Adhyāya 56

च्यवन उवाच । अवश्यं कथनीयं मे तवैतन्नरपुंगव । यदर्थं त्वाहमुच्छेत्तुं संप्राप्तो मनुजाधिप ॥

cyavana uvāca । avaśyaṁ kathanīyaṁ me tavaitan narapuṁgava । yadarthaṁ tvāham ucchettuṁ saṁprāpto manujādhipa ॥

भृगूणां क्षत्रिया याज्या नित्यमेव जनाधिप । ते च भेदं गमिष्यन्ति दैवयुक्तेन हेतुना ॥

bhr̥gūṇāṁ kṣatriyā yājyā nityam eva janādhipa । te ca bhedaṁ gamiṣyanti daivayuktena hetunā ॥

क्षत्रियाश्च भृगून्सर्वान्वधिष्यन्ति नराधिप । आ गर्भादनुकृन्तन्तो दैवदण्डनिपीडिताः ॥

kṣatriyāś ca bhr̥gūn sarvān vadhiṣyanti narādhipa । ā garbhād anukr̥ntanto daivadaṇḍanipīḍitāḥ ॥

तत उत्पत्स्यतेऽस्माकं कुले गोत्रविवर्धनः । और्वो नाम महातेजा ज्वलनार्कसमद्युतिः ॥

tata utpatsyate ’smākaṁ kule gotravivardhanaḥ । aurvo nāma mahātejā jvalanārkasamadyutiḥ ॥

स त्रैलोक्यविनाशाय कोपाग्निं जनयिष्यति । महीं सपर्वतवनां यः करिष्यति भस्मसात् ॥

sa trailokyavināśāya kopāgniṁ janayiṣyati । mahīṁ saparvatavanāṁ yaḥ kariṣyati bhasmasāt ॥

कंचित्कालं तु तं वह्निं स एव शमयिष्यति । समुद्रे वडवावक्त्रे प्रक्षिप्य मुनिसत्तमः ॥

kaṁ cit kālaṁ tu taṁ vahniṁ sa eva śamayiṣyati । samudre vaḍavāvaktre prakṣipya munisattamaḥ ॥

पुत्रं तस्य महाभागमृचीकं भृगुनन्दनम् । साक्षात्कृत्स्नो धनुर्वेदः समुपस्थास्यतेऽनघ ॥

putraṁ tasya mahābhāgam r̥cīkaṁ bhr̥gunandanam । sākṣāt kr̥tsno dhanurvedaḥ samupasthāsyate ’nagha ॥

क्षत्रियाणामभावाय दैवयुक्तेन हेतुना । स तु तं प्रतिगृह्यैव पुत्रे संक्रामयिष्यति ॥

kṣatriyāṇām abhāvāya daivayuktena hetunā । sa tu taṁ pratigr̥hyaiva putre saṁkrāmayiṣyati ॥

जमदग्नौ महाभागे तपसा भावितात्मनि । स चापि भृगुशार्दूलस्तं वेदं धारयिष्यति ॥

jamadagnau mahābhāge tapasā bhāvitātmani । sa cāpi bhr̥guśārdūlas taṁ vedaṁ dhārayiṣyati ॥

कुलात्तु तव धर्मात्मन्कन्यां सोऽधिगमिष्यति । उद्भावनार्थं भवतो वंशस्य नृपसत्तम ॥

kulāt tu tava dharmātman kanyāṁ so ’dhigamiṣyati । udbhāvanārthaṁ bhavato vaṁśasya nr̥pasattama ॥

गाधेर्दुहितरं प्राप्य पौत्रीं तव महातपाः । ब्राह्मणं क्षत्रधर्माणं राममुत्पादयिष्यति ॥

gādher duhitaraṁ prāpya pautrīṁ tava mahātapāḥ । brāhmaṇaṁ kṣatradharmāṇaṁ rāmam utpādayiṣyati ॥

क्षत्रियं विप्रकर्माणं बृहस्पतिमिवौजसा । विश्वामित्रं तव कुले गाधेः पुत्रं सुधार्मिकम् । तपसा महता युक्तं प्रदास्यति महाद्युते ॥

kṣatriyaṁ viprakarmāṇaṁ br̥haspatim ivaujasā । viśvāmitraṁ tava kule gādheḥ putraṁ sudhārmikam । tapasā mahatā yuktaṁ pradāsyati mahādyute ॥

स्त्रियौ तु कारणं तत्र परिवर्ते भविष्यतः । पितामहनियोगाद्वै नान्यथैतद्भविष्यति ॥

striyau tu kāraṇaṁ tatra parivarte bhaviṣyataḥ । pitāmahaniyogād vai nānyathaitad bhaviṣyati ॥

तृतीये पुरुषे तुभ्यं ब्राह्मणत्वमुपैष्यति । भविता त्वं च संबन्धी भृगूणां भावितात्मनाम् ॥

tr̥tīye puruṣe tubhyaṁ brāhmaṇatvam upaiṣyati । bhavitā tvaṁ ca saṁbandhī bhr̥gūṇāṁ bhāvitātmanām ॥

भीष्म उवाच । कुशिकस्तु मुनेर्वाक्यं च्यवनस्य महात्मनः । श्रुत्वा हृष्टोऽभवद्राजा वाक्यं चेदमुवाच ह । एवमस्त्विति धर्मात्मा तदा भरतसत्तम ॥

bhīṣma uvāca । kuśikas tu muner vākyaṁ cyavanasya mahātmanaḥ । śrutvā hr̥ṣṭo ’bhavad rājā vākyaṁ cedam uvāca ha । evam astv iti dharmātmā tadā bharatasattama ॥

च्यवनस्तु महातेजाः पुनरेव नराधिपम् । वरार्थं चोदयामास तमुवाच स पार्थिवः ॥

cyavanas tu mahātejāḥ punar eva narādhipam । varārthaṁ codayām āsa tam uvāca sa pārthivaḥ ॥

बाढमेवं ग्रहीष्यामि कामं त्वत्तो महामुने । ब्रह्मभूतं कुलं मेऽस्तु धर्मे चास्य मनो भवेत् ॥

bāḍham evaṁ grahīṣyāmi kāmaṁ tvatto mahāmune । brahmabhūtaṁ kulaṁ me ’stu dharme cāsya mano bhavet ॥

एवमुक्तस्तथेत्येवं प्रत्युक्त्वा च्यवनो मुनिः । अभ्यनुज्ञाय नृपतिं तीर्थयात्रां ययौ तदा ॥

evam uktas tathety evaṁ pratyuktvā cyavano muniḥ । abhyanujñāya nr̥patiṁ tīrthayātrāṁ yayau tadā ॥

एतत्ते कथितं सर्वमशेषेण मया नृप । भृगूणां कुशिकानां च प्रति संबन्धकारणम् ॥

etat te kathitaṁ sarvam aśeṣeṇa mayā nr̥pa । bhr̥gūṇāṁ kuśikānāṁ ca prati saṁbandhakāraṇam ॥

यथोक्तं मुनिना चापि तथा तदभवन्नृप । जन्म रामस्य च मुनेर्विश्वामित्रस्य चैव ह ॥

yathoktaṁ muninā cāpi tathā tad abhavan nr̥pa । janma rāmasya ca muner viśvāmitrasya caiva ha ॥