । कृताभिषेकैर्मुनिभिर्हुताग्निभिरुपस्थिताः ॥

dadarśa tatra vedīś ca saṁprajvalitapāvakāḥ । kr̥tābhiṣekair munibhir hutāgnibhir upasthitāḥ ॥

वानेयपुष्पनिकरैराज्यधूमोद्गमैरपि । ब्राह्मेण वपुषा युक्ता युक्ता मुनिगणैश्च ताः ॥

vāneyapuṣpanikarair ājyadhūmodgamair api । brāhmeṇa vapuṣā yuktā yuktā munigaṇaiś ca tāḥ ॥

मृगयूथैरनुद्विग्नैस्तत्र तत्र समाश्रितैः । अशङ्कितैः पक्षिगणैः प्रगीतैरिव च प्रभो ॥

mr̥gayūthair anudvignais tatra tatra samāśritaiḥ । aśaṅkitaiḥ pakṣigaṇaiḥ pragītair iva ca prabho ॥

केकाभिर्नीलकण्ठानां दात्यूहानां च कूजितैः । कोकिलानां च कुहरैः शुभैः श्रुतिमनोहरैः ॥

kekābhir nīlakaṇṭhānāṁ dātyūhānāṁ ca kūjitaiḥ । kokilānāṁ ca kuharaiḥ śubhaiḥ śrutimanoharaiḥ ॥

प्राधीतद्विजघोषैश्च क्वचित्क्वचिदलंकृतम् । फलमूलसमुद्वाहैर्महद्भिश्चोपशोभितम् ॥

prādhītadvijaghoṣaiś ca kva cit kva cid alaṁkr̥tam । phalamūlasamudvāhair mahadbhiś copaśobhitam ॥

ततः स राजा प्रददौ तापसार्थमुपाहृतान् । कलशान्काञ्चनान्राजंस्तथैवौदुम्बरानपि ॥

tataḥ sa rājā pradadau tāpasārtham upāhr̥tān । kalaśān kāñcanān rājaṁs tathaivaudumbarān api ॥

अजिनानि प्रवेणीश्च स्रुक्स्रुवं च महीपतिः । कमण्डलूंस्तथा स्थालीः पिठराणि च भारत ॥

ajināni praveṇīś ca sruksruvaṁ ca mahīpatiḥ । kamaṇḍalūṁs tathā sthālīḥ piṭharāṇi ca bhārata ॥

भाजनानि च लौहानि पात्रीश्च विविधा नृप । यद्यदिच्छति यावच्च यदन्यदपि काङ्क्षितम् ॥

bhājanāni ca lauhāni pātrīś ca vividhā nr̥pa । yad yad icchati yāvac ca yad anyad api kāṅkṣitam ॥

एवं स राजा धर्मात्मा परीत्याश्रममण्डलम् । वसु विश्राण्य तत्सर्वं पुनरायान्महीपतिः ॥

evaṁ sa rājā dharmātmā parītyāśramamaṇḍalam । vasu viśrāṇya tat sarvaṁ punar āyān mahīpatiḥ ॥

कृताह्निकं च राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् । ददर्शासीनमव्यग्रं गान्धारीसहितं तदा ॥

kr̥tāhnikaṁ ca rājānaṁ dhr̥tarāṣṭraṁ manīṣiṇam । dadarśāsīnam avyagraṁ gāndhārīsahitaṁ tadā ॥

मातरं चाविदूरस्थां शिष्यवत्प्रणतां स्थिताम् । कुन्तीं ददर्श धर्मात्मा सततं धर्मचारिणीम् ॥

mātaraṁ cāvidūrasthāṁ śiṣyavat praṇatāṁ sthitām । kuntīṁ dadarśa dharmātmā satataṁ dharmacāriṇīm ॥

स तमभ्यर्च्य राजानं नाम संश्राव्य चात्मनः । निषीदेत्यभ्यनुज्ञातो बृस्यामुपविवेश ह ॥

sa tam abhyarcya rājānaṁ nāma saṁśrāvya cātmanaḥ । niṣīdety abhyanujñāto br̥syām upaviveśa ha ॥

भीमसेनादयश्चैव पाण्डवाः कौरवर्षभम् । अभिवाद्योपसंगृह्य निषेदुः पार्थिवाज्ञया ॥

bhīmasenādayaś caiva pāṇḍavāḥ kauravarṣabham । abhivādyopasaṁgr̥hya niṣeduḥ pārthivājñayā ॥

स तैः परिवृतो राजा शुशुभेऽतीव कौरवः । बिभ्रद्ब्राह्मीं श्रियं दीप्तां देवैरिव बृहस्पतिः ॥

sa taiḥ parivr̥to rājā śuśubhe ’tīva kauravaḥ । bibhrad brāhmīṁ śriyaṁ dīptāṁ devair iva br̥haspatiḥ ॥

तथा तेषूपविष्टेषु समाजग्मुर्महर्षयः । शतयूपप्रभृतयः कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥

tathā teṣūpaviṣṭeṣu samājagmur maharṣayaḥ । śatayūpaprabhr̥tayaḥ kurukṣetranivāsinaḥ ॥

व्यासश्च भगवान्विप्रो देवर्षिगणपूजितः । वृतः शिष्यैर्महातेजा दर्शयामास तं नृपम् ॥

vyāsaś ca bhagavān vipro devarṣigaṇapūjitaḥ । vr̥taḥ śiṣyair mahātejā darśayām āsa taṁ nr̥pam ॥

ततः स राजा कौरव्यः कुन्तीपुत्रश्च वीर्यवान् । भीमसेनादयश्चैव समुत्थायाभ्यपूजयन् ॥

tataḥ sa rājā kauravyaḥ kuntīputraś ca vīryavān । bhīmasenādayaś caiva samutthāyābhyapūjayan ॥

समागतस्ततो व्यासः शतयूपादिभिर्वृतः । धृतराष्ट्रं महीपालमास्यतामित्यभाषत ॥

samāgatas tato vyāsaḥ śatayūpādibhir vr̥taḥ । dhr̥tarāṣṭraṁ mahīpālam āsyatām ity abhāṣata ॥

नवं तु विष्टरं कौश्यं कृष्णाजिनकुशोत्तरम् । प्रतिपेदे तदा व्यासस्तदर्थमुपकल्पितम् ॥

navaṁ tu viṣṭaraṁ kauśyaṁ kr̥ṣṇājinakuśottaram । pratipede tadā vyāsas tadartham upakalpitam ॥

ते च सर्वे द्विजश्रेष्ठा विष्टरेषु समन्ततः । द्वैपायनाभ्यनुज्ञाता निषेदुर्विपुलौजसः ॥

te ca sarve dvijaśreṣṭhā viṣṭareṣu samantataḥ । dvaipāyanābhyanujñātā niṣedur vipulaujasaḥ ॥